Commentariorum alchymiae

413
11
contra Alchymiam latae.
Censore ipso, qui non potest negare, Alchymiam habere bona quaedam, vt aquas stillatitias, & olea, ea¬
que non paruo numero, & non vna forma, ita vt iustam artem haec sola complere possint. Si habet ita¬
que bona & benigna coniuncta malignis & deleteriis, tam parùm erat Diabolo asscribenda, quàm pa¬
rum medicina Censoris, qui Medicis tribuit alimenta, medicamenta, venena, & in his habet Alexi¬
pharmaca, item medicamenta ponit benigna, maligna, seu venenata, & media. Quocirca
"Si verum est, Alchymiam esse ab autore Diabolo, quia bonis adiuncta habet deleteria, etiam medicina
Galenica est à Diabolo: imo mundi complexus à Diabolo erit, quia tam in coelo ponuntur stel¬
lae beneficae & maleficae, quàm in medio mundi varia genera bonorum & malorum.
Atqui impossibile hoc est. Quannquam enim Diabolus inuexit multas prauitates, res tamen ipsae neuti¬
quam sunt Diaboli, vti nec historiae & scientiae illae, quibus eae declarantur secundum naturam.
Impossibile ergo & illud."
Eodem iudicio absoluitur & secundus prosyllogismus, qui insuper etiam aliud mendacium à fine
habet, quasi Alchymia ideo pauca habeat bona, vt maligna eo astutius persuadeat hominibus. Hoc si
quis de Hippocraticis, quando maligna sua pharmaca saccharo, melle aut aliis blandioribus condimen¬
tis inducunt, vt palato stomachoque gratiora occurrant, & promptius sumantur ab aegrotis, diceret,
conuitium foret. Quid est, cum tribuitur Alchymiae, quae suo fine contenta, nulli porrigit medicamen¬
ta, sed medicae facultati hoc relinquit? Dic Censor, an non calumnia est atrocissima? Inuertatur ergo
eodem modo:
"Si à Diabolo est Alchymia, quia deleteria tractat, & medicamenta bona, & vtraque Medicorum vsi¬
bus exponit, aut etiam alijs vsurpanda committit, Galenica medicina pariter est à Diabolo.
Nam & haec tractat vtraque: imo miscet saepe vno cumulo, & hominibus voranda praescribit,
Atqui hinc neutiquam pronunciandum est, quod sit à Diabolo medicina.
Neque ergo chymia."
Tertius prosyllogismus mentiendo omnem & pudorem & improbitatem exuperat. Quàm prae¬
clara enim habeat Alchymia ad conseruandam vitam, vel solae aquae, quas ob hoc ipsum diuturna ex¬
perientia edocti, vitae appellant tam eruditi, quàm plebeii. "Dicet Censor, se de nonnullis locutum." At ferulam
petulanti linguae. Particulari aliquo non erat abiiciendum totum. Neque enim medicina tota Dia¬
bolica est, si venena porrigit, quibus fieri potest, vt seruentur nulli. Deinde turpis Elenchus à dicto se¬
cundum quid committitur, vti & accidentis. Quid enim ad artem Vulcaniam, si quis vel incautus vel
improbus aedem cremet? Sed quae sunt illa chymica, quibus vno seruato pereunt mille? "Stibij vitrum,
& praecipitatus." Quis hoc dicit? "Riolanus Chymicorum tam hostis, quàm peritus artis." O hominem audacem!
Malus vsus fortasse id effecerit, in quo non Alchymia, sed medicina erat accusanda. At bono vsu peri¬
toque Medicus illis ipsis, vtut vnus moriatur, mille potest seruare, vti de Antimonii vitro comproba¬
tum est Centuriis Martini Rulandi patris; & indies pene occurrunt exempla. Si hoc argumento pe¬
tenda esset medicina Hippocratica, tune ferres? Vulgi sermo est de Galenicis: Nouus Medicus, no¬
uum coemeterium. Nostin illa antiqua Plinii de Thessalo delente cuncta maiorum placita, & rabie
quadam in omnes aeui Medicos perorante, suoque sepulchro inscribi curante, le viuns? An non hic
potuerit argumentum vertere in Galenicam? Hinc illa infelicis monumenti inscriptio, turba se Me¬
dicorum perisse, etc.
"Si ipsa Medicina, quae suadet medicamenta benigna, maligna, non est infumanda conuitio vnius ser¬
uati mille perditorum, cum accidit, vt plures moriantur, quàm seruentur: neque ideo est Dia¬
bolica: multo minus Alchymia, quae praeparat tantum, & non suadet.
Sed ipsa, etc. non est, etc.
Multa minus ergo Alchymia."
Quartus prosyllogismus ideo Alchymiam Diabolo asscribit, quia etiam beneficis & bonis suis
tebus non potest calorem dare meliorem, cùm det vehementiorem. Hic Censor primum non perpen¬
dit, quatenus melior vel vehementior dicendus sit calor. Finge Chymicum essentias parare, calorem
integrorum superantes: At tu, Medice, cogitare debebas, hunc calorem ita esse adhibendum, vt opti¬
mus fuerit effectu. Non vsurpa eum, vbi nocere poterat, sed vbi commodare. Deinde quando tandem
inter vos consentietis, quî veteris artis supercilio tantopere insultatis Alchymiae? Ante decernium
in publicum prodibat Iohannis Pauli Pernuntiae Patauini Medici ratio medendi NOVA AC PLANE
SINGVLARIS (recordare illius Pliniani: Mutatur ars quotidie toties interpolis) quanquam An¬
tonius Polus Venetus neget in istis libris viluros nouam practicam, aut nouam in arte curandi opinio¬
nem. Hic author lib. 8. pag. 716. ita loquitur: "Notanter addidi horum decoctum non autem aquas: Et hoc, quod
aquae omnes destillatae frigidae sint, etiamsi à calidissimo aliquo simplici destillentur, praesertim ab herbis, etiamsi fuerint
foeniculi, maioranae, calamenti, absynthij, etc."
Ecce tibi, cum quo collucteris? Sunt autem aquae stillatitiae quaedam essentiae chymicae, quae si id¬
eo sunt vituperandae, aut Alchymia condemnanda, quia calidiores post artem fiunt: vestra chymia,
quam in medicinae corpus admisistis, non erit absoluenda. Alibi empyreuma accusas; sed immerito.
Quod enim potest empyreuma esse, cùm per balneum seu roris, seu vaporis destillamus, cum digestio¬
ne soluimus & circulamus? Neque tamen negamus, in aliquibus ex potentia in actum educi calorem
maiorem, vt in oleo philosophorum non sordente arti medicae iam pluribus seculis. In aliquibus ap¬
parens saltem maior caliditas est, quia collecta virtus dispersa fortior, fortiorem facit impressionem.
Sed tu tunc memor esto principiorum tuorum medicorum, neque temere & inconsulto vtere istis
calidioribus. Sin autem melior ille calor accipiendus est de temperatiore, quàm erat in re ipsa
per naturam: veniam debebas nobis, si nollemus mutatam naturam, sed ex cumulo simplicium
iubere¬
Alchymia
verae res bo¬
nae.
Alchymia
non inuadis
in medici¬
nam.
Alchymia
vitae conser¬
uandae inser¬
uit.
Antimonium
& praecipi¬
tatus.
Calor me¬
lior, deterior.
Galenici
quidam Chy¬
micis infesti,
ne aquas.
quidem eorum
iudicare re¬
cte possunt.