71
D.
O.
M
A
COMMENTARIORVM
IN
LIBRVM
PRIMVM
ALCHYMIAE
PARTIS
I.
LIB.
I.
CAPVT.
I.
De
dispositione
artis.
DISCIPLINARVM
quasdam
theoreticas,
seu
contemplatiuas
esse,
propterea
quod
praestitutam
sibi
habeant
τῶν
ὄντων,
axiomatice
declaratorum
γνῶσιν,
&
in
hac
acquie¬
scant,
nec
amplius
perducant
discipulum,
tanquam
in
hac
vltima
sit
eius
perfectio,
&
studiorum
absolutio,
qua
acquisita
mens
sibi
satisfactum
putet
nec
desideret
quocum¬
quam
aliud,
rebs
cognitis
iam
conformis,
iuxta
primum
appetitum
factus
intelle¬
ctus:
Quasdam
a.
practicas,
quarum
finis
τὸ
ἔργον
seu
πρᾶγμα,
in
quibus
vltra
cognitio¬
nem
Theorematum
fertur
animus
ad
efficiendum
aliquid
praeclarum
&
vtile
ad
bene
viuendum,
pridem
conuenit
inter
eruditae
antiquitatis
amatores.
Itaque
&
illae
scientiae
appella¬
tione,
hae
artis
sunt
affectae,
&
qui
in
illis
laudabiliter
est
versatus,
γνῶναι
dicitur
&
habitum
contempla¬
tiuum
consecutus,
quod
quia
diuinius,
philosophis
maxime
tributum
est,
quorum
professio
philoso¬
phia
diuinarum
humanarumque
rerum
perhibetur
esse
scientia,
potissimum
existentium
causas
primas
propriasque
&
omnino
essentiales
&
scientificas
indagans:
qui
v.
in
his,
habitu
practico
debet
excellere
καὶ
ποιεῖν
τι
δύναθαι
,
id
quod
maxime
accommodatum
est
ad
vitam
secundum
virtutem,
cuius
omnis
laus
in
actione,
instituendam,
&
tam
in
diuinis,
quam
humanis
summe
est
necessarium,
tanto
illustrius
soli¬
taria
contemplatione,
quanto
otio
praestat
negotium
honestatis
&
virtutis.
Hoc
argumento
inducti
ex
recentioribus
multi
correxerunt
nonnihil
istam
disciplinarum
distributionem,
omnemque
confecerunt
axiomaticis
praeceptis,
quae
necesse
sit
cognosci
scirique
à
discipulo:
sed
non
hoc
fine
vltimo.
Superest
enim
adhuc?
εὐπραξία
acquisitae
discendo
virtutis,
quę
sese
ad
Dei
gloriam,
&
humanam
salutem
celebrandam
procurandamque
publico
committit,
iubetque
&
impellit
hominem,
omnem
vim
cogitationum
&
intel¬
lectus
facultatisque
acquisitae,
ad
aliquid
praeclare
efficiendum
gerendumque
conferre.
His
astipulatur
etiam
diuina
praeceptio
&
politicarum
legum
sanctio.
Nec
refert,
etiamsi
inueniantur,
qui
Theoria
con¬
tenti,
praxin
committunt
caeteris.
Non
fit
hoc
in
fraudem
disciplinae,
sed
homo,
quod
in
ea
suae
naturae
ac¬
commodatius
inuenit,
id
sibi
peculiariter
applicat,
cum
nequeat
aliis
actionib.
deditus
in
omnib
pari¬
ter
excellere,
&
vbiuis
operando
prodesse
commodis
omnium.
Verùm
enim
vero
vt
vt
ista
disputentur,
furit
nonnullae
disciplinae,
quae
magis
habitu
contemplatiuo
vigent:
nonnullae,
quae
magis
practico,
quan¬
quam
vtrobique
valeat
Theorematum
cognitio,
eaque
sit
fundamentum
&
primum
principium
rei
prae¬
cla
re
gerendae.
Alchymia
practica
potius
est,
quam
Theorica.
Quibus
enim
constat
axiomatis,
ea
facere
&
pa¬
rare
aliquid
iubent,
quod
sit
è
re
humana,
&
prosit
valetudini,
quae
est
fundamentum
conuersationis
mundanae:
deinde
etiam
aliis
adminiculis
instruit
vitam,
vt
non
tantùm;
pro
gratia
&
beneficio
omnia
largientis
conseruantisque
Dei,
homo
habeat,
quo
prospectum
sit
sanitati,
sed
&
caeteris
necessitatibus,
atque
adeo
et
ornamentis
consultum.
Materiam
&
subiectum
sumit
ex
natura,
eiusque
dispositionem
&
po
tentiam
sequens
sibi
conuenienter
operando
producit
disciplinae
suae
nota,
&
in
hanc
coloniam
a¬
liunde
conscripto
vocabulo
dictam
ESSENTIAM
principaliter.
Quia
vero
eius
potestas
latius
se
ex¬
tendit,
&
magna
copia
iucundissimarum
iuxta
ac
vtilissimarum
rerum
miracula
promit,
variisque
mo¬
dis
exhibet
naturae
potestates,
non
tantùm
substantialib.
formis,
sed
&
accidentalib.
foecundas:
conficit
et
vsitate
appellata
MAGISTERIA.
His
tùm
inseruiunt
instrumenta
sua,
vnde
existit
Alchymiae
ὀργα¬
νικὸν
μέρος:
tum
operationes,
quas
ἐγχειρήσεις
vocant,
sunt
addictae
praefinitęque:
vnde
μέρος
ἐνεργητικόν.
Non
vno
omnia
magisteria
&
essentiae
fiunt
laborandi
modo,
vtpote
artificiosis
motibus
perfectionibusque
discretis,
quae
non
raro
dependent
ex
arbitrio
artificis
secundum
experientiam.
Interdum
cogit
rei
natu¬
ra,
&
successus
formarum
in
materia
certo
quidem
modo
agere,
sed
non
vno,
cum
vno
non
omnes
in
a¬
ctum
producantur
formae.
Accommodandae
itaque
ex
praecognita
actionum
omnium
&
singularum
ledea
suę
suis
sunt
rebus:
Qua
necessitate
coacti
fuimus
scientificam
sequi
methodum,
artemque
ita
in¬
formare,
vt
adminicula
&
operationes
propriae
praemitterentur:
sequerentur
πραγμάτων
ἔδη,
ad
quo¬
rum
productionem
illae
varie
vsu
&
ratione
dictantibus
applicarentur.
Numerum
magisteriorum
&
essentiarum
nobis
magister
artis
VSVS
authoritate
&
laudatis
artificum
exemplis
suffultus
prae¬
sc
ripsit.
Euasit