6.
Aeneid.
20
Examen
sententiae
Parisiensis
scholae
"Si
in
mundo
sublunari
nulla
est
substantia
ab
elementaribus
quatuor
distincta,
nulla
est
quinta
essen¬
tia,
quae
extrahi
possit.
Prius
est.
Posterius
ergo:
&
per
consequens,
ignis
&
opera
perditur
extrahendo,"
Minor
negatur,
cumque
hic
eam
non
probet
Censor,
vt
vana
relinquitur.
Interim
vt
studiosis
contrarium
constet,
primum
opponimus
Censori
imperitissimo
rerum
naturalium,
tantum
Logicis
&
Metaphysicis
argutiis
innutrito
ludicium
Philosophorum
grauissimorum,
qui
ex
actione
&
passio¬
ne
inferiorum
&
superiorum
colligunt
materiarum
seu
substantiarum
consensum
quendam
genericum,
hoc
est,
materialem
&
subiecto
tenus.
Cum
enim
omnis
virtus
inferiorum,
teste
Aristotele,
à
superio¬
ribus
quodammodo
gubernetur;
dicanturque
fieri
res
in
imo
mundo
influxu,
lumine
&
calore
coelestium
agentia
vero
&
patientia
specie
contraria,
genere
&
subiecto,
seu
materia
conueniant,
necessarium
sta¬
tuunt
res
mundi
inter
se
participare
materia.
Hoc
ipsum
postea
comprobare
videntur
etiam
literae
sa¬
crae,
quae
coelum
dicunt
interpositum
esse
inter
aquas
superiores
&
inferiores,
vt
ita
nihil
absurdum
sit
sursum
esse
materiam
congenerem
mundo
medio:
Hoc
declaratur
amplius.
Nam
cum
Deus
ante
stel¬
las
fecisset
plantas,
has
prius
accepisse
coelestem
quandam
naturam,
ex
toto
consentaneum
est;
deinde
vero
separatum
corpus
caeterum
ad
superiora
concessisse.
Hinc
&
spiritus
vitales
plantarum
&
anima¬
lium
exortas
esse,
plaerique
antiquorum
statuerunt.
Vnde
Virgilius:
"Principio
coelùm
ac
terras
camposque
liquentes
Spiritus
intus
alit,
totamque
infusa
per
artus
Mens
agitat
molem,
&
magno
se
corpore
miscet.
Inde
hominum
pecudumque
genus
vitaeque
volantum.
Et
quae
marmoreo
fert
monstra
sub
aequore
pontus,
Igneus
est
ollis
vigor,
&
coelestis
origo
Seminibus,
etc."
Et
in
4.
Georg.
"His
quidam
signis,
atque
haec
exempla
secuti
Esse
apibus
partem
diuinae
mentis,
&
haustus
Aethereos
dixêre,
etc."
Nimirum
non
ex
elementis
solum
Deus
res
procreauit,
sed
omnino
ex
coelesti
simul
incluso
elementis
seminario,
cuius
reliquias
monstrant
in
his,
quae
noctu
gliscunt,
&
coeleste
lumen
sine
feruore
aliisve
ignis
effectibus
eiaculantur.
Hanc
essentiam
monstrant
&
in
oculis
hominum,
in
quibus
insitus
est
igniculùs
quidam
coelestis,
&
splendens
spiritus.
Eius
generis
esse
dixerunt
etiam
spiritum
animalem.
Insuper
cum
radios
seu
radiosum
lumen
proiiciunt
sydera,
quod
elementari
materia
exceptum
colli¬
gitur,
&
tanquam
forma
in
materia
actum
nacta,
etiam
vnione
sui
inflammare,
non
aliter
ac
ignia
me¬
teororum
potest;
huic
aliqui
substantiam
per
se
tribuunt,
quanquam
Aristoteli
videatur
etiam
ignis
quaedam
forma
esse.
Verùm
laborambit
Censor,
si
eorum
argumenta,
qui
coeleste
quoddam,
idque
sub¬
tilissimum
corpus
lumen
radiosum
esse
contendunt,
nec
qualitatem
nec
formam,
nisi
relate,
vt
cum
ad
perspicuum
refertur;
&
quasi
in
elementaribus
niti
videtur,
in
quibus
tamen
ne
momento
quidem
hę¬
ret
obiecto
vmbraculo:
imo
euanescit
calorifica
eius
vis
subito
nubibus
saltem
intercipientibus,
sci¬
entifice
&
inuictis
demonstrationibus
refutare
velit,
vtcunque
ex
phantastica
sua
metaphysica
multum
fecerit
verborum.
Omnino
tam
Platonici,
quàm
Medici,
veteresque
Physici
&
Philosophi,
olim
etiam
Poëtae
Censori
aduersantur,
&
in
illa
ipsa
schola
quondam
Fernelius
grauiter
de
hac
quaestione
disse¬
ruit,
quasi
praeuisum
in
sua
cathedra,
aduersarium
suum
digito
intendens.
Consulatur
iam
etiam
Peri¬
patetica
disciplina.
In
hac
non
negamus
aliquando
ex
elementis
dici
composita
esse
mixta,
perinde
ac
fi¬
cùm
hodie
nascitur
hordeum,
bos,
aut
homo,
conflarentur
partes
similares
congressu
separatorum
elementorum.
Sed
perperam
sic
accipi
Philosophum,
qui
vult
ab
aeterno
inceptam.
Sic
mistionem
se¬
minariis
principiis,
virtuteque
continuari
in
his,
quae
quocunque
modo
sic
nascuntur,
aliunde
diluci¬
dum
est,
Et
quidem
non
excludi
ab
eo
coelum,
&
à
mistis
relegari,
ex
his
patet
locis.
"Est",
inquit,
"in
1.
meteor.
c.
2.
ex
necessitate
continuus
quodammodo
iste
superioribus
lationibus
(circa
terram
mundus)
vt
omnis
ipsius
virtus
in¬
de
gubernetur.
Vnde
enim
motus
principium
omnibus
inest,
illam
causam
putandum
est
primam".
Item:
"Subiectum
&
patiens
appellamus
hoc
modo:
(ignem,
terram,
&
cognata
his,
vt
in
materiae
specie.)
Causa
autem
vt
vnde
motus
principium,
eorum,
quae
semper
mouentur,
virtus
ponenda."
Ex
his
colligitur,
cum
non
fiat
quoduis
ex
quolibet,
sed
determinatum:
&
naturaliter
agentis
finis
sit
similitudo
passi,
si
coelum
non
gignit
omnino
sui
si¬
milem
in
inferioribus
naturam,
tamen
cognatam
producere,
quae
suae
causae
merito
possit
recte
dici
quinta,
&
hoc
nos
ex
hypothesibus
Aristotelicis,
quae
non
debent
alienae
esse
à
Censore,
sic
ponimus,
aliàs
sacrarum
literarum
fidem
magis
sequentes.
Atque
hic
est
vnus
locus.
Alius
extat
"in
1.
de
gene¬
rat.
animal.
cap.
2.
Marem
dicimus"
(inquit)
"id
animal,
quod
in
alio
gignit:
Foeminam,
quod
in
seipso.
Quam¬
obrem
in
vniuerso
quoque
naturam
terrae,
quasi
foeminam
matremque
statuunt:
coelum
autem
&
Solem
&
reliqua
generis
eiusdem
nomine
genitoris
patrisque
appellant."
Consequens
est,
vt
cum
naturalis
generatio
ratio¬
ne
agentis
requirat,
vt
foetus
magis
similis
sit
genitori,
quàm
genetrici,
coelum
agendo
in
his
inferio¬
ribus
sibi
similem
quandam
naturam
procreet,
&
in
mistis
generatis
relinquat.
"Hanc
naturam
ex¬
presse
nominat
in
2.
de
generat.
animal.
cap.
3.
Omnis
anima,
siue
virtus,
siue
potentia
corpus
aliud
participare
vide¬
tur,
idque
magis
diuinum,
quàm
ea,
quae
elementa
vocantur.
Verum
prout
nobilitate
ignobilitatere
animae
inter
se
diffe¬
runt,
ita
&
natura
eius
corporis
differt.
Inest
enim
in
semine
omnium,
quod
facit,
vt
foecunda
sint
semina,
videlicet
quod
calor
vocatur,
idque
non
ignis,
non
talis
facultas
aliqua
est,
sed
spiritus,
qui
in
semine
spumosoque
corpore
continetur
&
natura,
quae
in
eo
spiritu
est,
proportione
respondens
elemento
stellarum.
Quamobrem
ignis
nullum
animal
gignit,
neque
constitui
quicquam
densis
vel
humidis
vel
siccis
videtur.
At
vero
Solis
calor
&
animalium,
etc.
principium
habet
vitale."
Haec
&
similia
ibi
leguntur.
Putat
Aristoteles
excellentem
animae
naturam
abhorrere
à
subiecto
illò
polluto,
quod
ab
elementis
conficitur,
Amor
enim
est
inter
similia,
quiescitque
amicum
in
amico.
Quo
circa
naturam