496
IGNOTUS
HOSPES
(pro
ut
suo
loco
docui)
funditus
nesci¬
vere.
Eheu!
quàm
penuriosa
scientia
hac¬
tenus
medentes
decoravit,
quos
alioqui,
si
veri
essent
Medici,
honorandos
praecepit
Altissimus.
(54)
Considerarunt
nempe,
mor¬
bum
diffluere,
ut
accidens,
productum
ab
Agente,
materia
morbifica
(cui
itaque
suum
efficiens
inesse,
ignorarunt
in
limi¬
ne)
&
patiente:
quod
ajunt
corpus
huma¬
num.
Inprimis,
non
distinguunt
Agens
à
materia,
quod
huic
est
intimum.
Tum
morbum
negant
materialem,
quippe
quem
rentur
meram
qualitatem.
Tertiò,
nec
distinguunt
occasiones
irritantes,
ab
efficiente
interno.
Quia
cum
Aristotele
rentur
omne
efficiens
externum.
4.
Se¬
cernunt
causas
constitutivas
à
constitu¬
to.
5.
Catenam
causarum
efficientium,
cum
suis
productis,
nesciunt.
6.
Plerum.
que
confundunt
causas
occasionales,
cum
suis
morbis
ac
symptomatibus.
7.
Subinde
morbum
aspiciunt,
tanquam
Diathesin,
velitantem,
inter
causarum
series,
&
cor¬
pus
humanum.
(55)
8.
Malunt
ipsam
dispositio
nem
posteriorem,
ex
pugna
causarum
(ut
ajunt)
ortam,
esse
morbum,
quae
nempe
im¬
mediatè
(sic
ajunt)
laederet
actiones,
sive
interim
actioni
vitali
sit
contraria,
sive
ve¬
rò
effectus
illius
contrarietatis,
quae
fun¬
ctiones
offenderit.
Ast
ego
non
attendo
functionum
laesiones,
pro
essentia
morbi:
sed
perturbationes
operativas
in
Archeum
distentas,
contemplor
in
morbis.
Nam
non
rarus
moritur,
sine
sensu
actionis
laesae,
qui
repentè
quidem
concidit,
intus
inte¬
rim
dudum
morbosus,
vel
qui
solo
natu¬
rae
defectu
perit.
Quare
&
inter
caetera
impertinentia
reputo,
morborum
essen¬
tiam
ad
functionum
laesiones
adstrinxisse.
Cum
id
morbis
sit
accidentale,
posterius¬
que:
non
autem
concomitans
perpetuò,
(56)
Enimvero
quia
sanitatem
consequitur,
debilitatarum
virium
restitutio
sponta¬
nea.
Hinc
scholae
dimensae
sunt
morbo¬
rum
essentiam,
respectum
debere
insepa¬
rabilem,
ad
laesionem
&
laedentia
functio¬
num.
Sic
nimirum,
ut
haec
includerentur
ipsi
essentiae
morborum.
Utpote
totum
medendi
cardinem
volvi
circa
contraria,
putarunt.
Cum
alioqui
totùm
sit
per
ac¬
cidens,
si
functiones
in
morbis
oblaedan¬
tur.
Alioqui
quotusquisque
est,
qui
ne¬
gaverit
morbum
non
realiter
adesse,
in
si¬
lentio
quartanae,
Caduci,
Maniae,
ac
Poda¬
grae?
quando
tamen
nulla
spectatur
fun¬
ctionum
laesio?
Quis
est
qui
non
animad¬
vertit
in
convalescente
majores
subinde
actionum
&
debilitatum
obices,
quàm
in
morborum
flagranti
initio?
Stupidum
itaque
mihi
semper
visum
fuit,
definiri
rem
essentialiter,
per
effectus
posteriores,
&
separabiles.
Cumque
morbus
fiat
pri¬
mario
ab
impetum
faciente
Archeo
(ab
errante
tamen)
certè
multò
propinquior
erit
hujus
actio
in
facultates
ipsas,
quàm
in
earundem
actiones.
Maximè,
quòd
quamdiu
vires
sunt
convalescenti
quasi
adhuc
devictae,
&
conquassatae;
adsunt
quidem
impedimenta
virium,
laesio
item,
atque
suppressio
actionum:
nullo
tamen
superstite
morbo.
Cumque
alibi
sat
de
monstraverim,
causam
utramque
in
natu¬
ralibus,
non
differre
supposito,
ab
ipsomet
constituto:
ergo
si
morbus
esset
causa
lae¬
sioni
actionis,
tanquam
differentia
consti¬
tutiva
ejusdem:
necesse
quoque
esset,
morbum
ipsum
à
laesa
actione
nequic¬
quam
diversum.
Quod
iam
patet
esse
fal¬
sum.
Falsumque
esset,
quod
causa,
&
mor¬
bus,
unico
titulo
laedentis
actionem,
com¬
prehenderentur
indistinctim:
aut
malè
de¬
cernunt
scholae,
quod
laedens
actionem
sit
ipsa
causa
molbifica.
Laesio
autem
a¬
ctionis
esset
morbus;
&
laesa
actio,
ipsum
symptoma.
Commentum
enim
&
istud
nimis
puerile.
Nam
primò
esset
morbus
merum
ens
rationis,
consurgens
mentali¬
ter
ex
habitudine
terminorum
causae
ad
effectum.
Laedentis
nempe,
&
laesi.
Dein¬
de
deprehenditur
error
in
sdefinitione
morbi,
à
scholis
tradita.
Nimirum,
quod
morbus
sit
dispositio,
primariò
laedens
actionem.
Quippe
quae
causam,
&
non
ipsum
morbum,
sive
causae
effectum
defi¬
niret.