30
Examen
sententiae
Parisiensis
scholae
brem
vsum
non
in
medicinis
tantum,
verum
etiam
in
cibis,
balneis
&
aliis
vsque
ab
initio
mundi
vsur¬
patis.
Est
vt
nouum
Chymicum
sit
efficacius
&
conuenientius,
vel
etiam
habilius
vetere
integro:
Est
vt
integrum.
Nihil
contemnendum.
Omne
Dei
donum
praeclarum
est
suo
loco
&
modo.
Nolumus
au¬
tem
hic
patrocinatum
nebulonibus
Paracelsicis,
&
impostoribus,
qui
quiduis
fingentes
pro
medica¬
mento
porrigunt.
Loquimur
de
his,
quae
ratione
&
experientia
constant,
&
in
artem
venerunt
iudicio
sapientum,
licet
inuentione
possint
esse
recentia.
Chymica
artificiosa
Galenicis
artificiosis
conferun¬
tur,
&
non
scelera
magisteriis
&
essenti
is
probis.
"III.
Spagirici
ipsi
nonnulli
cum
aegrotant,
anteferunt
Galenica
Chymicis:
Horum
ergo
iudicio
sunt
anteferenda
Galenica."
Resp.
Elenchus
est
à
dicto
secundum
quid.
Si
caetera
forent
paria
pariter
vterentur.
Proba
vero,
quod
simpliciter
anteponant.
Hic
es
magnus
malus
piscis.
"IV.
Medicamenta
aut
primis
qualitatibus
valent,
aut
secundis,
aut
tertiis:
seu
omnino
vel
alterando,
vel
pur¬
gando:
In
omnibus
anteferenda
sunt
Galenica,
Chymicis:
Omnino
ergo
sunt
anteferenda.
Assumtum
probatur
I.
de
qualitatibus
primis.
Aut
refrigerandum
est,
aut
calefaciendum,
aut
humectandum
aut
siccandum:
Et
quidem
priora
duo
formalia
sunt,
posteriora,
materialia.
Chymica
nullum
faciunt
commode,
Galeni¬
ca
faciunt.
Haec
ergo
illis
praeferenda.
Minor
patet,
quia
in
formalibus
seu
actiuis
Chymici
calida
plus
iusto
faciunt
cali¬
da,
ita
vt
in
acutis
morbis
nullius
sint
vsus:
Galenica
vero
id
non
patiuntur:
Frigida
vero
efficiunt
calida
adducto
igniculo
per
ignem:
id
quod
non
euenit
Galenicis.
Materialia
vero
seu
passiua
plane
nullum
locum
inueniunt
in
Chymia.
Neces¬
sario
itaque
hic
praeualent
Galenica.
Ideo
vero
non
inueniunt,
quia
Chymicis
sunt
mere
formales
&
effectiuae
essentia.
II.
De
qualitatibus
secundis.
Hae
non
possunt
praestari
ab
Alchymia,
quia
meras
species
procreat,
&
materias
abiicit,
cum
materialibus
potentiis:
possunt
autem
praestari
ab
integris
materia
vestitis.
Integra
ergo
praeponenda.
III.
De
tertiis.
Aut¬
alterant
occultis,
aut
purgant.
Neutro
conueniunt
Chymica,
bene
vero
Galenica.
Haec
ergo
praeferenda.
Probatur
minor,
quia
tertiae
qualitates
sunt
à
temperie.
Sed
hanc
soluit
Chymia.
Soluit
ergo
&
vires
occultas.
Idem
patet
experimente,
quia
purgandi
vis
perit
destillatione
alterandi
non
manet
integra,
exemplo
olei
&
decocti
anisi."
Resp.
Negatur
assumtum
syllogismi,
propterea,
quod
euenire
possit,
vt
vel
paria
sint,
vel
Chymi¬
ca,
quoque
praeferenda.
Ad
primum
syllogismum
respondetur,
quod
erret
elencho
accidentis,
&
à
dicto
secundum
quid.
Fieri
potest,
vt
aliquis
operarius
male
operetur,
sed
crimen
non
est
artis.
Deinde
sensui
occurrere
potest
aliquid
validius
effectum;
sed
hoc
est
à
collectione
virtutis.
Insuper
Chymia
facit
tam
frigida,
quam
calida
ad
omnem,
vsum
actiuarum
qualitatum:
Et
si
temperatio
requiritur,
facilius
eam
assequitur,
quia
Chymica
sunt
diuisibiliora,
&
actiuiora.
Galenica
quia
minus
apta
ad
miscendum,
vix¬
longo
tempore
coëunt
&
temperaturam
faciunt.
Imo
quas
receptas
ex
tempore
scribunt
Galenici,
ea
ante
inceptam
actionem
&
passionem
praebentur,
separarique
facile
in
corpore
possunt.
Quae
est
vesania
tantopere
gloriari
de
mistione
&
contemperatione?
confunde
vero
aquam
rosaceam,
aqua
melissa,
mirabor,
si
possis
segregare.
Statim
enim
fit
mistilium
vnio
propter
expromptas
vires
&
contactum
per
minima.
Itaque
&
statim
fit
contemperatio.
Hac
de
causa
Chymica
longis
parasangis
sunt
anteferenda
Galenicorum
compositionibus,
quibus
tamen
suum
honorem
suo
loco
non
detrahimus.
Est
&
imperitia
operationum
Chymicarum
asserere,
Chymicorum
essentias
fieri
calidiores
[No¬
ta.
Censor
accusat
Chymicos
destructionis
temperiei.
Si
hoc
fit
per
putrefactionem,
modo
verum
scribit
Aristoteles,
debent
Chymica
non
calidiora,
sed
frigidiora
fieri.
Sed
Elleborum
Censori
tali]
quod
comprobat
destillatio
per
balneum.
Et
si
hae
sunt
vituperandae
cur
non
magis
decocta?
Chymi¬
cae
essentiae
antequam
ad
destillandum
imponuntur:
digestione,
quàm
putrefactionem
vocant,
prius
soluuntur.
Deinde
essentia
separatur
citius,
quam
in
eam
agere
calor
possit.
At
in
decoctis
fit
longe
se¬
cius.
Nam
tum
propter
crassitiem
res
coguntur
substinere
validiorem
ignis
impressionem,
&
constan¬
tius
quoque
empyreuma
(vti
Censor
de
ferro
&
vini
spiritu
loquitur)
tùm
propter
difficultatem
sepa¬
rationis
diuturno
igni
sunt
crucianda,
saepeque
liquor
augendus:
Sed
rident
pharmacopoei
istam
accu¬
sationem,
quibus
constat
plus
aquae
fontanae
adiici
herbis
caeterísque
rebus
ad
aquas
&
olea
euocanda¬
quam
vt
empyreuma
contrahere
possint.
Ad
materialia
quod
attinet,
falsum
est
Chymicos
non
habere
humectantia,
siccantia,
astringen¬
tia.
Hoc
solo
Rhabarbaro
possumus
comprobare.
Extrahatur
enim
eius
succus
coctione
in
aqua
stilla¬
titia
simplici.
Coaguletur
extractum
ad
siccum.
Hoc
redigatur
in
puluerem
deturque
peritè
ei,
qui
ha¬
bet
epaticum
fluxum,
vim
sentiet.
Ita
est
de
extracto
Gydoniorum,
mespilorum
Glandium
&
omni
no¬
omnium
astringentium.
Quid
glutinosius
succis
extractis?
Quid
astringentius
extracto
chalybis,
croco
martis,
succo
serpentariae,
Tormentillae,
Gallarum
omphacitidum
&
similium?
Ita
de
gluti¬
nantibus
&
solidantibus,
&
affinium
facultatum
rebus
sunt
Chymicis
magisteria:
sunt
essentiae
mate¬
riales
&
formales.
Fatuus
Censor
etiam
calumnia
peccat,
dum
putat
Chymicos
ista
facere
destillando.
Non
inquam
hoc
omnino
modo,
licet
&
destillatio
ascensoria,
descensoria,
inclinatoria,
per
lacinias
&
aliae
ferragi¬
nem
praestent
siccantium,
humectantium,
astringentium.
Abiiciunt
Chymici
non
omne
materiale,
sed
inutile
&
feculentum
tantum.
Et
quomodo
credere
potest
Censor,
id
facere
Chymicos,
etiam
si
sic
lo¬
querentur?
Quae
res
Chymica
non
est
materiata,
licet
respectiue
dicatur
formalis?
In
occultis
inuerti¬
mus
argumentum.
Aut
enim
purgationem
commodissimam
requirimus
&
habemus
magnum
cu¬
mulum
omnis
generis
extractorum
purgantium
(experiatur
tantum
extractum
mechiocanae
per
vi¬
ni
spiritum,
vel
vinum
menstruo
relicto
cum
essentiis,
Esulam
quoque
&
Elleborum
nigrum
&
Rha¬
barbarum
vino,
vel
aquis
infundendo
aut
coquendo
extracta
&
separata,
vim
sentiet)
aut
postulamus
alterantia
specifica,
suntque
omnino
praesto.
Si
enim