855
PARADOXUM QUARTUM.
693
quod magis est, artificiale sal esurinum
sulfuris, tantum distat à naturali, quan¬
tum hoc embryonatum, primis seminibus
est propinquius in radice. Toto inquam
coelo errant, qui salia esurina plumbi,
cum plumbo comparant, quod inde im¬
mensum distinctum est. Salium namque
perfectorum, puta aluminis, nitri, vi¬
trioli, atque eorundem nondum perfe¬
ctorum, peregrina admodum est similitu¬
do, (21) Exemplo patet. Sal enim esurinum
aluminis, saccharo quovis dulcius (man¬
na dicitur aluminis) astrictionem nescit,
primo enti ejus simile.
(22) Quartò. Cùm itaque praestantissimum
vitriolum sit materialiter nil aliud, quàm
sal esurinum sulfuris embryonati, quod
aeris partem quampiam[sic] erosit, vilioris
verò vitrioli, sal è perfecto haustum sit
sulfure; rerum idcirco analogia ducti,
idem vitrioli etymon transsumsimus, ad
omnes metallorum consimiles dissolutio¬
nes, quod ab aliis, de Spadanis scriben¬
tibus, nondum annotatum reperio. (23) Siqui¬
dem tam in artis, quàm naturae progres¬
su, ex quovis metallo, vitriolum (ex¬
cepto auro) fit quotidie. Quatenus sci¬
licet ex metallo, & cujusdam salis esurini
connubio, liquor metallicus, coagula¬
bile inquam vitriolum efficitur.
PARADOXVM QUARTVM.
1. COntenta in Spadana iuxta aliorum opinionem.
2. Probatur positionis falsitas. 3. Ingredientia
Spadanorum. Quid sit vitriolum martis. 4. Coagula¬
tio nunquam fit sine dissolutione, & uice versa. 5. Cor¬
pora von agunt in inuicem. 6. Inter actionem est odor
spiritus dissoluentis. 7. Spiritus dissoluens coagulatur.
8. Qui ferri vena sit in aquis invisibilis. 9. Cur aquae
sulfur oleant. 10. Cur aciditas in aquis pereat, & quan¬
do. 11. Manifestum fit occultum, & occultum ma¬
nifestum. 12. Cur non ferrum, sed vena dicatur in esse
13. Sal fontium non crescit in veni ferri. 14. Cur u¬
nus fons altero sit fortior. 15. Differentia contento¬
rum in fontibus. 16. Cur non transferatur Savenirius
aliò. 17. Cur aqua sit levior Savenirii. 18. Aliquam¬
diu spiritus salis operatur super venam.
(1) [sic] COntinens Spadanorum, a¬
quam fontium, Scriptores
univocè asserunt. Discrepa¬
mus verò ab iis duntaxat in
origine: utpote quae non
parùm momenti, ad nobilitatem eorun¬
dem adferat. At contentorum in aquis
ratione, procul nobiscum dissident. Asse¬
runt nimirum Spadanae inesse vitriolum,
& deprehendisse, calchitim, mysy, sory,
melanteriam, sal, nitrum (inesse inquam
nitrum, distillationis examine sibi teper¬
tum, quod alibi se nunquam vidisse,
quippe quod inde post Hippocratis aevum
defecisset, testantur) bitumen, sive suc¬
cinum liquidum, carbonem fossilem, alu¬
men, bolum, ochram, rubricam, ma¬
trem ferri, venam ferri, ferrum, aeruginem,
calchantum assatum, alumen exustum, aeris
etiam florem, & sulfur. Haec inquam ab
Authoribus Spadano fonti legimus tribu¬
ta, sub incertitudine Domina: adeóque
nutantes, cuinam Duci tantum fidant
exercitum, concludunt, fontes quosdam
esse, in quibus eminens subterraneum,
aegerrimè dignoscas. Alibi, chalcanti fer¬
vorem, frigore rubricae, & aeris in Spa¬
danis, temperari. Alibi, Spadanos frigi¬
gidos & humidos actu, potestate verò seu
virtute (quam unam oxaminant medici)
calidos atque siccos, ideò potissimùm,
quod sitim extinguant. Tandem ajunt,
his fontibus, ferri, sulfuris, chalcanti,
aliorumque fossilium vim inesse, quali¬
tatum tamen primarum proportione ma¬
nente incerta, sive varietatem subterra¬
neorum consideres, sive bibentium dispo¬
sitionem diversam. Atque illud notandum
etiam lego. Quod fons Savenirius, vires
fossilium magis, quàm substantiam sibi
induat. (id est, vires supra, extra, vel
non substantiales) Alibi namque ajunt,
solo vitriolo fontes acescere, esseque
chalcan¬
Tttt 3.