93
De
sceuastica
artis.
extrueret
nec
sordidam,
nec
nimis,
sumtuosam,
aut
exquisite
ornatam,
τὸ
γὰρ
μέσον
ἄριστον.
Eandem
op¬
portunam
aquaeductibus,
hortisque
&
vestibulo
decenti
animo
effingimus.
Decerninus
quoque
ei
ma¬
teriam
variam,
potissimum
tamen
saxeam
ligneamque,
vt
commoda
construi
habitatio
queat.
Nec
opus
est
in
hac
re
verbis
multis.
De
forma
artificiosa
difficilior
est
deliberatio.
Ex
magni
paruique
mundi
fi¬
gura,
quam
etiam
complectitur
superius
à
nobis
producta
monas
hieroglyphica,
conueniens
erat,
ipsum
operis
sui
exemplar
sumere,
&
rotundum
schema,
quod
&
in
vraniburgo
suo
expressit
Tycho,
caeteris
praeferre,
nec
opus
est
hanc
informationem
argumentis
speciosioribus
comprobare,
&
in
auxilium
huius
necessitatis
perfectionem
summam,
capacitatem
amplissimam,
dispositionem
vnitati
sempiter¬
nae
maxime
affinem,
orbem
globumque
trianguli
&
quadrati
caeterarumque
sigurarum
potentiam
complectentem,
Solis
totiusque
coeli
affluxum
commodissimum,
&
similia
etiam
ex
lapidis,
cui
maximè
perhibentur
studere
Chymici,
mysterio
asciscere.
Non
contemta
Platonica
rotunditate
&
triangulis
Homericam
mundi
catenam,
&
ad
coelum
vsque
extensos
Atlantas
minime
praetereamus,
&
quia,
vti
est
in
symposio,
initio
rotundus
homo
factus
displicuit
superis,
&
ideo
sectus
postea
est
in
longum
tere¬
temque,
orbe
tamen
in
nobilioribus
partibus
retento,
quin
perfectissimo
sapienti
Stolci
rotundum
&
quadratum
assignarunt:
hoc
in
nostra
ichnographia
obseruatum
cupimus,
quod
etiam
Chymica
vasa
potissimum
prae
se
ferunt.
Electa
sit
itaque
quatuor
lateribus
totidem
mundi
angulis
obuersa
area
ετε¬
ρομηκης,
quae
seruato
ambitu
in
medio
sui
praebeat
spaciùm
aedificio
pentagono,
orbe,
triangulo,
&
quadrato
iucunda
quadam
decenteque
harmonia
inter
se
conspirantibus,
ita
vt
acumen
angulorum
alicubi
emineat,
alicubi
in
obtusum
reducatur,
aut
etiam
veluti
circino
circumacto
rotundetur.
Ex¬
tendatur
autem
in
longum,
&
ab
occasu
in
ortum
vergat,
ea
arte,
vt
à
tergo
obuersus
septentrio
patia¬
tur
Solem
tribus
partibus
circumactu
suo
potissimum
incumbentem
eas
lumine
&
calore
suo
maxi¬
me
illustrare
&
fouere.
Ab
iisdem
partibus
quoque
plurimùm
ornamentorum
&
decoris
potest
aedi¬
ficio
accedere,
si
libitum
fuerit
Autori
monumentis
rerum,
artificiosisque
picturis
ex
natura
rerum,
&
ar¬
tis
exercitae
memoria,
mysteriisque
in
primis
petendis
luxuriari.
Ab
ortu
pateat
aditus
ad
aedes
vbi
&
plu¬
uialis
area,
seu
vestibulum
subdiale,
quod
exornari,
columnis
&
porticibus
potest,
si
non
destituat
re¬
gia
munificentia.
Ab
austro
&
occasu
circumducantur
horti
amoeni,
riuulis,
piscinaque
aquae
viuae
irri¬
gui,
si
fieri
posset.
Non
enim
minus
aquę
ductibus
studendum
nobis
est,
quam
vranopyrgi
locatoribus,
modo
tam
praesentes
habeamus
locorum
Diuos,
vt
id
permittant,
si
obsequentem
se
praebeat
natura.
Latus
aquilonare
si
liberum
sit,
peruium
erit
fossis
foricisque
ad
sordes
aedificii
deducendas;
Inde
dis¬
ponentur
rei
familiaris
adiumenta
horrea,
stabula
&
similia,
quibus
adiungi
possunt
seruilia
nonnulla,
veluti
pistoria
officina,
macellum,
nitrariae,
lotoriae
&
similes
aediculae,
quantum
concedet
capacitas.
Ab
hac
item
parte
habitator
admittere
quàm
proxime
vicinam
potest,
modo
ab
ea
non
opprimatur,
suisque
commoditatibus
&
luce
libera
perfrui
negetur.
Quibus
autem
plantis
hortum
serere
velit,
vti¬
litas
rei
familiaris,
studium
Chymiae,
&
oblectamentum
liberale
admonebit,
ne
quid
dicamus
de
na¬
tura
&
dispositione
loci,
&
facultate
externa.
Aream
spaciumque
domus
in
quinque
partes
distribui¬
mus,
tribus
in
longum
duobus
in
rotundum
conformatis.
Singulas
pedibus
digitísque
metiri
nihil
atti¬
net.
Consilium
ex
re
praesto
erit.
Verso
ad
introitum
occasumque
vultu,
ex
his,
quae
in
longum
patent,
dextra
est
borealis,
synistra
australis,
inter
quas
media
interiacet
ab
ortu
in
occasum
porrecta.
Vtraque
illa
quinis
interuallis
septisque
discreta
totidem
in
plano
exhibet
conclauia,
quae
suis
assignauimus
vsi¬
bus,
ita
vt
nos
admonuit
operum
coniunctio
&
necessitas
partim,
partim
etiam
arbitrium,
cui
nonni¬
hil
donandum
esse
in
rerum
ordine
practicae
vitae
experientia
docet.
prima
statio
&
veluti
septum
car¬
cerque,
in
angulo
impluuii,
Septentrionali
&
plano
à
Sole
illustrato
destinata
est
fornici
penuario
in¬
feriori,
in
quem
congeri
possunt
quae
victui
inseruiunt,
talemque
asseruationis
locum
requirunt,
quan¬
quam
eo
vti
poterat
&
Chymicus
ad
nonnulla.
Sed
ei
attribuimus
loca
viciniora.
Esto
ergo
haec
oporo¬
theca
ex
sententia
Vitruuii.
Spacio
secundo
addictum
est
balneum:
tertio
ad
foricas
accessus,
&
via
communis:
quarto
armarium
&
loculamenta
vasorum
Chymiae
mobiliùm:
quinto
apotheca
mate¬
riarum
&
essentiarum
artis.
Itaque
etiam
contigua
est
laboratorio,
&
lumen
accipit
partim
à
Septentrio¬
ne,
partim
ab
occasu,
qua
respiciunt
fenestrae:
Caeteris
affulget
dies
diffuso
lumine
ab
aquilone.
Neque
enim
indigent
multum
radioso.
Primae
stationes
tres
adeuntur
ab
atrio
inferiore,
quarta
accessum
ostiumque
habet
ex
Apotheca,
quae
ex
laboratorio
&
adyto
adiuncto
patet
ingressui.
Armarium
etiam
in
septentrionem
reclusimus,
vt
iter
aliquod
sit
in
ambitum
aquilonare,
cuius
occidentalior
locus
ab
ady¬
to
quoque
peti
potest.
Tractus
sinister
Meridiem
respiciens
in
angulo
ortus
&
Meridiei
fornicem
habet
australem,
ita
vt
Septentrionali
è
regione
sit
oppositus
atrii,
capite
interueniente.
Liberum
relinqui¬
mus
domino,
quas
res
in
hunc
traiicere
velit.
Pluribus
autem
inseruire
fornices
huiusmodi
testudinea¬
to
opere
ex
saxis
firmis
factos,
non
est
obscurum.
Ei
cohaeret
lignile,
quanquam
si
rei
copia
admoneat,
in
alios
vsus
transferri
queat,
&
ligna
in
Septentrionale
latus
subdiale
transcribi.
Sequitur
septum
ter¬
tium,
in
adiumentum
laboratorio
datum.
Coagulatorium
enim
hoc
est,
&
Filtratorium,
specie
forni¬
cis
concamerati
ex
lapidibus
constructum.
Quartum
spacium
debetur
praeparatorio,
estque
simul
con¬
tubernium
ministrorum
laborantium.
In
hoc
pulpita,
prela
&
similia
disponi
ad
vsus
necessarios
pos¬
sunt.
Volumus
autem,
vt
tam
praeparatorium,
quam
coagulatorium
ab
anteriore
tabulato
reductum
sit
in
hemicyclum
moenianum
seu
podium,
vt
radii
solares
toto
die
excipi
ad
opera
quaedam
in
Sole
peragenda
queant,
cuius
rei
plenior
&
perfectior
sit
administratio
in
aulaeo
hypostego.
Quintum
ad¬
diximus
cubiculo
ministrorum
eorundem.
Neque
enim
procul
abesse
à
laboratorio
hi
debent.
Itaque
ex
praeparatorio
&
cubiculo
tam
ianuae,
quam
fenestrae
in
laboratorium
tendant,
vt
prospici
opera
queant,
&
vigilanti
oculo
obseruari,
si
quando
assidere
perpetuo
non
est
necesse.
Quinque
hae
tabernę
Solis
lumen
à
Meridie
captant,
prima
etiam
ab
ortu,
&
postrema
ab
occasu.
Ad
primam
&
secundam
ianua
patet
ab
atrio:
ad
coagulatorium
ex
praeparatorio;
ad
hoc
tam
ex
atrio,
quam
Ii
4