855
MORBUS 495
borum: siquidem permanent illae causae
adhuc post vitam: & tamen cessant mor¬
bi. (49) At Christianis nullatenus indulgen¬
dum, edoctis per Sacra, quod etiamnum
nunc honori putarint, vinctas tradidisse
mentes noxiis Gentilium stupiditatibus.
Animadverterunt quidem, eam quorun¬
dam morborum nobiscum cognationem,
quòd occasionali materia tenus, sic nostro
essent corpori connexae, ut vix suffragio
mentis dirimerentur, vel à laesa actione
separarentur. Ut in vulneribus, morbis in¬
strumentariis, seminum robore orbatis.
Est namque unguis supra corneam, laedens
immediatè visum: ut & calculus, absque me¬
dio, meatum urinae obturat. (50) Obstructio
autem inde manans, relatio, & ens ratio¬
nis est. Quod sicut nil agit; ita nec morbi
rationem, nec considerationem in natura
habet. Maluerunt nihilominus Scholae
modernae, essentias morborum, concrede¬
re discordiis elementalibus; quàm quod
faterentur corpora naturae nil aliud dice¬
re, praeter ignotum sibi connexum amba¬
rum causarum constitutivarum. Hactenus
ob id, miseri mortales sub hoc caecitatis
onere gemuerunt, sanationem exspectan¬
tes ab iis, qui causas morborum constitu¬
tivas ex pleno ignorarent. (51) Quocirca, cum
morbus debeat continere causam sui effi¬
cientem, intra se suamque materiam. Hinc
facilè liquet, quod fames, licet instar mor¬
bi peracuti paucis diebus iugulet, non sit
morbus: eò quòd non constet causis mor¬
bosis, sive consideretur ut sensus tristis, de
classe symptomatum: sive demum, ut con¬
stat realibus defectibus. Quippe in quan¬
tum fermentum stomachi acidum (pro ut
Tractatu de digestionibus) carens obiecto
in quod agat, nec tamen proinde feriari
possit, resolvendo aggreditur, humorem
secundarium, & proximum alimentum
stomachi; est nempe Archeus tam in fa¬
me, quam in saturitate, nedum morbi: sed
ipsius met sanitatis causa. Carentia autem
materiae cibalis, privationem; non autem
morbum dicit. Quamobrem prorsus accu¬
ratè notandum, quod fames, quanquam
crudeliter enecet, quasi morbus esset: non
sit tamen morbus, eo titulo, quia videlicet
Archeus nullatenus sit morbosus in fame.
Vnde luculenter constare deberet, quod
omnis morbus primariò & essentialiter
respiciat sui efficientem Archeum. (52) Ob id
ab Hippocrate in scholarum incuriam re¬
ctè est decretum, calidum, frigidum, humi¬
dum, aut siccum, (nequidem quatenus ta¬
lia, & concreta) non esse morbos, horum¬
ve causas: sed acre, amarum, salsum, ponti¬
cum, &c. Fortassis enim aetate Hippocra¬
tis, nondum distincta erat causa occasiona¬
lis à vero morbo. Sciebat quidem in no¬
bis duplex excrementum. Vnum quidem
naturale ac ordinarium, adeoque nostrum:
alterum verò matre errore, & propagine
hostili, morbidum, quodque Christiani
à peccati vigore provenisse scimus. Hoc
enim cum Senex per exoticos sapores di¬
stinxisset, ratus est, ut si non esset ipse
morbus: saltem esset morborum adaequa¬
ta occasio, tum nondum à morbo distin¬
cta. Cuius saltem ablatio utramque me¬
dendi valvam aperiret. At stupendum,
quòd quem ducem sequi gloriantur Scho¬
lae, hunc textum per ignaviam transsilie¬
rint: ut & alterum Antesignanum ejusdem.
"Quo omnem motum, ad morbum, mortem, atque
sanitatem, efficienter fieri ab impetum faciente
spiritu", declaravit. Itemque quo dixit: "Ipsas
naturas esse morborum medicatrices: & per
consequens, etiam morborum factrices", si
enormon ille spiritus, sui agitatione, o¬
mnia quaecunque in vivis fiunt, operetur.
(53) Praeterierunt nempe Scholae plura ejus¬
modi, quae oraculorum instar haberi mere¬
bantur: quia fictitiis quatuor humoribus
delusae, & effascinatae, alto soporis, torpo¬
ris & ignaviae navigio traductae, neglexe¬
runt liquores, quos ipsemet nominat secun¬
darios: quasi in illis non aeque possibilis fo¬
ret morbus, atque in quatuor fictis primari¬
is Itaque neglexerunt etiam morbos ex reten¬
tis digestionum, & transplantationum: quip¬
pe & ipsas digestiones & fermentationes
(pro