855
RETENTA
628 [sic]
Mihi autem ostendisse sat fuit, omnem
morbum primariùm, obiectivè ac subie¬
ctivè, cadere in Archeum, adeóque in vi¬
tam ipsam. A qua videlicet immediatè
formatur. Secundarium verò morbum
obiectivè quidem in Archeum: subiecti¬
vè verò in materiam: vel solidam conti¬
nentis, vel fluidam contenti. Sicque ni¬
mirum morbos, per causas, radices at¬
que essentiam, iuxta hospitia, in natu¬
ra distributos ostendisse, calamum re¬
pono.
Sterilitas quoque cum inter defe¬
ctus praeter naturam sit, huc suum di¬
latavit tractatum. Quamobrem non est
frigiditas, calor, humiditasvè in alter¬
utro sexu, causa sterilitatis, utut al¬
tum hoc vociferentur alii. Siquidem
inprimis nulla est in vivis siccitas possi¬
bilis: humidumve uteri vitiosum, non
est complexionis: sed merum digestio¬
nis vel transmissionis recrementum. Sic
denique calor & frigus signa sunt defe¬
ctuum in natura, non autem causae. Quia
hae qualitates carent semine, proprieta¬
tibus vitalibus, ac potestativis conditio¬
nibus. Ideo nimirum sterilitas & secun¬
ditas in unoquoque mundi climate est.
Est tamen Aethiopissa longè calidior ca¬
lidissimâ muliere Moscovitica. Humidi¬
tas autem excrementitia, & supervaca¬
nea uteri, est effectus morborum: imò si
fuerit comes sterilitatis: non tamen ejus
causa continens. Nam causa interna non
differt ab ente ipso. Sic nec menstrui de¬
fectus est causa sterilitatis: si defectus
iste negationem contineat, procedatve
ut effectus propinquioris indispositio¬
nis. Impuberes, vel etiam ante menstrua,
non raro concepere, & maturiores silenter
menstruo. Non rarò quoque hystericae,
multis pessumdatae angustiis, feliciter
concipiunt iuxta atque pariunt. Interim
steriles aliquot rectè valent. Instanti
quoque menstruo plures concipiunt: ut
& silente deinceps menstruo, multas con¬
ceptus decepit. Aliquae toto gestationis
cursu; plures verò aliquot tantùm mensi¬
bus, sua notant menstrua. Enimvero quan¬
quam sterilitas respectum quodammodo
dicat privativum: est tamen ens merè
positivum atque morbosum. Nam oritur
ex singulis positivis defectibus. Quia per
se, & in se, est malum naturae. Pro ut fe¬
cunditas dicit causam integram. In viro
enim non castrato, non spadone, non im¬
pedito, non maleficiato, vix locum habet
sterilitas. Hinc namque adhuc senex ge¬
nerat. Vndè sequitur, non tantundem
perfectionis tribui, ut neque requiri in
mare, quantum in matre. Impeditos au¬
tem mares voco, qui gonorrhoea labo¬
rant, aut inde vitium retinerunt: Item¬
que qui notabili alicujus visceris vitio la¬
borant. In femina, menstruum superans,
deficiens, irregulare, aquosum, flavum
nigricans, viscidum, putidum, dolor in
lumbis, ventre, coxis, motusque uteri sur¬
sum, deorsum, laterales, sunt quidem lan¬
guorum uteri testes & signa, adeóque &
conceptum retardant, restagnant, abor¬
tus movent, & profluvia: attamen pror¬
sus non tollunt conceptus spem, nec
morbus sunt qui dicitur sterilitas. Nam
vetulae sanè sine omnibus istis steriles.
sunt. Enti enim positivo, quod dicitur ste¬
rilitas unicam adaequatam, & coaevam
causam in Sacris descriptam invenio his
verbis: "Deus uterum Sarae aperuit." Etenim
est donum Dei, in naturam delatum:
quo pergamenum uteri, suis plicis opti¬
mè clausum, aperitur, & dilatatur con¬
gruo congressus momento. Blas est in¬
quam magneticum, trahens: per quod,
metus vacui istam apertionem sequitur
attractus seminum, & adaequatè repletio
apertarum rugarum. Apertio nempe
praefata, suctum facit metu vacui. Qui si
indebito momento fiat: iam frustra fit,
uterus enim virginis, vix duorum digi¬
torum amplitudinem ostendit: quippe
qui per minimas plicas in se rugatur. Sui
autem apertio, non consistit in hominis
arbitrio, ut neque intitillatione aut luxu:
at