101
De
sceuastica
artis.
aequalem
singulis
partibus
attribuunt
capacitatem,
ne
dissipetur
potius
calor
spargaturque,
quam
arte
admoueatur.
Itaque
ab
ampliore
ergasterio
ventrem
paulatim
contrahunt
in
craticulam
angustiorem,
ex
qua
iterum
excurrat
mensura
in
amplam.
Praeterea
regulis
adiectis
calorem
moderantur
ad
pręscri¬
ptum
graduum,
quod
ipsum
assequuntur
&
expediunt
nonnunquam
respiraculis
&
ostiis
ex
arte
clau¬
dendis
vel
aperiendis,
quot
res
exegerit.
Huius
loci
est
regula
Gebri:
prout
magnum,
mediocrem,
de¬
bilem
vis
habere
ignem,
ita
fac
fornacem.
Magna
magnum
dat
ignem,
parua
paruum.
Spissa
fornax
i¬
gnem
praebet
densum
fortemque:
tenuis
rarum
&
debilem.
Furnus
cùm
ventilabris
spaciosis,
clarum
&
magnum
ignem
subministrat:
cùm
angustis
debilem.
Refert
etiam,
qua
arte
vasa
in
fornacem
sint
illata.
Est
aliquid
in
incrustatione,
obstructione,
apertione
partiali,
totali.
Caetera
patebunt
deinceps,
suntque
in
Chymia
exposita
similia.
Species
quod
attinet,
de
illis
ibidem
verba
fecimus.
Nunc
addemus
diagrammata
&
sciographias.
Sciendum,
Spagirum
aliquando
propriis
vti,
aliquando
mutuatitiis,
veluti
figulina,
calcaria
pisto¬
ria,
etc.
Nonnunquam
resumit
postliminio,
quod
olim
tanquam
iure
cessione
amica
vel
precaria
con¬
misit
mechaniae.
Itaque
licet
metallurgiae
multa
reliquerit:
non
raro
tamen
inde
ad
sua
réscribit,
quod
necessitas
requirit.
Verùm
in
hoc
longe
solertior
est,
pro
operis
industria,
&
rei
quàm
tractat,
tum
mi¬
nore
quantitate,
tùm
puritate
maiore.
Nec
pudet
eum
etiam
praeceptis
comprehendere
istam
indu¬
striam,
quo
confilio
Geberus
multus
est
in
diligente
fornacum
traditione.
Consulendi
vero
etiam
sunt
metallici,
&
docimastae
cum
aurificibus,
bracteariis,
fusoribus
&
similibus.
Quanquam
enim
hi
suę
ar¬
tis
primordia
debeant
Chymiae,
ex
qua
etiam
augmenta
ornamentaque
acceperunt
plurima,
tamen
v¬
sus,
magister
artium,
&
sapientiae
fundamentum,
multa
indies
suppeditauit,
à
quibus
accessio
facta
est
ad
inuentionem
primam.
Hac
ratione
ergo
subiiciemus
Chymico
tyroni
in
his
commentariis
non¬
nullas
exotericas
fornacum
imagines,
quae
inseruire
praeparationibus
queant
&
simul
informare
eun¬
dem,
quomodo
aliquando
ex
tempore
consilium
possit
capere.
Deinde
adiiciemus
magis
proprias
for¬
mas,
&
luis
operationibus
apponemus
suas.
CAP.
XI.
De
fornacula
docimastarum.
DOcimasticam
hodie
Chymiae
partibus
non
accenseri
vulgo,
non
opus
habet
demonstratione.
Ve¬
runtamen
&
à
Chymia
processit,
estque
inuentorum
eius
vnum,
&
saepo
numero
ad
eam
reuoca¬
tur,
non
tantum
in
venarum
metallicarum
iudicio,
quarum
certe
naturam
necesse
est
exploratam
es¬
se
magistro
artis,
sed
&
metallorum
ipsorum
puritate,
constantia,
fixione,
perfectione,
&
transmutatio¬
nis
mysterio
cognoscendo,
ad
quas
res
non
recurrere
potest
ad
exotericos
aurifices
&
probatores,
ne¬
artis
secreta,
prostituat,
sed
ipsum
oportet
sua
scientia
&
industria,
quae
requirit,
indagare
manumque
fornaculae
admouere.
Pars
est
haec
arcani
operis.
Itaque
eam
remouimus
in
Ichnographia
à
caeteris
lo¬
culamentis,
inque
singularem
turriculam
conclusimus.
Fornacula
est
parua
fornax
probatorum
ad
ex¬
coquendum,
fulminandum,
purificandumque
explorationis
quantum
puri
invena
vel
metallo
exhi¬
bito
sit
causa.
Est
enim
veluti
compendium
magnorum
operum
in
metallurgia,
monetaria,
&
aliis
di¬
sciplinis
metalla
tractantibus,
prouidentiae
in
fodiendo,
excoquendo,
contractibusque
ciuilibus
causa
inuentum,
vt
actiones
&
sumtus
ita
suscipiantur
omittanturue,
vt
cognitum
fornaculae
adminiculo
est,
Potissimum
in
ea
experimentum
venarum
excoquitur
in
auro
&
argento:
deinde
haec
ipsa
quoque
in
ea
ad
regulam
in
catillo
cinereo
elaborantur
&
vruntur
paruis
portionibus,
ex
quibus
iudicium
fiat
de¬
magnis.
Itaque
sua
potestate
comprehendit
vim
furni
excoctorii,
fulminatorii
&
vstorii,
vocaturque
ci¬
neritium
examen,
nec
tantùm
à
parua
mole,
sed
&
operae
compendio
nomen
est
fortita.
Quomodo
a¬
instituenda
sit
fornacula
extruendaque,
diuersi
docent
pluribus.
Alii
ne
docent
quidem,
sed
ex
offici¬
nis
figulorum
aut
ferrariorum
iam
paratas
capiunt,
in
qua
re
tamen,
nisi
inter
fabricandum
astiterit
magister,
non
raro
periculum
est.
Est
quidem
plurimum
momenti
in
vtendi
solertia:
sed
vsus
vacillat,
nisi
instrumentum
sit
commodum,
nec
semper
erudite
scribit,
qui
id
nouit.
Respondere
arti
debet
ar¬
tis
organum.
Nonnulli
peccatum
figuli
corrigunt
gubernatione
ignis,
additamentisque
&
aliis
admi¬
niculis.
Sed
satius
est
à
principio
correctam
prodiisse
fornacem,
ne
torqueat
nos
correctionis
molestia,
quae
saepe
non
animaduertitur,
nisi
operis
iactura.
Haec
res
induxit
Fachsium,
vt
diligenter
praeciperet
de
instruenda
fornacula
docimastica,
propterea,
quia
leue
erratum
in
vase
parere
grande
periculum
in
re
potest.
In
peccatis
autem
sunt
capacitas
iusto
amplior,
laterum
recessus
distorti,
viae
nimium
paten¬
tes
aur
conclusae,
spissitudo
tenuitasue
illegitima
aut
inaequalis:
mala
conformitas
&
analogia
admini¬
culantium
instrumentorum:
Cineritii
&
ergasterii
mala
proportio:
ostiorum
nimius
hiatus,
&
si
quae
sunt
his
similia.
Est
&
aliquid
in
materia,
quanquam
subtilis
obseruationis.
Non
de
nimis
rara
porosa¬
que
&
male
compacta
loquimur:
sed
de
argilla,
ferro
&
caereris.
Malunt
plaerique
catinariam
firmam
ex
qua
solent
confici
catini
triquetri
fusorii,
aut
saltem
adiecta
tertia
parte
luti
figulini.
Verùm
de
his
alibi
quoque
disseruimus.
Oculis
iam
proponimus
diuersas
diagra¬
phas,
vt
innotescat
varietas.
Diagraphe
Fornaculae
Fachsianae,
Amplitudo
forna¬
culae
7.
mensurae.
Ista
Kk
2