855
PARADOXUM QUARTUM. 694
chalcantum saporis acidissimi: alibi cum
Dioscoride, in chalcanto plus ingratae &
terreae adstrictionis, quàm aciditatis re¬
periunt. Denique, prout non nisi extrema
ignium tortura, oleum è vitriolo (sale vi¬
delicet esarino & sulfureo, spiritus aero¬
sos elevante) acidissimum elicit: sic fon¬
tes hinc, nec aliàs acescere rentur: in ter¬
ra videlicet ejusmodi ardorem, spiritus
chalcanti acidos, ad terrae superficiem
concitare, qui ibidem à frigore coacti, &
in acidam mutati, vicino fonti commi¬
sceantur. Quam positionem multae comi¬
tantur anxietates. (2) Primo, Eo quod nulla
sit ejusmodi spontanea distillatio in V¬
niverso. Deinde, quod saltem aestate fri¬
geant intrinseca terrae iuxta Hippocrates quan¬
do Spadana nimirum optima. Tertio,
Quod spiritus chalcanti, terram aut saxa
quae attingit, nequeat non erodere, atque
idcirco aciditatem omnem exuere, fru¬
stra dicatam fontibus. Quarto, Quod
aestate, terrae frigus non sit in superficie
tantum, quod sit condensando spiritus
magis, quàm interiora, unde caloris vi,
fugatos spiritus comminiscuntur. Quin¬
to, Quod spiritus vitrioli, aquae, tametsi
negligenter obseratae, immisti, nec acidi¬
tatem deponant, nec ruso colore tingan¬
tur: quod attamen fontalibus aquis
prorsus est sociale. Hactenus aliorum me¬
detorsit opinio. Meam fatebor caecita¬
tem. (3) Distillavi aliquando seriò, Savenirium,
& Pouhontium: & sanè non tantum minera¬
lium catalogum, imò nil quicquam in iis of¬
fendi, praeter aquam fontanam, & vitriolum
ferri, ab aliis ante me scriptoribus neglectum.
Constat autem martis vitriolum, sale esu¬
rino embryonati sulfuris, & vena (non
ferro) serri, quam sal esurinum, adhuc
volatile, lambendo corrosit. (4) In quo cor¬
rosionis actu, fit aliqualis dissolutio i¬
psius venae, & coagulatio sive fixatio salis
volatilis. Sal. inquam quamdiu volatilo
est, Id est, aptum ut ab igne pressum evo¬
let, inter spiritus recensetur. (5) Corpora au¬
tem non corrodunt corpora, quatenus
talia, neque fixa in invicem agunt: sed
duntaxat, quatenus alterum eorum vola¬
tile est, id est, spiritus, sive is concretus sit,
sive liquidus. (6) In omni denique solutio¬
ne (uti videre est in activitate aquae for¬
tis, aceti stillatitii, etc.) excitantur ali¬
quot exhalationes, antea quietae, quae uti
sylvestres, iterum coagulationi non pa¬
rent, aquae ideò evolant necessariò, vel
vas coërcitae diffringunt. (7) Caeterum & il¬
lud deinceps notabile est, quod quantum
spirituum, corporis solutionem comple¬
vit, tantundem quoque in corpore solu¬
to, corporalitatem assumsit. Patet igitur
hinc ratio, cur Spadanae in tanta perspi¬
cuitate, corpus opacum venae ferreae, in
se abscondant. (8) Denique cur in activitate
salis esurini, sulfur redoleant, absente
tamen corporali sulfure. (9) Tandem quo¬
que obvium est; cur sub finem activita¬
tis (Illa enim solutionis festivitas, plus
minúsve temporis, in diversis fontibus
perseverat) aquae aciditatem amittant,
ac vena, antea transparens, tum rufa
appareat. (10) Fugatis nimirum iam par¬
tim spiritibus, vel iisdem, ad finem
activitatis delumbatis, & coagulatis, im¬
bibita vena sidit, ac manifestatur, quod
antea occultum steterat: genuinam in¬
terim, aquis recuperantibus simplici¬
tatem. (11) Porrò non otiosè negatum, fer¬
reum, aut ferri ramenta Spadanis in¬
esse, sed ferri venam. In vena siqui¬
dem, plus virtutis, quàm in ferro oc¬
currit, carum scilicet partium subti¬
lium, quas fornax inter fusionem suf¬
furata est. (12) Quocirca succus, spiritus, si¬
ve sal esurinum (voca ut lubet non
crescit intra venam ferri, ita ut sit par¬
amborum colliquatio in aquis; absit,
alios nactum est sal, in terra uteros, un¬
de praeterlabens unda, illud liquat, &
secum rapit, tanquam germanum ne¬
potem, alterius olim filium undae.
(13) Quod si itaque insigni cavitate circa
venam detinetur diutius, plus venae in
se sorbet ut Pouhontius, hocque adhuc
amplius