18
Examen
sententiae
Parisiensis
scholae
perducantur,
falsum
est.
Lithargyros
&
Molybdaena
principio
quodam
corruptiuo
huc
perducta
sunt,
vt
sint
id,
quod
sunt:
&
in
hac
forma
permanerent,
nullo
mouente
subsequente.
At
cum
arti¬
fex
suis
ignibus
&
medicaminibus
ea
aggreditur,
reducuntur
in
plumbum,
vel
etiam
in
vitrum
abeunt
pro
discrimine
operationis.
Largimur
tamen
Censori
aliquid,
si
phrasin
hanc:
"Aspirarent
ad
perfectius",
velit
de
potentia
naturae
materialis,
quae
est
susceptiua
formae
nouae,
&
ordine
plures
potest
induere,
pro
dispositione
sua,
&
determinatione
agentium,
intelligere.
Sin
autem
aspirare
est
porro
pergere,
principio
intus
existente,
sicut
in
planta,
cuius
motus
non
cessat,
nisi
procreato
simili,
per
successum
formarum
subordinatarum,
negamus
maiorem,
vt
dictum
est.
Quo
enim
aspiraret
plumbum,
vel
ma¬
teria
ipsa
alium
motum
non
permittente,
vel
principio
deficiente,
quia
extinctum
in
prima
statim
ag¬
gressione,
vel
etiam
specialiter
ab
initio
seu
prohibitum,
seu
deprauatum;
generaliter
vero
intra
fines
metalli
retentum,
posteaque
determinatum
iterum
pro
materiae,
loci,
&
agentis
conditione,
vt
plum¬
bum,
vel
aliud
metallum,
seu
simul,
seu
solum
fieri
possit?
Sane
cum
metallum
innascitur
metallo,
non
tam
agens
principium,
quàm
materiam
defectum
aliquem
aut
inaequalem
motum
pati
verisimile
est,
sicut
Medici
quatuor
humores
ab
eodem
calore
diuersa
materiae
dispositione
efficiunt.
Hinc
temera¬
ria
sunt
illa:
plumbum
esset
aurum
crudum,
&
in
mineras
iniectum
fieret
aurum,
&c.
cur
non
&
aërem
appellas
ignem
crudum,
&
aquam
terram
coctam?
Similitudo
de
humoribus
placet.
Mutatur
cibus
in
chylum,
indeque
in
caetera,
non
sua
virtute,
sed
coquentium
membrorum
proprietate
&
calore.
Da
plumbo
aurificum
calorem
&
principium,
fiet
aurum.
Finis
enim
agentis
naturalis
est
similitudo
passi,
quantum
fieri
potest.
Pone
sanguinem
extra
carnem,
&
principium
carnis
effectiuum,
num
putas
ex
eo
carnem
emersuram?
Finge
hydrargyrum
esse
veluti
sanguinem
metallorum
in
venis
ter¬
rae.
Is
cum
incidet
in
sulphur,
vel
lapidem,
aut
aliud
minerale,
in
quo
est
sulphur
aurificum,
sicut
loqui¬
solent
artifices,
&
incidat
ita,
vt
physico
contactu
mutuo
agant
patianturque
id,
quod
non
sit
simplici
ista
in
minerales
puteos
proiectione,
sed
vt
inferro,
&
aquis
atramentosis,
&c.
fiet
inde
aurum
iuxta
potentiam,
naturam,
&
similitudinem
agentis,
&
dispositionem
patientis.
Non
autem
idem
fit,
si
ap¬
ponatur
auro
iam
perfecto.
Ligatum
enim
in
hoc
principium
actiuum
est,
sicut
ligaretur
in
carne
a
corporis
calorisque
communis
societate
soluta.
Necesse
est,
vt
conspiret
natura
propria
recte
consti¬
tuta
cum
natura
vniuersali,
vt
carnis
natura
cum
calore
&
spiritu
vitali
cordis,
quod
est
instar
to¬
tius.
Tunc
sequitur
effectus
in
determinato
patiente.
Sed
in
similibus
analogia
est,
non
identi¬
tas.
Philosophi
libenter
vtuntur
exemplo
generationis
&
nutritionis
plantarum
&
animalium
in
isto
opere:
licet
non
vbique
idem
fiat
id,
quod
ne
requiritur
quidem
in
comparatis
simi¬
libus.
Porro
haec
duo
argumenta
de
fine,
&
aspiratu
facilime
euerti
possunt
exemplis
transmutationum
certissimarum.
Si
enim,
quando
fit
transmutatio
vera,
posterius
esset
finis,
prioris,
vt
vult
Censor,
&
prius
deberet
aspirare
ad
posterius:
etiam
cuprum
esset
finis
ferri,
&
hoc
aspiraret
ad
illud.
Atqui
fer¬
rum
abire
in
cuprum,
testatur
Saxonia,
&
mons
Carpathus,
vbi
fit
magno
numero,
&
verissime
sine
se¬
parationis
illius
figmento,
etiam
ex
tota
quantitate
puri
metalli:
neque
tamen
dici
potest,
cuprum
esse
finem
ferri,
nisi
sensu
alio,
&tc.
Falsum
ergo
sumptum
est
argumentum
ab
aspiratu
&
fine,
nec
quic¬
quam
inde
contra
veritatem
chrysopoeiae
concludi
potest.
Rursus
si
sensu
Censorio
id
argumentum
esset
verum,
magis
in
ferro
&
chalybe
esset;
quia
haec
cognatiora
sunt,
quàm
aes
&
ferrum,
vtpote
cum
sint
sub
vno
genere
proximo,
aut
saltem
differant
ad
iunctis.
At
ne
de
his
quidem
eodem
intellectu
dici
potest,
nec
fieret
chalybs
ex
ferro
coniecto
in
mine¬
ras
chalybis:
nec
separatione
tantùm
fit
chalybs,
sed
&
conuersione
totius
absque
iactura.
Multo
mi¬
nus
ergo
verum
est
in
istis
remotioribus.
Omnino
si
in
hoc
argumento
pergere
vellemus,
Censorem
in
fabulam
vulgi
conuerteremus.
IX.
"Si
vna
species
metallorum
in
alteram
mutaretur,
mundus
non
esset
perfectus.
At
est
perfectus.
Non
ergo
mutatur
vna
species
metalli
in
alteram.
Maior
probatur:
Quia
cum
tot
species
sint
metallorum,
quot
metalla
substantic
completa:
desinerent
caetera
species,
fieretque
tandem
vna
tantum,
&
sic
mundùs
pateretur
defectum."
Num
risum
hic
amici
teneatis?
Quid
fuit,
ô
Aristoteles,
vt
non
simili
arte
tolleres
elemento¬
rum
transmutationem,
quia
in
ignem
feruntur
omnia?
Sed
bene
factum,
quod
nobis
responsum
sug¬
gesseris,
non
autem
isti
Censori,
quanquam
glorietur,
Aristotelem
sibi
tam
notum
esse,
quàm
Quer¬
cetano
suam
domum.
Quanquam
enim
elementa
in
se
mutuo
transmutentur,
tamen
non
deficit
species,
quia
alterius
corruptio
aut
alterum
facit,
aut
materiam
in
mistis.
Hinc
ergo
vno
modo
instau¬
rantur.
Deinde
non
tota
transmutantur
totaliter,
sed
per
partes,
&
ex
circulari
mutatione
reuocan¬
tur.
"At
in
auro
finis
est.
Non
ergo
reparatio
caeterorum
metallorum."
Finge
ita
esse,
aurumque
non
corrum¬
pi,
seu
in
metallum
ignobilius,
seu
in
materiam,
ex
qua
natura
metallum
resuscitet:
quanquam
D.
Pe¬
tro
aurum
est
corruptibile,
idque
comprobat
experientia:
tamen
sufficere
naturam
dicimus,
ignobi¬
lia
ex
sua
materia
tam
copiose,
vt
etiam
magno
numero
vincant
auri
quantitatem.
Sed
in
hoc
argu¬
mento
immorari
diu,
puerile
est.
Negatur
itaque
statim
connexio,
diciturque
ad
prosyllogismum,
quod
petat
principium,
nec
vllam
habeat
vim
probandi.
Neque
enim,
data
mutationis
potentia,
cae¬
terae
species
deficient.
Est
autem
valde
acutus
Censor,
fingens
hypothesin:
"Si
Natura
metalla
omnia
transformet
in
aurum."
At,
inquam,
de
arte
&
natura
disserunt
Chymici,
non
de
natura
sola.
Ars
autem
regitur
voluntate.
Deinde
si
transformet
omnia,
non
per
partes
tantùm,
sed
omnino
totis
totaliter:
vt
si
totùm
aërem
totaliter
mutaret
in
aquam,
deficere
aerem
necesse
foret;
sed
id
natura
non
ad¬
mittit.
X.
Natu¬