Arg.
3.
con¬
tra
Alchy¬
miam.
Pag.
87.
con¬
tra
Turque¬
tum.
An
chryso¬
poeia
sit
pars
chymicae
artis.
Diuersos
fi¬
nes
haben¬
tia
possunt.
esse
vnius
artis,
si
gene¬
rali
sine
con¬
sentiant.
Lapidis
phi¬
losophici
finis.
14
Examen
sententiae
Parisiensis
scholae
"Quae
disciplina
eiusmodi
constat
membris,
vt
quae
praecipua
sunt,
vel
falso
ei
asscribantur
vel
nihil
habeant
veri:
caeteris
vero,
quae
videntur
proba,
carere
possit
medicina,
haec
merito
abijcitur.
Alchymia
istiusmodi
constat
membris,
etc.
Alchymia
ergo
merito
abijcitur.
Assumptio
probatur
primum
de
chrysopoeia:
postea
de
quintis
essentijs:
tandem
de
extractis,
oleis,
aquis,
&
si¬
milibus.
De
chrysopoeia
duo
dicuntur:
primum,
quod
non
possit
esse
pars
Alchymiae,
quanquam
pro
praecipua
ponatur,
ita
vt
quicunque
Alchymiae
studiosus
sit
simul
chrysopoeiae
addictus,
cum
putetur
esse
ars
artium,
scientia
scientiarum."
Ar¬
gumenta,
quibus
euinci
tentatur,
non
esse
membrum
Alchymiae,
proponuntur
pag.
20.
Apol.
pro
Hipp.
&
pag.
8.
Antarueti.
"Deinde
accusatur
falsitatis,
putatque
Censor,
se
solide
demonstrasse,
aurum
arte
non
posse
fieri:
vnde
consequens
foret,
chrysopoeian
esse
inane
&
impostorium
nomen.
De
quinta
essentia
disputatur,
quod
in
medio
mundi
non
sit:
quod
si
verùm
est,
necesse
est
cadere
alterum
ex
praestantissimis
Alchymiae
membrum,
&
simul
collabi
totum
philosophorum
coelum,
omniaque
quae
Chymici
de
aquis,
oleis,
tincturis,
&
spiritibus
coelestibus
comminiscuntur.
Quod
si
olea,
aquas,
&
reliqua
non
habeas
pro
quintis
naturis,
sed
relinquas
in
mistorum
ex
elementis
numero:
nihilominus
re¬
pudiantur,
primum,
quia
destillatio
destruit
naturam,
&
crasin
soluit:
vnde
necesse
sit
prouenire
cadauer
potius,
quàm
adiumentum
salubre:
deinde
si
omnino
aliquid
de
rebus
sit,
contemnitur
destillatum,
quia
medicina
eo
possit
careres
sicut
tempore
Hippocratis,
&
alijs,
quibus
non
minus
bene
curati
sunt
homines,
quàm
inuenta
Alchymia."
Haec
est
summa
huius
censurae,
quam
recensebimus,
spectabimusque
ad
lydium.
Negamus
assumptum,
pro¬
bationesque
falsas
esse
dicimus.
Artem
conficiendi
aurum
non
posse
esse
eius
artis,
cuius
est
essentia
quinta,
ostenditur
argumento
tali:
"Si
vnius
artis
vnicus
est
finis,
quae
diuersos
fines
habent,
&
quidem
adeo
differentes,
ea
non
possunt
esse
vnius
artis
membra.
Prius
est:
Posterius
ergo:
Et
exx
consequente,
cum
chrysopoeia,
&
tractatus
de
quinta
essentia
adeo
dif¬
ferentes
habeant
fines:
non
possunt
esse
eiusdem
Alchymiae."
Esse
vero
fines
diuersos,
aurum
facere
ad
ditescendum,
&
quintam
substantiam
igne
elicere
ad
sanitatem
conser¬
uandam,
vel
restituendam
&
producendam,
palàm
est.
Hoc
argumentum
Antaruetus
in
compendium
redegit,
inquiens:
"Artes
differunt
fine,
non
aliters
quàm
res
naturales
forma
seu
specifica
differentia.
Chrysopoeo
aurum
est
pro
fine:
Praeparatori
sanitas.
Ergo
non
possunt
cogi
in
vnum
corpus
artis."
Vocat
praeparatoriam,
quae
quintas
facit
essentias,
&
alias
etiam
aquas
oleaque
parat,
qua
parte
potissimum
Alchymia
inseruit
medicinae
Galenicae.
Censor
multum
tribuit
huic
argumento:
sed
non
videt,
discrepantes
fines
non
obstare,
quin
ad
vnius
artis
complexum
pertineant
scientiae,
artesve
particulares
diuersae.
Nam
vnius
rei
saepe
fines
plu¬
res,
&
tamen
eadem
ideo
non
est
diuersarum
artium.
Deinde
si
species
oppositae
possunt
esse
sub
vno
eodemque
genere,
quidni
diuersae
artium
partes?
Philosophia
complectitur
artium
liberalium
fini¬
bus
suis
valde
differentium
multitudinem.
Artes
generales
specialibus
omnibus
sunt
communes.
In
methodo
per
generalia
&
specialia
axiomata
sunt
dichotomiae
ἀντδιῃρημέναι,
quae
vt
species
habent
contrarias,
ita
&
fines.
Discat
Censor
specialium
rerum
fines
speciales
posse
absque
vlla
absurditate
co¬
ire
aliquo
generali:
veluti
Dialectica
est
ars
bene
disserendi.
Huius
sunt
duae
partes,
Topice
&
Critice:
Illa
de
simplicibus
notionibus
disserit,
haec
de
dispositis:
Illa
accipit
&
intelligit:
haec
iudicat
&
discur¬
rit,
quae
sunt
officia
differentia.
Rursus
in
topice,
vt
species
sunt
oppositae,
ita
&
fines;
vt
definiendi
ars
multitudinem
reuocat
in
vnum:
sed
distribuendi,
vnum
secat
in
multa;
&
tamen
sunt
artes
speciales
pertinentes
ad
generaliorem
topicam,
quae
iterum
est
Dialecticae
communioris.
Praeterea
Censor
ait,
differre
artes
finibus,
vt
res
naturales
forma
&
differentia
specifica.
Placet.
At
sicut
res
naturales
singulae
per
se
consideratae
non
faciunt
nouam
&
discrepantem
à
Physica
artem,
sed
omnes
ad
vnam
generalem,
quae
se
postea
in
aliquot
classes,
artesque
particulares
distribuit,
reuo¬
cantur:
ita
est
&
in
membris
Alchymiae.
Tandem
explicatio
finium
Chrysopoeiae,
&
praeparatoriae
Lapidis
phimedicae
non
caret
sophistica.
Nam
&
aurum
chymicum
vsibus
medicis
inseruire,
&
lapis
philosophiae
maxime
sanitatis
causa
potest
fieri.
Num
hoc
non
intellexit
Censor?
Chrysopoeiae
finem
vltimum
tri¬
buit
aurum
arte
factum,
quod
est
diuitiarum
materia,
declarata
historia
Argonautica
&
Aegyptica,
cir¬
ca
tempora
Diocletiani.
At,
inquam,
si
quaerimùs
vitam
conseruare
&
producere,
id
commode
ad¬
modum
fit
adminiculo
auri,
quod
&
natura
huius
gratia
potissimum
dederat.
Auro
quid
non
parari
potest?
Philosophi
auxiliis
vitae
destituti,
hanc
artem
diuinitus
acceperunt,
vt
possent
hominum
com¬
munitati
prodesse
philosophando,
medendo,
&
aliis.
Itaque
&
gratuitum
hoc
fuit
quondam.
Si
Cen¬
sor
non
aleretur
stipendio,
possetne
consequi
professionis
suae
finem?
Sed
non
tantum
vltimus
finis
est
considerandus,
verum
etiam
aliquid
tribuendum
his,
qui
sunt
intra
vltimum.
Hic
locum
habet
tinctura
Physicorum,
quae
variis
modis
venit
in
medicinam,
eaque
potest
volente
Deo
praestare
emo¬
lumenta,
quae
vel
vniuersum
Parisiensium
pharmacopolium
non
queat,
Efficitur
his,
vt
non
debeat
Censori
videri
absurdum,
contrarios
fines
quoque
non
prohibere
in
vna
arte
consensum,
sicut
frigoris
&
caloris
non
impediunt,
quo
minus
sint
qualitates
Physicae
calor
&
frigus:
Deinde
falso
sophisticeque
sumptum
esse
argumentum,
sanitatis
&
faciendi
auri,
cum
non
sint
vsque
adeo
dissentanei
fines,
quin
consentire
queant,
&
alter
alteri
coaptari.
Alius
finis
est
hygie¬
nes,
alius
Parthologicae,
alius
Therapeuticae,
Diaeteticae,
Pharmaceuticae,
Chirurgicae:
at
cadunt
omnes
in
vnam
artem
medicam:
Interim
ridiculus
quoque
fit
Antaruetus,
cùm
opponit
chrysopoeian
praepatatoriae:
cùm
prae¬
paratoria
non
minus
dominetur
in
chrysopoeia.
Ridiculus
iterum,
cùm
praeparatoriae
finem
dicit
esse
sanitatem,
quae
erat
proposita
medicinae
in
vniuersum.
Praeparator
olei
finem
suum
vltimum
atttigit,
cum