DIAGNOSTICA
531
co
alibi.
Nec
est
autem
ens
potestativum
illud,
quod
scholae
vocant
morbum
per
consensum,
perque
vaporum
colligan¬
tiam
fieri
putant:
sed
ens
potestativum
continet
regimen
coactae
facultatis,
tam
scilicet
respectu
authoritatis
vitalis,
quàm
ipsius
morbifici
entis.
Quod
scilicet
mo¬
tu
proprio
natum
est,
suscitare
morbum
potestativum
suae
classis.
Perinde
ut
Can¬
taris
suscitat
stranguriam.
Idque
etiam
fit
internae
authoritatis
potestate,
&
vi¬
partium,
in
partes.
Sic
ens
Apoplecticum
epilepticumve
in
stomacho
vel
utero
ad
huc
praesens,
animam
quatit,
imò
&
inde
cerebrum,
cum
pedissequis
potentiis,
in
sui
famulatum,
velit
nolitve,
traducit.
Po¬
testativum
ens
itaque
nedum
designat
functionum
laesionem:
sed
&
regimen
partis,
&
entis
morbiferi
vim
occasionan¬
tem,
prorogatam
in
facultates
subordina¬
tas,
tanquam
imperii
in
vasallos.
Perinde
etiam
sive
partes
procul
invicem
distent,
sive
prope
sint.
Nam
sunt
debita
proprie¬
tatum
tributa.
(10)
Enimvero
primus
Hippo¬
crates,
insinuavit
morbos
distingui
per
hospitia
&
sapores.
Atque
utinam
posteri
hunc
servassent
tenorem.
Sed
oestro
vel¬
ut
afflatus
Senex
ille,
futuros
praesagivit
sequacis
scholae
ausus,
monuitque
praeci¬
sè,
ne
crederent
calores,
frigora,
humidi¬
tates,
acrimonias
vel
amaritudines
esse
morbos:
sed
ipsum
amarum,
ac
re,
salsum,
ponticum,
&c.
Ast
coram
surdis,
vel
egre¬
giè
perforatis
auribus
haec
cecinit.
(11)
Si¬
quidem
ante
acta
ab
olim
secula,
in
in¬
quirendi
ignaviam
&
facilem
credulita¬
tem
prona,
arripuere
caliditatum
&
frigi¬
ditatum
scabiosa
theoremata,
iisque
sub¬
scripsere
ob
plausibilem
facilitatem,
suo¬
que
valedixere
Magistro:
qui
morbos
iuxta
diversoria
dividendos
ratus,
corpus
nostrum
in
tres
divisit
classes:
nimirum
in
continens
solidum,
sive
vas
ipsum
In
contentum,
sive
liquidum:
&
in
Spiri¬
tum,
quem
dixit
impetum
facientem.
Qui
nempe
Gas
aethereum
ac
vitale
est,
nobis
que
concitat
omne
Blas
in
utrumlibet
fi¬
nem.
Quam
morborum
divisionem
licet
expressè
non
dictaverit:
sat
tamen
ean¬
dem
insinuavit.
Etenim
paucula
tantùm
scripsit,
quaeque
circumferuntur
omnia,
pene
ipsi
sunt
supposita.
(12)
Atque
ideo
uti¬
nam
posteritas
sua
ingeniorum
acumina
iuxta
Senis
illius
mentem
direxissent
for¬
tassis
causarum
morbidarum
intellectum
Dei
permissu
hausissent.
Sed
unius
post¬
modum
Galeni
authoritati
ita
subscripse¬
re,
quod
velut
in
soporem
obdormive¬
rint,
attonitae
dum
à
me
excitantur.
Cau¬
sarum
autem
nomine,
in
ipsa
morborum
medullari
integritate,
materiam,
suo
effi¬
ciente
proprio
instructam,
intelligo,
in¬
ternam
scilicet,
proximam,
vitalique
ini¬
tio
oriundam.
Quare
etiam
externas
&
occasionales
nomino,
quotquot
non
ex
ipsa
vitae
radice
fluunt.
Ideoque
de
causis
ago,
quae
sunt
ipse
morbus.
Panis
namque
masticatus
&
deglutitus,
adhuc
externus
est,
quia
rejici
potest.
Sic
&
chylus
inde
in
stomacho
coctus,
adhuc
externus
est,
Quinimo
postmodum
domesticus
factus,
atque
interior
nostrae
oeconomiae
licet
sit
factus
civis:
dum
tamen
à
vivo
separatur,
&
in
morborum
culinam
ruit,
eo
ipso
ut
hostile
factum;
ita
&
externum
vitae
re¬
spectu,
censendum.
Sic
&
aer
pestilens
intrò
attractus,
licet
intus
venenum
spar¬
serit,
&
internum
sit
respectu
corporis:
nondum
tamen
internum
est
respectu
vi¬
tae:
adeoque
nondum
est
morbus
ipse:
cujus
videlicet
dumtaxat
occasionem
in
se
continet,
nec
eandem
occasionalitatem
deponet
unquam.
Sed
Pestis
est,
dum
Ar¬
cheus
applicato
sibi
contagio,
partem
sui
infectam
à
toto
segregat.
Ad
cujus
pro¬
scriptionem
residuum
Archei
collaborat
anxietaturque
seriò,
ne
ob
symbolum
pe¬
netretur,
&
pereat.
Consimile
occurrit
propemodum
in
morbis
reliquis.
Siqui¬
dem
vita
proximè
non
laeditur
nisi
à
ve¬
neno
quodam
suo,
sibique
proprio,
quod
sibi
applicari
permisit.
IN
Yyy
2