De
his
mo¬
nebimus
ex¬
emplariter
in
tertia
par¬
te
commen¬
tarii.
Purgentia
proritantia.
40
Examen
sententiae
Parisiensis
scholae
"2,
de
qualitatibus
primis:
Aut
est
calefaciendum
aut
frigefaciendum,
aut
humectandum,
aut
siccandum
Nullibi
praebet
Chymia
essentias
vtiles.
Nihil
ergo
habet
contra
excessum
qualitatum
primarum
Minor
probatur
I.
Qualitates
istae
sunt
in
temperamento
materiae.
Chymici
hoc
destruunt,
faciuntque
mera
for¬
malia
&
spiritualia:
aut
saltem
diminuunt.
2.
Contra
calidam
intemperiem
nihil
habent
praesidij:
Quia
de
stillata
omnia
quaeque
ignium
siccorum
vi
parantur,
acquirunt
igniculum,
&
augent
natiuum
calorem
peregrino.
Ita
est
&
de
siccitate.
Contra
humiditatem
&
frigiditatem
nihil
habent,
quia
materiae
temperamentum
per¬
dunt:
sine
eo
autem
formae
non
possunt
agere.
3.
De
secundis
qualitatibus
idem
profertur
corruptae
temperiei,
argumentum.
2.
Mollire,
Astringere
etc.
sunt
materiales
virtutes:
At
has
contemnunt
Chymici;
&
horrent.
4.
Contra
tertias:
I.
Galenici
roborantia
habent
potiora.
Ergo
Chymica
inutilia.
2.
Naturam
natura
spoliant
Chymici,
&
crases
destruunt.
Perdunt
ergo
vires
occultas.
Item
artificiali
forma
mutant
naturalem.
Non
ergo
seruant
vires
substantia."
Has
argutias
Parisianas
irrident
aniculae
&
barbitonsores
Germanorum,
sunt
enim
similes
illius
industriae,
qui
cum
Parisiis
studuisset,
comprobaturus
tandem
vim
fructumque
suae,
quàm
acquisierat,
sapientiae,
ex
tribus
ouis
naturalibus
sex
faciebat
argutando,
sed
esuriendo
cogebatur
artem
illam
va¬
nam
damnare.
Respondetur
per
negationem
minoris
sumti.
Prosyllogismos
ordine
videamus.
Primus
de
pur¬
gantibus,
in
primi
argumenti
connexo
fallit
distributione
dupliciter.
Chymica
n.
purgantia
non
tan¬
tùm
praeparantur
destillatione
&
extractione,
sed
plurib.
aliis
modis,
prout
vel
magisteria,
vel
essentias
concinnant
artifices.
Non
excluditur
repurgatio,
non
sublimatio,
non
compositio
operarionesque
aliae,
praeter
destillationem
&
extractionem.
Cum
ergo
variis
modis
purgantia
fiant
Chymicè,
falsa
distributio¬
posita
pro
vera
Censorem
redarguit
sophisticae
diuisionis.
Deinde
alia
sophistica
est,
dum
vnum
modum
extractionis
ponit
pro
omnibus,
&
sic
turpissimo
crimine
calumnię,
vel
macula
foedę
inscitiae
se
suamque
scholam
polluit.
Quis
enim
est
Chymicorum,
qui
extracta
purgantia,
&
quidem
Rhabarbari
facit
tantum
vini
spiritu?
Imo
non
tam
hoc
extrahitur
Rhabarb.
quam
aquis
appropriatis,
vt
Endiuiae,
adianthi,
fu¬
mariae
&
similibus:
idque
adhibita
infusione,
vel
coctione
in
balneo
aut
diplomate
artificioso.
Quod
si¬
Galenici
eodem
modo
faciunt
suas
potiones,
&
gloriari
possunt
has
verè
purgantes
esse,
nec
excessum
caloris
acquirere,
quae
dementia
est,
eo
nomine
culpare
Chymicos?
De
destillatione
non
quidem
ne¬
gamus,
si
purgans
vis
haereat
in
parte
tam
tenui,
quam
succo
corpulentiore,
qui
est
fixior
nec
ascendit
in
alembicum,
aut
si
est
in
fixa
tantum,
destillatio
vero
leuius
peragitur,
aut
imperitius,
quàm
vt
resolutam,
fixi
substantiam
attollat:
tunc
eam
exolescere
hac
forma
destillationis:
aut
operam
destillando
sic
ludit.
Deinde
si
quis
imperitius
tractet
opus,
etiam
cum
in
spirituosis
consistit,
nihilominus
subterfugientibus
spiritibus
perire
potest,
non
aliter
ac
in
coctura
&
assatione
cum
expiratione.
At
tum
aliis
destillandi
mo¬
dis,
tùm
ingenio
seruari
potest,
&
quidem
communicatur
nonnihil
aquae
rosaceae,
plus
aquae
florum
per¬
sicorum,
fl.
pruni
syluestris
&
similium:
adhuc
amplius
corticum
iuglandis,
&
affinium:
maxime
vero
manet
in
illis,
in
quibus
occupauit
substantiam
densiorem,
vt
sales,
&
metallica
corpora,
in
quibus
ignium
vi
adeo
non
perit,
vt
etiam
intra
definitum
terminum
amplius
in
actum
producatur.
Quid
dicam
de
de¬
stillatione
balnei
in
latus,
&
descensum?
Quid
de
ea,
quae
fit
per
lacinias
in
extractis
per
infusionem?
Perit
vis
purgandi
destillatione;
nempe
cum
Censor
destillat,
vel
Censoris
anicula,
aut
imperitus
officinae
fa¬
mulus.
At
non
perit,
Cum
Chymicus
peritus
&
prudens.
Quis
vero
est
Chymicotum,
qui
si
perit,
magis
per
destillationem
praeparet,
quàm
per
affixionem
stellarum
ad
coelum
philosophorum,
hoc
est
quintam
vini
naturam
(quae
longè
differt
ab
aqua
ardente
nec
communicat
caloris
excessum
suo
infuso,
cum
nullum
habet,
adeo
vt
hinc
quoque
eluceat
Censoris
ignorantia
plusquam
supina)
vel
aliam
coelestem
aquam,
per
modum
digestionis
&
circulationis?
Sed
&
singe
extrahi
per
spiritum
vini
aut
aquam
ardenten,
primum
nouerunt
Chymici
artifices,
quae,
quibus
commode
extrahantur.
Non
est
damnanda
extractio
Rhabarb.
&
similium
per
vini
essentiam
quintam
aut
spiritum,
nec
audienda
Censura
ista
stulta
de
caloris
augmento:
cum
experientia
constet
spiritum
vini,
vti
&
aquam
cinamomi
non
sine
vino
factam,
Rhabarbaro
ignauo¬
vim
addere.
Sciet
autem
Medicus,
vbi
haec
extractio,
&
vbi
caeterae
commode
sint
vsurpandae.
Vt
me¬
choacanam
vini
spiritu,
quod
cognitum
est
experientia:
deinde
commendant
Chymiatris,
quomodo
ve¬
lint
vti
extractis.
Horum
est
calidius
extractum
in
morbis
frigidis
adhibere;
reliqua
in
calidioribus.
Quic¬
quid
hic
peccati
committitur,
non
est
Chymici,
sed
Medici,
qui
vel
Hippocraticus
esse
potest.
Quo¬
circa
Censuram
scholae
Censorisque
huius
hoc
potiore
syllogilmo
retundamus.
"Aut
Per
vias
magisteriorum,
aut
essentiarum
fiunt
praeparationes
Chymicae
purgantium.
Vtroque,
modo
si
Medicus
suo
fungat
officio,
adeo
non
sunt
noxia
&
inutiliae,
vt
virtute
&
vsus
facilitate
possint
an¬
teferri
omnibus
officinarum,
vulgarium
iuxta
Galenum
offis
Catharticis,
&
bolis,
&
pilulis
&
electuariis
etc.
Nullo
itaque
modo
purgantia
Chymicè
praeparata
si
Medicus
suo
fungatur
officio,
per
se
sunt
inutilia
&
perniciosa.
Maior
deolarari
vberiore
distributione
operationum
singularium
potest,
siue
destillando
fiant,
siue
sublimando,
repurgando,
soluendo,
coagulando,
exctrahendo
varijs
modis
per
digestiones
cum,
aut
sine
coctura
etc.
Nam
in
omnibus
non
quidem
omnia
omni
modo
elaborantur,
sed
quaelibet
suo,
adeo
vt
quae
ignem
ferunt,
&
purgantes
potentias
per
cum
magis
promunt,
etiam
reuerberatione
&
aliis
rectè
procurentur:
attamen
omnia
commode
&
vtiliter.
Minorem
pro¬
bauit
&
adhuc
probat
experientia,
vt
extractum
Rhabarbari
pridem
Reges
Indiae
praelarum
inuenerunt,
vti
&
Marmus
Musuae
interpres
etc.
Probabimus
autem
etiam
adhuc
ad
lubitum
Censoris."
Quod
autem
vulgares
officinae
in
ex¬
tractis
istiusmodi
magis
spectent
nomen
&
lucrum,
&
turpi
inscitia
foede
peccent,
idiad
artem
non
redundarem
debet,
cuius
opera
per
se
non
sunt
nisi
artificiosa.
Scimus
quid
rectè
paratum
extractum
sennae,
agarici,
Rhab.
mechiocanae,
scammoniae,
veratri,
esulae
&c.
queant,
nec
opus
est
nobis
cadauerosa
Parisiensium
Censura.
Hinc
multa
in
officinas
vulgares
sunt
assumta
non
tantùm
ex
genere
simplicium,
sed
&
com¬
positorum,
vt
testantur
catholica
purgantia
&
alia
in
pharmacopoeis
rerumpublicarum.
Secundus
syllo¬
gismus
de
purgantibs
tam
maiorem,
quam
minorem
nunquam
potest
probare,
sine
petitione
principii.
Demonstra
Censor,
quod
proritantia
non
sint
vere
purgantia:
demonstra
quod
purgans
verum
tam
sapiens
sit,
vt
purget