855
DE CONCEPTIS.
606
disputant incerti de pluribus, ad Atheis¬
mum vadunt, per apisticam irreligionem.
Sin verò in superstitiones ceciderint,
Ideas nigromantiae conformes cudunt
undè in stygias vanitates animam pro¬
nam patant. Quibus per facilè (ut demen¬
tatis) iam se associat hostis mortalium.
Praesertim si superstitio pertinax, fortique
desiderio odii, vel alterius peccati, est sti¬
pata. Cudunt nempe sibi Ideas, volunta¬
riae caecitatis secundas. (9) Cumprimis hoc
iterum memorandum: Imagines ideale
omnes esse seminales ex parte entis rea¬
lis, per Imaginationem parti. Dein ex
parte spirituum (quatenus vitalium, &
concepto semini nuptorum) cujus assu¬
munt materiam, sive tabulam, in quam de¬
pinguntur, fiunt organum, exsequendis
Idearum finibus aptum. Haec igitur prae¬
rogativa utraque penetrant Archeum,
cumque alienant, ad peregrinos suarum
perturbationum scopos. Si ergo fides,
confidensque superstitio, peccent sola cre¬
dulitate, iam cudunt Ideas, per quas se ex¬
istimant incantatos, incurabiles, & despe¬
ratae amentiae servi fiunt. Prosternatis
enim viribus emaciantur, pallescuntque
dementes. Sin verò scrupulositas indis¬
creta, atque inordinata angat; ipsa sibi
fabricat Ideam anxiam, timore Inferni
turbidam, undè ipsis vita horrida, omnium
conversatio formidolosa, penè atque si¬
diabolica esset. Fatuitatem enim gene¬
rant, quam agnoscunt, fatentur, plangunt:
quia non se ab illa liberare valent. Ac
tandem ita succumbunt impotentes, ut
Ideam tanquam animam arripiant. Sin
autem scrupulositas, ante totalem victo¬
riam, pro deliberatione recurrat ad men¬
tem, & nihilominus interim novas inor¬
dinatasque cudat Ideas: (10) migrat instabilis
facilè in oppositum, quasi iam prioris scru¬
puli horrens, libertatem spiritualem, cum
praesumtione meriti, & aliorum despe¬
ctu, assumit. Quoquo enim surgere niti¬
tur altius, mergitur eò profundius. Est
namque praesumtio, nil nisi vana demen¬
tia, alienis semper suspensa arbitriis: at¬
tamen plerísque mortalium velut genui¬
na. Nam propter virtutes, ingenium, do¬
ctrinam, genus, divitias, formam, robur,
audaciam, artes, loquacitatem, aut vocem,
cudit quisque Ideas sibi applaudentes,
quae totum penè mundum dementant.
De quibus dicitur: Stultorum infinitus
est numerus. Nocentissima autem prae¬
sumtionum dementia, est in politicis, est¬
que audaciae, quippe quae suos non raro
substernit tortori. Rara sanè insania abs¬
que praesumtione est, si non cognata sit
stupiditas. (11) Enimverò Ideae fidei, despera¬
tionis, scrupuli, irreligionis, arrogantiae,
aestimationis, etc. quia potentias magis
abstractas & intellectuales respiciunt, gra¬
tiamque infusam magis oppugnant, de¬
mentiam plerumque tam occultam pa¬
trant, quod à viris spiritualibus, multum¬
que exercitatis, non nisi tardè deprehen¬
datur. Quas dementantes Ideas subse¬
quuntur ex ordine, quae turbationum
sunt magis corporearum. Dura enim in¬
primis ut infernus est aemulatio zeloty¬
piae, quae hominem in aerumnas quam¬
plures praecipitat. Tum dein libidinis at¬
que fornicationis Ideae praeter demen¬
tias, etiam complures excitant aegritudi¬
nes. (12) Omnes autem exorbitationes per¬
turbationum, si subitae, fortes, crebrae, aut
diuturnae, cudunt Ideas & infirmitates si¬
bi pares, etiam in vitam ideo durabiles.
Sunt nimitum qui rectè sapiunt, in mate¬
riam autem, cujus Idea illos dementavit,
si inciderint, confestim occultatam pro¬
dunt amentiam. Repentinus inquam ter¬
ror & moeror, saepe aliquos morte impro¬
visa extinxere: aliis quoque saltem syn¬
copem fecere. Plerisque mulieribus pro¬
fluvium suscitarunt, in vitam durabile.
Sin autem vis Ideae non ferocierit in cru¬
orem, huncque ideo non, ut exosum, pro¬
scripserit: sed penes se, in hypochondrio
custodiverit: sigillat ibidem morbum
comitialem. Moeror lentus verò, quique
per intervalla, solatio tantillo interru¬
ptus,