NATURALIUM.
33
supernaturaliter
inceperint,
&
hodiè
con¬
stanter
quoque
maneant
eadem,
quae
ab
initio
fuerunt.
Causas
ergo
rerum
natura¬
lium,
intelligo
vicissitudinem
praesuppo¬
nere.
Ac
licet
Elementorum
corpora,
sub¬
ter
naturam
venerint,
heteroclita
tamen
eorundem
est
speculatio,
&
aliena
Philo¬
sophia.
(3)
Qui
enim
ante
me
quatuor
ele¬
menta,
ad
singulas
corporum
generatio¬
nes,
per
misturam
confluere,
sunt
opinati:
Elementa
ethnico
more
aspexerunt,
suis¬
que
tentarunt
commentis,
elementa
nu¬
bere,
&
obedire.
Omne
itaque
corpus
na¬
turale,
non
alia
requirit,
quam
corporea
initia,
plerumque
mutationi,
ac
vicissitu¬
dini
obnoxia
dierum.
non
autem
natura
constat
hyle
indefinita,
ac
impossibili,
ne¬
que
opus
habet
principio
tali,
ut
nec
pri¬
vatione:
sed
ordo,
&
vita,
insunt
efficien¬
ti,
de
necessitate.
Resque
omnis,
inanis,
vacua
est,
mortua,
ac
deses,
nisi
vitali,
aut
seminali
ad
esse
principio,
suerit
constitu¬
ta,
aut
quandoque
constituatur.
Quinimo
adhuc
corruerent
istae
leges,
nisi
ordo
qui¬
dam
rebus
inesset,
&
intercederet,
qui
propria
flecteret,
ad
communis
boni
sus¬
tentationem,
sive
necessitates.
Aristoteles
quatuor
causas,
rerum
constitutivas
di¬
ctavit,
quae
suum
Authorem
quoque
fe¬
cere
naturae
ignarum.
Quippe
inprimis,
principium,
cum
causa
materiali,
confun¬
dit.
Primam
scilicet
causam,
vocans
mate¬
riam
indefinitam,
sive
corpoream
molem
substratam,
determinationis
formalis
in¬
digam.
Alteram
dein
causam,
etiam
inter¬
nam
essentiam,
sive
rei
formam,
cum
alte¬
ro
suorum
principiorum
confundit.
Ter¬
tiam
denique
externam,
efficientem
vo¬
cat:
Ac
quartam
tandem
nominat
finem,
ad
quem
videlicet
res
quaeque
dirigitur.
(4)
hanc
autem,
in
efficientis
mente,
voluit
causarum
trium
priorum
esse
primam:
adeoque
nedum
res
naturales
principiari,
per
ens
Rationis,
ac
mentale:
verum
et¬
iam,
quasi
inanimata,
in
mente
efficientis
causae,
laterent
per
finem.
Quod
si
ergo,
causas
naturales
malè
inquirat;
longè
pejus,
supernaturalem
finem,
in
mente
primi
Motoris,
pro
naturali
causa
substi¬
tuit,
vel
mentalem
finis
conceptum,
in
non
animatis
requirit.
(5)
Ego
sane,
qui
non
assuevi,
consentiendi
ignavia,
aliorum
au¬
sibus,
sine
praeponderatione
inservire;
tres
posteriores
causas,
in
cognitione
naturali,
mendosas,
imo
&
damnosas,
plurimum
of¬
fendi.
Primam
vero
de
quatuor,
fabulosam
ostendam
subinde.
Nam
in
primis
cum
omnis
causa,
secundum
naturam,
&
die¬
rum
successionem,
causato
suo
sit
prior:
certè,
forma
compositi,
causa
esse
nequit
producti:
sed
potius
Entelechia
ultima
generationis,
ipsissimaque
generati
essen¬
tia,
atque
perfectio:
propter
cujus
assecu¬
tionem,
caetera
cuncta
diriguntur.
Itaque
formam,
potius
tanquam
effectum,
quam
ut
causam
rei
meditor.
(6)
Imo
amplius.
For¬
ma
enim,
cum
sit
generationis
finis,
non
est
merè
actus
generationis:
sed
generati.
ac
potius
potentia,
possibilis
in
genera¬
tione:
materia
vero,
sive
generationis
subiectum,
ut
actu
est;
ita
quoque
actus
ipsius,
est
internum
agens,
efficiens,
sive
Archeus.
Falsum
est
idcirco,
quod
quan¬
to
res
magis
habet
de
forma,
tanto
magis
habet
de
actu,
de
entitate,
virtute
ac
ope¬
ratione.
(7)
Quoniam
forma
non
acquiri¬
tur,
vel
possidetur,
per
partes,
vel
gradus:
neque
idcirco
entia,
sunt
susceptiva
plus,
minusve,
de
forma.
Imo,
etsi
susceptiva
es¬
sent,
tamen
activitas
agentis,
non
est
ipsius
formae;
(8)
sed
Archei,
de
quo
mox.
forma
8.
igitur
est
indivisibilis.
Quidquid
enim
Aristoteles
tribuit
formae,
sive
perfectio¬
ni
postremae,
in
scena
rerum,
id
propriè,
directivè,
&
exsecutivè
competit
illi
agen¬
ti,
sive
Archeo
seminali.
(9)
Denique,
cum
causa
efficiens
Aristot:
sit
externa
(qua¬
lem
ait
fabrum,
ferri
intuitu)
facile
co¬
gnovi,
illum
sua
figmenta,
pro
veris
fun¬
damentis,
venum
dedisse,
ejusque
omnem
speculationem,
circa
artificialia,
&
exter¬
na
naturae,
vagari.
Tota
alioqui
causa
effi¬
ciens,
est
interna,
essentialis,
in
natura.
(10)
Et
licet
generans
pater,
sit
effectivus:
in
or¬
E
dine