252
ALIMENTA
TARTARI
Cuspidalis
gingiva
autem
optimae
sani¬
tatis
ibidem
signum
est,
ac
ideo
vix
den¬
talem
lapidem
creat.
Etenim
usque
in
sui
finem
denti
contigua
gingiva
non
admit¬
tit
dentem
parere
excrementa,
sed
den¬
tem
conservat.
Prout
detectus
gingivis
dens
facile
dolet,
putret
&
lapidem
affi¬
git.
Oculi
enim
ichor
plorant,
quod
ma¬
nè
in
palpebris
succinum
refert,
quodque
hactenus
Germanis
Augstein
per
similitu¬
dinem
dicitur.
Aurium
vero
excremen¬
tum
instar
flavi
unguenti
nervorum
pun¬
ctionis
magnum
solamen.
Non
ergo
in¬
solitum
est,
dentes
proferre
excrementum
hocque
olidum
è
putido
cruore
resolu¬
tum
cadaver.
Siccatur
namque
muccago
è
cibis
linguae
impacta,
nec
petrescit
nisi
admista
fuerit
excremento,
quod
inter
dentem
&
gingivam
insensiliter
prorum¬
pit.
Id
enim
ut
est;
dentis
excrementum,
duritiei
determinationem
hausit
ab
ini¬
tio.
Adeoque
crustae
lapideae
specie
illu¬
dit
denti
adnatum.
Observavi
quoque
dentem
accrescere
usque
in
annum
qua¬
dragesimum
vera
accretione.
Nam
qui
oppositus
est
denti
evulso
attritionis
pe¬
nuria
suam
seriem
superat,
ac
in
opposi¬
tam
intrat,
usque
in
praefatum
terminum.
Dens
igitur,
postquam
crescere
desinit,
vix
indigus
alimento,
vel
pauculo
(eo
quod
sit
substantia
vix
difflabilis)
tum
ergo
gin¬
giva
pluris
recrementi
ferax
est
plusculum
alimenti
rapit,
cruenta
fit,
tumidaque
mox
minuitur,
ac
velut
cariosa
evadit.
Hinc
enim
crebra
Odontalgia,
caries,
cavitas
atque
putredo,
praecipuè
quibus
in
iuven¬
tute
mox
tempestirè
accretionem
suspen¬
dunt.
Dentes
ergò,
ut
peculiari
vivunt
oeconomia,
ita
&
suas
habent
aetates,
quas
sic
notanter
distinguo.
(25)
Dens
enim
qui
post
octennium
hominis
candorem
vitri
opaci,
(quod
à
colore
lactis,
"Lattimo"
Artifices
vocant)
vel
lapidis
limacis
re¬
fert,
adolescens
est.
Splendidus
&
poli¬
tus
est
color
albus.
Deinde
sensim
palle¬
scit:
mox
dein
surdè
albescit,
tanquam
ebur.
luventus
est
dentis.
Tum
postea
obscurè
pallet,
ut
in
syncopizatis
&
de¬
functis
virginibus
spectatur.
Estque
ejus
aetas
virilis.
Atque
tandem
pallidè
flave¬
scit,
ossis
instar
pristinumque
amittit
nito¬
rem.
Senilis
tum
aetas
dentis
incipit.
Quan¬
tum
enim
distat
cartilago
à
membrana,
unguis
à
cornu
tantundem
quoque
dens
ab
osse
differt:
frequens
autem
est
odon¬
talgia,
dum
decrescit
gingiva,
&
dens
ossi¬
color
est.
Postremò
autem
dens
cariosus,
cavus,
niger,
verminosus
&
olidus
est
ae¬
tas
caduca
dentis.
Proinde
frigidum
den¬
tibus
hostile.
(26)
Nam
senium
eorum
accele¬
rat.
Pilorum
canities
senium
eorundem
arguit,
etiam
praeter
hominis
senectutem
unusque
pilorum,
dudum
ante
alium
ca¬
nescit.
Sic
&
senescit
dentium
unus
prae¬
alio.
Vnde
conspicuum
est.
Dentium
unumquemque
propria
vivere
quadra.
Australes
borealibus
dentes
habent
niti¬
diores:
fruuntur
quippe
aëre
dentibus
benigniore.
Puerorum
dentes
ante
se¬
ptennium
facilè
cariem
sentiunt,
quia
à
succrescente
alio
propulsantur
è
forea
ali¬
mento
privantur,
&
excremento
dentali
onerantur.
Iuxta
taesionem
ergò
gingiva¬
rum
dentium
taesio;
ab
excrementi
nem¬
pe
pluralitate
&
feritate
est
aestimanda.
Non
secus
atque
cerebrum
oblaesum
plu¬
rimum
mucci
&
quaevis
alia
pars
incom¬
modata,
sordes
multas
accumulat:
sic
dentes
horumque
nutrices
partes,
si
sint
oblaesae,
non
modicum
lapidescentis,
ac
putidi
recrementi
obtrudunt.
Quia
verò
istud
excrementum
non
est
tam
ciborum
exuvium,
quam
humanum
excrementum:
Ideo
omnibus
nationibus
peraequè
puti¬
dus
lapis
dentalis.
Qui
Paracelsum
cir¬
cumvenit,
Tartarique
suspicionem
in
no¬
bis
auxit.
(27)
Hinc
igitur
manifestum,
cur
ex
eadem
urina
idem
lapis
in
renibus
pri¬
mum
friabilis
concrescat;
&
in
vesica
deinde
longè
durissimus.
Non
quidem
quod
in
urina
sit
Tartarus,
qui
quo
longi¬
us
delabitur,
eo
sit
durior.
Puerile
istud
est.
At
sanè
quilibet
succus
petrificabilis
suam
habet
determinatam
&
non
alienam
duri¬