93
Caput
2.
artifici,
quam
natura
ipsa:
nam
e
natu¬
ra
sine
spermate
efficies
tantum,
quan¬
tùm
sine
igne,
auro
vel
argento
au¬
rifaber,
aut
sine
grano
&
semine
agri¬
cola.
Habito
spermate,
natura
praesto
aderit,
siue
ad
malum
siue
ad
bonum.
Operatur
illa
in
spermate,
vt
Deus
in
libero
hominis
arbitrio,
&
hoc
est
ma¬
gnum
miraculum,
quod
natura
obe¬
dit
spermati,
non
coacta,
sed
propria
sponte,
sicuti
&
Deus
omnia
conce¬
dit,
quae
homo
vult,
non
coactus,
sed
ex
proprio
velle:
ideo
homini
liberum
dedit
arbitrium,
siue
ad
malum,
siue
bonum.
Sperma
igitur
est
elixir
[sic]
curi¬
usque
rei,
vel
quinta
essentia
seu
perfe¬
ctissima
rei
decoctio
&
digestio,
vel
sulphuris
balsamum,
quod
idem
est,
quod
humidum
radicale
in
metallis:
magnus
quidem
hic
de
hoc
spermate
posset
institui
sermo,
sed
nos
tantùm,
ad
propositum
in
arte
chymica
tendi¬
mus,
quatuor
elementa
generant
sper¬
ma,
voluntate
Dei
&
imaginatione
naturae:
quemadmodum
enim
viri