855
PARADOXVM PRIMUM. 636
scopulos, fontesque ibidem concitare.
Hydraulisis certè hic silent regulae, "si ser¬
vanda, ut fieri debet, Scriptura sit". Inta¬
ctum idcircò quidam hunc locum negli¬
gunt: alii vero, cum modulamine expli¬
candum suscipiunt. Vt nimirum ex mari
flumina, vapore-tenus elicita scilicet,
pluviis tandem, nivibus, & imbribus,
scenâ metamorphosis larvatae interiecta,
mare repeterent. Atqui hoc est conten¬
dere, fontes omnes ex pluvia ortos esse,
aut saltem ex aëre condensato. Deinde
ex terra nequicquam vaporum, sed ex
solo mari, peti, iniquè iubent, aut fru¬
stra sacra pagina, ex solo mari flumina,
& non pariter è vultu terrae non spernen¬
do, halitu tenus, mendicata asseret. Quae
angustiae, cùm multis inextricabiles vi¬
derentur, in scopulos quendam Spada¬
norum Authorem, sorte adegerunt, &
colliserunt. Etenim quanquam huma¬
num quidvis in eodem dissimulavero,
Christiana tamen pietas in viro probo,
publicam non patitur blasphemiam, non
admonitam transire. Quem idcircò ob¬
testor, meae indulgeat libertati. Aristote¬
les (ait) ex aëre in aquam resoluto nasci,
omnes fontes, flumináque voluit. Non,
legerat, credo, etsi Platonis discipulus,
in Phaedone quatuor illa paradisi flumi¬
na, jussu Dei prosiluisse. (Quidni sodes,
si & hodie ingentia flumina, solâ aëris
constrictione nata ais, etiam Phaedone
lecto, virgine adhuc natura, eadem à
creatione deinceps emanasse: eumque,
qui mundum ab aeterno credidit, Phae¬
donem neglectum reliquisse? nec aëris
ullam concretionem exspectasse. Nisi for¬
tè ante Goropium Becanum deliravit.
Quatuor illa flumina nil aliud fuisse,
quàm Oceanum in quatuor orbis plagas,
fluvios emittentem: quo sensu etiam,
Siracides Ecclesiastes ait, omnes aquas,
venire ex mari, rursumque emenso cur¬
su suo, mari se reddere. Quae sic sonant,
in scholis. Goropius deliravit, & Plato
ante eum, si sine ulla aëris concretione,
Oceanum quatuor fluvios in oras mundi
dispergere dixerit: quo eodem sensu ta¬
men, Ecclesiastes id asseveravit: ergò
eodem sensu Ecclesiastes deliravit. Atqui
nondum satis dictum, nondum inquam
satis obvia sacrorum interpretatio? (3) Fun¬
dorum itaque in terra diversitatem & stra¬
ta, ob oculos inprimis ponere necesse
est. Alibi enim terra nigra, fimis &
sordibus scatens, lutea, argillosa, pin¬
guis, sterilis, palustris, metallica, are¬
nosa, saxea, varioque decore ornata, in
vultu occurrit, iuxta soli coelique tempe¬
riem, stellarum influxus, imbriumque
adaptationem: quia nimirum fructus,
non autem elementum sunt. Quam si per¬
tuderis primam naturae soleam, plurimis
locis saxa, metalla rursus, aut minera¬
les succos deteges; nonnusquam verò
arenam, eamque hîc flavam, alibi cine¬
ream, ibi coeruleam, inde parum viri¬
dem, iuxta latentis spiritus protheam
ac multiformem azygiam (quippe solo
natura subest) Archeique hypogei de¬
stinationem à condente Verbo acceptam.
(4) Latent videlicet in elementorum condo,
ac ditissimo promtuario, hospitatae ab
initio Rationes, in aevum durabiles, sci¬
entia rerum, sibi in tempore futurarum,
pro usibus ingrati hominis, instructae,
patienterque a condito orbe, rerum com¬
pletas digestiones, temporumque ple¬
nitudinem, seu maturitatem, exspectan¬
tes, quibusque chaos architectonicum,
τὸ ἔνορμον chaos, spiritus inquam, no¬
stris limitatus necessitatibus, ideis re¬
rum, in progressu suo futurarum reple¬
tus, assistit. Porrò fundorum, non par¬
ubique profunditas exsistit. Alibi namque
multa arenae, alibi verò terrae plurima
occurrit. Mox autem sub sabuli fundo,
alter plerumque saxeus est. (5) Is enim
nostris Keybergh cui rupium propago
innixa, metallorum hîc, denique atque
mineralium ditiores classes, sua habent
diversoria. Ac tandem sub longam mul¬
tamque