19
contra
Alchymiam
latae.
X.
"Natura
absoluto
plumbo
subsistit:
&
materiae
plumbi
tam
bene
est
sub
sua
forma,
quàm
auro
sub
sua:
quia
vtraque
habet
materiam
suo
modo
temperatam,
&
actionibus
proprijs
obeundis
con¬
uenientem.
Aurum
ergo
non
est
finis
metallorum
caeterorum,
&
ex
consequente
impossibilis
est
Chrysopoeia.
Antecedens
declaratur
dissimilitudine
chyli,
quem
dicit
esse
substantiam
incompletam,
quia
finis
eius
erat
san¬
guis:
Non
ita
est
in
plumbo,
etc."
Tyro
Chymicus
antecedens
dicit
esse
sophisticum,
posseque
suo
sensu
enthymema
concedi;
sed
quod
inde
pro
consequente
deducitur
de
chrysopoeia,
minime
sequi.
Quod
sophisticum
sit
antecedens,
ita
probat:
Subsistat
sane
natura
genito
plumbo:
at
non
est
consequens,
potentiam
transmutationis
in
eo
esse
abolitam.
Imo
saepe
sine
omni
agentis
artificialis
accessu
deprehendimus
plumbum
sua
fragi¬
litate
corrumpi,
&
in
cerussam
abire.
Saepe
vero
agentia
etiam
minus
valida
id
corrumpunt.
Adeo
ex¬
positum
est
labi.
Num
eius
materiae
tam
bene
sit
sub
sua
forma,
quàm
auro
sub
sua,
necesse
est,
vt
Cen¬
sor
nobis
ad
oculum
monstret,
&
euincat
argumento
euidente.
Nos
scimus
ab
experientia,
quod
plum¬
bum
facilè
abeat
in
cineres,
lapidem,
vitrùm,
&
alia.
At
non
aurum.
Deinde
cum
ex
plumbo
factum
est
aurum,
non
transmutata
est
species
ipsa,
qua
est
species;
sed
in
materiam,
forma
priore
priuatam,
intro¬
ducta
forma
auri,
facta
est
migratio
in
speciem
auri.
Sub
hac
forma
materia
longe
est
durabilior.
Si
itaque
ex
duratione
hac
concludi
debet
appetitus
naturalis,
qui
fertur
ad
bonum,
quod
est
in
ratione
finis;
consequens
est
materiae
sub
forma
auri
melius
esse,
quàm
sub
forma
plumbi.
Argumentum,
quod
ideo
materia
plumbi
tam
bene
habeat
sub
forma
plumbi,
quàm
auri
materia
sub
forma
auri;
quia
formae
vtriusque
materia
sit
temperata
suo
modo
conuenienter
actionibus
propriis;
nihil
potest
arguere.
Est
enim
temperamentum
temperamento
melius,
licet
vtrumque
sit
temperamentum
in
sua
materia.
Id
melius
habet,
cuius
est
melior
crasis:
vt
aurum
prae
plumbo,
cuius
temperamentum
longe
est
inferius;
adeo,
vt
cùm
aurùm
sit
cordi
humano
familiare,
plùmbum
contrarium
aestimetur:
aurum
coctum,
plumbum
crudum:
illud
calidum
siccum,
hoc
frigidum
humidum.
Est
autem
formalius
illud,
quod
ca¬
lidius:
materialius
id,
quod
frigidius.
Calor
forma
&
actus
quidam
est:
frigus
priuatio.
Inde
nobilitate
&
ignobilitate
etiam
differunt
elementa.
Haec
sunt
Aristotelica
minus
nota
Censori,
quàm
Querceta¬
no
sua
domus.
Quod
ad
Chylum
attinet,
delirat
Censor,
esse
substantiam
incompletam,
Est
enim
sua
forma
tam
perfectus,
quàm
chymus
aut
sanguis,
licet
porro
destinatus
sit
alteri,
in
quod
per
transmutationem
abit,
Num
in
sanguinem
sua
per
se
natura
abiturus
sit,
probet
vomito.
Dispositus
cum
sit,
mutatur
ab
alio
se¬
cundum
naturam
in
naturale,
aliàs
in
praeternaturalia.
XI.
"Natura
ex
plumbo
non
potest
aurum
facere.
Neque
ars
ergo."
Negatur
totum
cum
consequentia.
Natura
enim
facit
arte
adiuta:
&
ars
facit
per
naturam.
Non
si
natura
non
potest
luxata
reponere,
ars
non
potest:
&
non
si
ars
id
potest,
natura
nihil
operatur.
Tra¬
dunt
sibi
mutuas
operas
vtraque
principia.
Velim
autem
exponat
mihi
ille
Censor
exacta
demonstra¬
tione,
cùm
argentum
sit
in
plumbo
cinereò,
&
aurum
in
aere:
vel
argentum
in
nigro
plumbo,
ex
plum¬
bóne
fecerit
corrupto,
an
ex
alia
re
cùm
vel
in
plumbo.
Quid
autem,
si
natura
resolueret
plumbum
in
primam
materiam,
&
ex
hac
reduceret
fabricaret.
que
aurum?
an
non
posset?
Liberalior
multo
es,
atque
adeo
etiam
oblitus
tui,
cùm
pag.
64.
&
65.
apol.
Hipp.
de
potentia
materiae
disputas
ita,
vt
Anaxagorae
discipulus
factus,
dicas,
omnia
esse
in
omnibus,
&
ex
metallo
panem,
ex
pane
metallum
constituas
circulari
generatione.
Si
hoc
potest
natura,
&
faciliot
est
transitus
ex
symbolico,
quid
ni
ex
plumbo
possis?
Natura
fortasse
non
facit
apes
ex
bobus
vel
iu¬
uencis.
At
Virgilius
noster
quàm
praeclare
de
artis
potentia
cecinit?
"Omnis
in
hac
certam
regio
iacet
ARTE
salutem."
Loquitur
de
Aegypto,
vbi
Nilus
in
septem
ostia
distribuitur.
Ibi
arte
è
natura
excludunt
ex
ouis
pullos
etiam
separatim.
Sed
maior
est
artis
potentia,
quàm
vt
tu
eam
insulsa
tua
censura
possis
obscurare.
Et
haec
contra
chrysopoeian:
quae
cum
&
vera
sit,
&
artis
Alchymiae
pars
nobilissima,
cadit
maximum
ar¬
gumenti
Censorii
pondus.
Iam
de
caeteris:
&
quidem
initio
de
essentia
quinta,
Primùm
hic
notandum,
voce
quintae
essentiae
interdum
designari
omne
extractum;
quòd
ma¬
gisterio
opponitur,
&
elementis
nudatum,
seu
crassitie
materiae
elementaris,
corpulentisque
fecibus
exutum
dicitur:
interdum
vero
singularem
quandam
essentiam
summo
studio
elaboratam,
seu
per
se,
seu
per
aliam
quintam
essentiam
omnibus
caeteris
veluti
communem.
Elixyr
aliqui
appellant,
&
medi¬
cinam
κατ’
ἐξοὴν.
Censor
ita
de
ea
disputat,
vt
videatur
intelligere
quoduis
extractum.
In
hoc
si
perma¬
neret,
facilis
esset
conflictus,
vnaque
absolueretut
opera.
Sed
nonnunquam
etiam
olea,
aquas,
spiritus
&
extracta,
salesque
attingit.
Itaque
necesse
est,
nos
separatim
de
his
agere:
&
primum
defendere
essen¬
tiam
quintam;
postea
etiam
vtilitatem
caeterorum,
quae
si
non
quintae
essentiae
nomine
vexantur,
ta¬
men
exploduntur
aliis.
Facilioris
discursus
gratia
constituamus
syllogismum
definitum:
"Quae
praeter
chrysopoeian
profitetur
Alchymia,
aut
sunt
essentia
quinta,
aut
alia
res
chymice
praepara¬
tae,
vtpote
elixyria,
olea,
aquae,
spiritus,
sales,
etc.
Neutris
est
commendabilis
Alchymia.
Nullo
ergo
modo
commendabilis,
&
ex
consequente
iurè
damnanda.
Probatio
assumpti
versatur
circa
duo,
quorum
primum
negat
quintam
essentiam
in
mundo
sublunari,
vbi
medi¬
camina
praeparantur
esse:
secundùm
caeterorum
tam
dignitatem,
quàm
vtilitatem,
prae
Galenicis
contemnit
&
explo¬
dit."
Nos
assumptum
negamus,
&
prosyllogismos
eius
vanissimos
mendacissimosque,
esse
aut
calu¬
mniose
tractari
&
inscienter
ostendimus
ordine.
Primum
contra
quintam
essentiam
sic
ratiocinatur
Censor
pag.
12.
apol.
Hipp.
Si
in
Cc
3
In
omnibus
omnia.
De
essentia
quinta.