38
CAUSAE,
ET
INITIA
Coelorum
influxus,
qui
ob
generalissimam
sui
destinationem,
nullam
in
se
habent
po¬
testatem
seminalem.
Eo
quod
à
genera¬
bilium
sorte
nimis
procul
sint
distincti:
Ideoque
influentiae,
leguntur
"in
Signa,
tempora,
dies,
&
annos"
à
Creatore,
nec
alio
destinatae:
non
autem
ad
causas
seminales
rerum.
(37)
Causarum
porro
efficientium,
&
seminalium
in
natura,
quaedam
sunt
effi¬
cienter
efficientes:
aliae
vero
effectivè.
Prioris
nempe
classis,
sunt
ipsa
semina,
ho¬
rumque
dispensatores
spiritus:
suntque
causae
istae
de
prosapiâ
essentiarum,
per
sui
multam
activitatem,
à
causa
materiali
meritò
diremtae.
Effectivè
autem
efficien¬
tes,
sunt
ipsa
hospitia,
atque
organa
semi¬
num
proxima:
qualia
sunt
fermenta
ex¬
terna;
materiae
dispositiva,
in
alteritatem
transmigrationis.
Spectant
&
huc
pote¬
states
dispositivae
circumstantiarum,
fo¬
mentantes
item,
excitantes;
ac
promoven¬
tes.
Quia
dato
semine,
non
tamen
quaevis
promiscuè
inde
proveniunt.
(38)
Discet
prae¬
terea
tyro
noster,
Aristotelis
ingenium,
in
fundanda
axiomata
pronum,
ut
quoties
aliquid
suis
reperiret
conceptibus
con¬
gruum,
confestim
in
Regulas
id
traheret,
sub
universale,
stringendo
debilioris
au¬
thoritatis
transsumtas
radices.
Quae
sa¬
nè
ejus
axiomata,
mirata
est
subsequens
aetas,
in
ignaviam
scilicent
prona,
ideoque
illum,
&
illa,
facile
adorans.
Subinde
quo¬
que
mathesin,
in
naturam,
violenta
inter¬
pretatione
introduxit,
ut
causas
naturales,
numeris,
lineis,
&
literis
Alphabeti,
pror¬
sus
obedire
voluerit,
temeritate
prorsus
ridicula.
Per
exemplum:
Advertens,
quod
ignis,
celerius
lignum
siccum
ambureret,
quam
madidum,
extemplo
inde
axioma
u¬
niversale
meditatus,
voluit.
(39)
"Quod
actus
acti¬
vorum,
tantum
essent
in
materiam
dispositam".
Quod
tamen
multis
est
septum
inscitiis.
Primo
namque,
ut
ignem,
externum
a¬
gens,
vidit
concurrere
ad
materiam
com¬
pustibilem:
Indicavit
hinc
quoque,
omne
aliud
agens,
in
natura,
debere
agere
per
modum
ignis,
nesciens,
ignem
non
agere
per
modum
agentis
seminalis,
esseque
pe¬
culiarem
creaturam.
Censuit
ergo
pari
in¬
scitia,
causam
efficientem
omnem,
instar
ignis,
necessario
esse
externam.
In
hoc
et¬
iam
deceptus,
quod
statueret
omne
agens
naturale,
exigere
materiam
dispositam.
Cum
alioqui
agens
in
natura,
disponat
sibi
substratam
materiam.
Neque
enim
omne
agentis
naturalis
consilium
alio
fine
agit,
quam
ut
disponat
materiam
sibi
substra¬
tam,
ad
scopos
sibi
cognitos,
saltem
desti¬
natos
pro
generatione.
Ex
unico
nimirum
terrae
succo,
unicoque
horto,
quadringen¬
tae
plantae
crescunt,
&
fructificant.
Si
enim
dispositionem
amicam,
in
materia,
Agens
reperiat,
benè
quidem:
sin
minus,
facili
negotio,
eandem
sibi
parat.
Quid
si
post¬
modum,
ex
unico
aquae
elemento,
imme¬
diatè,
omnia
corpora
tangibilia,
provenire
demonstravero.
qua
necessitate
quaeso,
agens
exiget
praeexsistentem
materiae
dis¬
positionem:
vel
si
praeexsistat
disposita,
quis
fuit
ille
dispositor,
aut
praecursor
Agentis?
Per
se,
alioqui
ad
dispositionem
cujuscunque
materiae,
cui
inest,
sufficien¬
tis?
At
si
fermentum
dicas.
Saltem
novis¬
se
debes
rursus,
causas
ambas,
à
producto
non
differre
in
natura,
nisi
maturitate;
nec
Agens
à
fermento
distingui.
Quae
si
Scholae,
melioris
succi
disciplina
imbutae
.
scirent,
utique
&
cognoscerent
suum
Ari¬
stotelem
à
suis
Regulis
defecturum,
quas
in
scientificarum
demonstrationum
prae¬
missas,
primo
veras,
erexit.
Ipsus
vei
de¬
mentasset,
super
monstruosas,
lapidum
in
nobis
generationes.
(40)
Et
licet
ante
nata
Eu¬
clidis
elementa,
Mathesis
rudior
esset?
ta¬
men
Aristoteles
in
hac,
quam
in
natura,
longe
peritior,
naturam
subter
illius
sci¬
entiae
Regulas,
subigere
annisus
est.
No¬
verat
enim
circulum,
figurarum
in
plano
capacissimam.
Subito
igitur
in
axioma
co¬
git
universale,
etiam
ulcera,
ac
vulnera
ro¬
tunda,
caeteris
quibusque,
in
extentione
paribus,
esse
curatu
difficiliora.
At
sane
difficilius
est
vulnus
lato
pugione
pene¬
trans,
quàm
rotundum
in
carne.
In
ulceri¬
bus