855
496
IGNOTUS HOSPES
(pro ut suo loco docui) funditus nesci¬
vere. Eheu! quàm penuriosa scientia hac¬
tenus medentes decoravit, quos alioqui, si
veri essent Medici, honorandos praecepit
Altissimus. (54) Considerarunt nempe, mor¬
bum diffluere, ut accidens, productum ab
Agente, materia morbifica (cui itaque
suum efficiens inesse, ignorarunt in limi¬
ne) & patiente: quod ajunt corpus huma¬
num. Inprimis, non distinguunt Agens
à materia, quod huic est intimum. Tum
morbum negant materialem, quippe
quem rentur meram qualitatem. Tertiò,
nec distinguunt occasiones irritantes, ab
efficiente interno. Quia cum Aristotele
rentur omne efficiens externum. 4. Se¬
cernunt causas constitutivas à constitu¬
to. 5. Catenam causarum efficientium,
cum suis productis, nesciunt. 6. Plerum.
que confundunt causas occasionales, cum
suis morbis ac symptomatibus. 7. Subinde
morbum aspiciunt, tanquam Diathesin,
velitantem, inter causarum series, & cor¬
pus humanum. (55) 8. Malunt ipsam dispositio
nem posteriorem, ex pugna causarum (ut
ajunt) ortam, esse morbum, quae nempe im¬
mediatè (sic ajunt) laederet actiones, sive
interim actioni vitali sit contraria, sive ve¬
rò effectus illius contrarietatis, quae fun¬
ctiones offenderit. Ast ego non attendo
functionum laesiones, pro essentia morbi:
sed perturbationes operativas in Archeum
distentas, contemplor in morbis. Nam non
rarus moritur, sine sensu actionis laesae,
qui repentè quidem concidit, intus inte¬
rim dudum morbosus, vel qui solo natu¬
rae defectu perit. Quare & inter caetera
impertinentia reputo, morborum essen¬
tiam ad functionum laesiones adstrinxisse.
Cum id morbis sit accidentale, posterius¬
que: non autem concomitans perpetuò,
(56) Enimvero quia sanitatem consequitur,
debilitatarum virium restitutio sponta¬
nea. Hinc scholae dimensae sunt morbo¬
rum essentiam, respectum debere insepa¬
rabilem, ad laesionem & laedentia functio¬
num. Sic nimirum, ut haec includerentur
ipsi essentiae morborum. Utpote totum
medendi cardinem volvi circa contraria,
putarunt. Cum alioqui totùm sit per ac¬
cidens, si functiones in morbis oblaedan¬
tur. Alioqui quotusquisque est, qui ne¬
gaverit morbum non realiter adesse, in si¬
lentio quartanae, Caduci, Maniae, ac Poda¬
grae? quando tamen nulla spectatur fun¬
ctionum laesio? Quis est qui non animad¬
vertit in convalescente majores subinde
actionum & debilitatum obices, quàm in
morborum flagranti initio? Stupidum
itaque mihi semper visum fuit, definiri
rem essentialiter, per effectus posteriores,
& separabiles. Cumque morbus fiat pri¬
mario ab impetum faciente Archeo (ab
errante tamen) certè multò propinquior
erit hujus actio in facultates ipsas, quàm
in earundem actiones. Maximè, quòd
quamdiu vires sunt convalescenti quasi
adhuc devictae, & conquassatae; adsunt
quidem impedimenta virium, laesio item,
atque suppressio actionum: nullo tamen
superstite morbo. Cumque alibi sat de
monstraverim, causam utramque in natu¬
ralibus, non differre supposito, ab ipsomet
constituto: ergo si morbus esset causa lae¬
sioni actionis, tanquam differentia consti¬
tutiva ejusdem: necesse quoque esset,
morbum ipsum à laesa actione nequic¬
quam diversum. Quod iam patet esse fal¬
sum. Falsumque esset, quod causa, & mor¬
bus, unico titulo laedentis actionem, com¬
prehenderentur indistinctim: aut malè de¬
cernunt scholae, quod laedens actionem
sit ipsa causa molbifica. Laesio autem a¬
ctionis esset morbus; & laesa actio, ipsum
symptoma. Commentum enim & istud
nimis puerile. Nam primò esset morbus
merum ens rationis, consurgens mentali¬
ter ex habitudine terminorum causae ad
effectum. Laedentis nempe, & laesi. Dein¬
de deprehenditur error in sdefinitione
morbi, à scholis tradita. Nimirum, quod
morbus sit dispositio, primariò laedens
actionem. Quippe quae causam, & non
ipsum morbum, sive causae effectum defi¬
niret.