15
contra
Alchymiam
latae.
cùm
oleum
effecit.
Haec
postea
aliis
artificibus
potest
committere,
vt
eo
vtantur,
seu
ad
sanitatem,
seu
ad
coria,
aut
alia
opera.
Non
satis
circumspecte
etiam
chrysopoeianconatur
tollere.
Sint
duae
partes
de
iure
Alchymiae
altercantes,
Chrysopoeus
&
Praeparator.
Quaero,
vtra
tandem
in
possessionem
&
ius
artis
sit
mittenda?
Si
praeparator:
periclitabitur
censura
de
studiosis
Alchymiae,
qui
Censori
omnes
simul
in
chrysopoeia
quaererent
elaborare.
Sin
chrysopoeus,
iam
confectum
negotium
est.
Debemus
autem
plus
fidei
communi
artificum
&
studiosorum
consensui,
quàm
Censoris
temerarii
iudicio
fa¬
tuo,
praesertim
cum
&
chrysopoeus
sit
praeparator
quidam.
Iam
videamus,
quibus
arietibus
quassetur
chrysopoeia.
In
breui
discursu
pag.
22
ita
proponitur
quaestio:
"Ego
iure
potui
chrysopoeian
fallacem
artem
&
impossibi¬
lem
demonstrare."
Quibus
argumentis?
Errastine?
Fortassis
ex
eodem
fonte.
"Omnia
enim
mea
argumenta,
(inquit
author)
sunt
Aristotelis,
qui
MIHI
est
tam
notus,
quàm
tibi
tua
domus."
Fortiter
sane,
vel
potius
satis
confidenter.
Eliciantur
autem
ista
argumenta
ex
apologia.
Pag.
20.
"indicatur
primum,
quod
chrysopoeia
non
possit
esse
eius
artis,
cuius
est
praeparatoria:
vnde
conficitur,
si
haec
sit
chymicorum,
illam
esse
nullius
artis,
nisi
vanae."
Hoc
discussum
antea.
Secundum
exsculpsimus
ex
pag.
21.
vbi
eluditur
historia
commentariorum
de
faciendo
auro
in
Aegypto:
quasi
sic
aliquis
argumentaretur:
"Quae
de
arte
in
Aegypto
exercitata
florenteque
produntur,
sunt
nugatoria.
Ars
ergo
aurificum
nugae."
Antecedens
illustratur:
"Si
in
Aegypto
tam
viguit
chrysopoeia,
Moses
ter
maximus
non
debuit
migrare
in
ter¬
ram
sanctam.
Atqui
in
hanc
migrauit.
Non
ergo
illa
tam
ferax
fuit
lapidis
aurifici.
Imo
terra
promissionis
erat
fe¬
racier
lapidum
philosophicorum.
Debuit
ergo
hic
doctiùs
exerceri
chrysopoeia:
quod
cum
non
legatur
factum,
fabulo¬
sam
esse
Aegypti
historiam
apparet."
Sed
facile
iudicatur
antecedens
argumenti,
damnaturque
falsitatis.
Probatio
plane
nullius
est
ponderis,
peccatque
tum
inscitia
de
Mose
&
Hermete,
quorum
permutantur
personae;
tùm
confu¬
sione
finium,
atque
insuper
temporum
mutatione.
Aliud
est
de
Mosis
aetate
loqui,
aliud
de
Diocletia¬
nii.
Nulla
ars
simul
incepta
&
exculta
est.
Finge
Mosen
fuisse
Hermetem:
sed
ridiculum
est
dicere,
eum
studio
chrysopoeiae
debuisse
manere
in
Aegypto,
aut
artem
secum
in
Palaestinam
deferre,
&
hic
exerce¬
re,
aut
saltem
efficere,
vt
esset
in
flore,
cum
ipse
non
sit
transgressus
lordanem.
Iussu
diuino
quaesita
est
terra
sancta:
aliàs
in
Arabia
procul
dubio
haesisset
Moses,
nec
desiisset
oues
pascere.
Sed
ista
puerilia
explosione,
non
solutione
sunt
digna.
III.
"Cuius
primi
authores
sunt
fabulosi,
idipsum
fabulosum.
Chrysopoeiae
primi
authores
fabulosi
sunt."
Ergo.
"Minor
probatur:
Quia
si
Hermes
fuit,
Moses
fuit.
At
hic
nullam
condidit
chrysopoeian.
Neque
ille
ergo.
Ita
Demò¬
critus
caecus,
qui
potuit
aurum
facere
in
Graecia?
Alij
addunt
de
Platone,
Pythagora,
Aristotele,
&
alijs."
Hoc
quoque
argumentum
confutatum
est
supra.
Sed
&
quoscunque
habuit
hoc
magisterium
authores,
satis
est,
si
ars
ipsa
sua
materia
&
forma
sit,
&
per
experientiam
rationemque
comprobata.
Si
incertum
est
de
Hermetè
&
Democrito,
at
cert
um
de
Gebro
aliisque
multis.
IV.
"Chrysopoeia
delira
&
praestigiatrix
est.
Damnanda
ergo:
item
fallax
&
impossibilis."
"Antecedens
(conultium
potius,
quàm
argumentum)
ornatur
augeturque
eloquijs
similibus.
Infatuat
cre¬
dulos
vt
relictis
solidioribus
disciplinis,
vmbras
praeferant
rebus:
aurum
factitium
naturali:
paternas
hereditates
deco¬
quant
inani
spe
lapidis
philosophici:
male
sit
arti,
quae
sui
studiosos
tam
misere
perdit.
Et
pag.
31.
apol.
pro
Hipp.
Quomo¬
no
constat
quamplurimos
fecisse
aurum,
nisi
fascinatorum
fide,
&
fallacibus
experimentis,
etc."
Negatur
antecedens,
eiusque
prosyllogismi
dicuntur
partim
mendaces
esse;
partim
Elenchò
accidentis,
nec
sequentis
praui.
Supra
diximus,
falso
tribui
arti
id,
quod
est
inscitiae
eorum,
qui
cupidius
eam
aggrediuntur,
quàm
peritius.
Vt
argumentum
praestigiatorium
eo
rectius
expendatur,
peculiari
dianoea
informetur.
V.
"Cuius
artis
experimenta
fiunt
per
magiam
praestigiatricem,
aut
alias
fraudes,
ea
fallax
est
&
praesti¬
giatrix.
Chrysopoeiae
experimenta
fiunt
per
magiam
praestigiatricem,
aut
alias
fraudes.
Chrysopoeia
igitur
est
fallax,
&
praestigiatrix:
&
ex
consequente
impossibilis,
adeoque
damnanda.
Minor
probatur
disiuncto:
Quia
aut
magi
praestigijs
fascinarunt
spectantium
oculos,
dum
aurum
fieri
ostende¬
runt:
aut
cautus
chymicus
veri
auri
nonnihil
in
furnum
clanculum
immisit,
vt
credulos
falleret,
&c.
aut
ex
metallis
per
secretionem
effecit:
quandoquidem
omni
metallo
inest
aurum,
plus,
minus,
vt
aurichalco
&
aeri
plus,
minus
plumbo
&
ferro:
aut
confudit
prius
artifex,
vt
cum
auri
&
argenti
viui
confusione
fit
aurum,
quod
etiam
peritiores
fallit
(Qui
melius
facere
potest,
spagyricus
melior
indicatur)
sed
ignibus
separatur."
Falsa
est
assumptio,
eiusque
probatio
deficiens
vno
membro,
nempe
eo,
quod
Chymicus
chryso¬
poeiae
verae
&
vniuocae
peritus
aurum
faciat
ex
hydrargyro,
plumbo,
aut
aliis
imperfectis
per
transmutationem
veram,
qua
symbolum
habentia,
destructis
formis
prioribus,
conuertuntur
in
de¬
terminatum
nobilius,
quod
est
generis
eiusdem;
operante
artifice
quidem,
sed
per
instrumenta
natu¬
ralia,
&
accommodante
definita
agentia;
non
aliena,
sed
sua
vi
&
natura,
ad
patientia
disposita,
vnde
existit
id,
quod
artifex
intenderat,
aurum
nempe
vel
argentum;
natura
vero
agentis
efficere
poterata
Hic
nullae
sunt
praestigiae,
nullae
fraudes,
aut
circumscriptiones,
confusiones,
vel
segregationes:
sed
na¬
turalis
per
artem
foris
procutata,
conuersio
huius
in
hoc,
sicut
fit
aliàs
etiam
sola
natura
agente;
ens
ex¬
non
ente,
determinatum
ex
determinato,
Nullas
praestigias
à
vero
artifice
committi
(de
impostoribus
&
pseu¬
Cc
De
argumen¬
tis
contra
chrysopoeiam,
Notitia
Cen¬
soris
in
Ari¬
stotele.
1.
2.
Moses
&
Hermes.