32
Examen
sententiae
Parisiensis
scholae
"Quorum
vis
medica
ad
effectum
consequendum
manet
integra
inter
praeparandum,
licet
pereat
noxia
quali¬
tas,
ea
sunt
praeferenda
secus
se
habentibus.
Chymicorum
medicaminum
vis
ad
destinatum
effectum
manet
integra:
non
autem
scholae
Parisiensis
coctio¬
num.
Chymica
ergo
his
praeferenda.
Probo
minorem.
Nam
vulgares
coctiones
plaerumque
fiunt
aperto
vase;
raro
peraguntur
diplomate.
Illud
est
cum
certa
virtutis,
nisi
fixum
eius
subiectum
sit,
iactura:
hoc
tam
Chymicum
est,
quam
quod
maxime.
Ergo
hinc
gloria
re¬
dit
ad
Chymicos:
inde
infamia
ad
officinam
Parisiensem."
Et
hoc
potest
pluribus
demonstrari,
atque
etiam
ad
oculum
collatis
inter
se
medicaminibus
comprobari.
Conferatur
enim
oleum
anisi
cum
decocto
Pa¬
risiensi,
&
sic
de
caeteris.
Vnica
gutta
possic
esse
efficacior
integra
libra
decocti
vulgaris
simplicis.
Quod
autem
obiicitur
experimentum
Heurnii;
id
accidentis
Elenchum
habet.
Nam
colica
ista
talis
fuit,
vt
non
debuerit
oleo
sanari,
sed
potius
dilui
propter
mordacem
humorem
in
intestinis
ha¬
rentem;
quem
rectius
soluto
mannae
in
extracto
capi,
vel
stillatitia
eiusdem
maluaticoque
sustulerit
aliquis
quàm
anisi
oleo.
Non
omnia
omnibus
conueniunt.
Non
fecit
id
tam
vis
anisi,
quam
decocti
li¬
quor.
Deinde,
porto
etiam
sic
argumentemur:
"Quorum
vis
genuina
manet
in
praeparatione,
ea
sunt
anteferenda
his,
quorum
non
manet:
Chymicorum
ex¬
tractorum
ex
simplicibus,
aut
quae
loco
simplicium
sunt,
genuina
virtus
manet:
Galenicae
scholae
Parisien¬
sium
in
receptis,
&
tot
compositionibus
non
manet,
Chymica
ergo
extracta
ex
simplicibus
sunt
anteferenda
tot
cumulis
receptarum
&
compositionum
scholae
Ga¬
lenicae
Parisiorum.
Minorem
probo:
quia
in
compositione
perit
actus
simplicium;
Et
cum
temperant,
miscentque
hoc
illud,
certum
est
alterum
alteri
resistere,
&
vires
simplicium
non
posse
manere
integras.
Dicet
Censor,
at
moliorem
eliuimus."
Sciat
hoc
argumentum
militare
magis
pro
Chymicis,
vt
desinat
tandem
nostram
artem
Diaboli
inuen¬
tum
appellare,
propterea
destrui
vim
simplicium
&
crasin
putent.
"VII.
Quod
minus
laboriose,
breuioreque
tempore
praeparatur,
quod
vi
ius
venit,
quodque
st
efficacius,
praefe¬
rendum
est
operoso,
prolixo
apparatu
constanti,
cariori,
&
inefficaciori:
Scholae
Parisiensis
Galenuae
medicamina
minus
sunt
laboriosas
etc.
Ergo
etc.
Minorem
probemus
pro
Censore:
Quia
Theriaca
Diaphoenicon
&
confectio
Hamech
(ne
de
caeteris
dicamus,
&
forte
etiam
oleo
Scorpionum
Matthioli)
breui
paratur
facili
fit
opera,
vilissimo
venit,
&
est
efficacissima,
nisi
vbi
aqua
haeret.
Contra
vero
cum
extrahendum
Rhabarbarum
est,
aut
Thrriata
etiam
ipsa,
tribus
il
potest
vix
fieri
annis
qui
etiam
tristibus
vix
sunt
horae:
sumptu
maximo
vtpote
trioho
arifere,
magno
cum
apparatu
vsque
ex
India
petendo
vasa
quae
in
vi
inia
habet
vitrarius
vel
figulus.
Chymico
opus
est
semestri
spacio
ad
opiatas
&getendas:
sed
Ga¬
leni
us
id
assequitur
mense
Chymico
qui
interdum
est
paucarum
horarum."
SCILICET
Ad
vires
cum
peruen¬
tum
est.
Theriaca
non
potest
aluum
sistere
etiam
senna
praepota,
non
potest
ne
porri
quidem
vene¬
num
irritum
facere,
nedum
Scorpionis
(Loquor
autem
de
vulgariter
euenientibus
&
Theriaca
vti
hodie
paratur
&
plaerumque
diuenditur,
de
qua
certum
est,
quod
non
sit
antiqua
Andromachi,
ve¬
Galeni)
At
Fernelii
destillatum
sanat
quartanas,
&
grauissimos
morbos
vix
vno
atque
altero
eoque
pauco
haustu.
Si
spectes
pretium
fatendum
est,
id
metiendum
esse
non
tam
rebus
&
opera,
quam
vendentium
&
ementium
affectu
&
caeteris
circumstantiis.
Vnde
euenire
potest,
vt
Fernelii
haustus
constet
semuncia,
sed
Galenicorum
Theriaca
vncia
integra
paribus
ponderibus
&
dosi.
Ita
bene
pro¬
batum
est
assumtum
Censoris.
Nos
alioquin
adderemus
ad
maiorem
quod
solum
efficaciae
argumen¬
tum
vim
habeat
internam:
caetera
sint
fortuita,
&
careant
Elencho.
Quid
enim
si
tam
in
parato
fo¬
rent
Chymica,
quam
Parisiana
Galenica?
Aeque
cito
corripi
potest,
imo
compendiosius
vasculum
Chymicum,
quam
ampulla
Parisiensis:
Maxime
vero
in
peregrinationibus
vbi
non
licet
plaustia
Medicinarum
circumferre,
sed
in
angustam
pyxidem
vis
amplissima
est
concludenda.
Sed
si
celeritas
effectus
est
perpendenda
in
maximis
formidandisque
malis,
Ferpelii
destillatum
citius
subleuabit
apo¬
plecticum,
quam
Theriaca
Parisiensis.
Iam
itaque
maior
haec
erit:
[
Tabernae
montanus
plus
virium
tribuit
semunciae
syruporum
Chymicorum,
quam
tribus
vnciis
vulgarium,
&
egregie
scholasticos
istos
Medicos
achymos
exagitat.]
"Efficacius
anteferendum
inefficaci,
respiciendo
nempe
ad
auxilium
in
morbo
coleriter,
tuto
&
grate
cu¬
rando."
Assumtio
est
ridenda.
Quomodo
enim
&
quàm
celeriter
compendioseque
parant
Parisit?
Co¬
quunt,
infundunt,
exprimunt,
colant.
At
inquam
haec
omnia
faciunt
vel
aeque
celeriter,
vel
etiam
ci¬
tius
Chymici.
Ad
vim
quod
attinet,
si
caetera
sunt
paria;
etiam
hic
paria
obtinent
Chymici.
Nam
ex
rhabar¬
baro
bono
aeque
bonum
extractum
&
infusum
parant
ac
Parisiani;
Et
cum
hae
operationes
magis
sint
Chymicae,
quam
Parisiacae,
gloria
Chymicorum
est
magis.
Et
citius
Chymicus
extrahit
ex
inte¬
gris
tusis
aut
quassatis,
quam
Galenicus,
ex
diu
selectis,
exiccatis
repurgatis.
Quocirca
assumtum
eris
iustius
hoc:
"Chymicorum
medicamenta
sunt
efficaciora
(siue
diutius,
siue
citius,
siue
aeque
cito
parata
modo
ad
vsum
sint
praesto.)"
Concluditur
ergo
pro
Chymicis.
Monendi
sunt
Studiosi,
ne
fallantur
facilitate
argumentandi
Censoria.
Nam
sic
facilime
decipientur
propter
imperitiam,
quae
ad
pauca
respiciendo
expedite
pro¬
nunciat.
Quidni
enim
posses
concludere,
nihil
praeparandum
esse,
sed
omnia
integra
in
vsum
verten¬
da?
Citius
enim
hoc
fit,
&
minus
operose,
minoreque
cum
sumtu,
&
sunt
saepe
in
egra
imperataque
ef¬
ficaciora
paratis,
vt
Hyuca
cruda,
cocta
eadem.
Tollit
enim
citius.
Sed
in
multis
hoc
fallit.
Omnes
enim