Commentariorum alchymiae

413

Materia

Chymicorum,

quàm sepa¬

rant, est cor¬

pus inane,

quod alique

ratione &

respectu etiam

mortuum,

& elementum,

& cadauer

etc. vocant.

Deminutio

temperiei.

Chymicos

habere praesi¬

dia, contra

excessus qua¬

litatum.

Empyreuma

agniculus [unclear].

Examen sententiae Parisiensis scholae

Censorem. Prosyllogismus primus de qualitatibus primis in temperamento materiae haerentibus, re¬

ctius enuntiasset illas esse crasios, quae est forma mixti: vt mistum, virtutes coniunctim in opus venien¬

tes, quandoquidem vt crasis non est vnius atque alterius qualitatis, sed quatuor simul; quanquam vario

modo: Ita qualitatum in crasi existentium agentiumque operatio, non est extra communionem. Crasis

in mixto est, vt forma in materia, indeque cum huius societate ad operandum prodit (non aduersamur

his, qui alio modo distinguunt ista, & crasin vocant qualitatum elementarium harmoniam, quae ab alia

forma interiore dependeat, & substantiam sequatur: Mixtio est vnio contemperatorum, nec aliud; quam

crasis. Inde mixtum habet suum esse, quae est forma.) Sed si insunt in temperamento materiae, num ideo

Chymicae essentiae à materia abstractae habent nullas? Ita quidem persuasum sibi habet Censor. Quo¬

argumento? Quia Chymici temperamentum destruunt extrahendo spirituales formalesque essentias

excorpulentia crassa, & parte materiae proiectili. At erras Censor. Primum aequiuoce vsurpatur vox

MATERIA. Chymici feces illas intelligunt, quas Galenici quoque tollunt infundendo, coquendo,

exprimendo, colando, clarificando, subsidendo, & similibus separationum modis. Si sublatis his tolli¬

rant, est cor tur crasis, peritque temperamentum, non Chymici soli sunt rei, sed & Hippocratici. Quando vero

materia est simpliciter altera pars substantiae misti, seu corpus, quod subiicitur, patitur, informatur, &

in quo fiunt mutationes, non sunt destituti materia Chymici: Sed nobilem saltem partem, in qua pri¬

mordiales humores & vires totius substantiae maximè consistunt, elaborando segregarunt, & viribus

reddiderunt excellentiorem. Quocirca qui putat essentias extractas simpliciter non esse materiatas,

& elementum, is opinione falsa decipitur. Contra Censorem quidem facilè est dicere, si crasis est forma misti, & Chy¬

micorum effentiae sunt formae vel formales, crasin ab eis neutiquam esse corruptam. Si incorrupta

est, & in ea haerent qualitates primae, necesse est has quoque saluas esse, imo eo vegetiores; quo libe¬

riores sunt ab inquinamentis, impedimentisque ignauorum tardorumque corporum, quae dituntur

formarum quasi carceres & sepulchra. Illis vero, qui alias materiam detrahunt Chymicis, nisi relatè

vel modificatè vt dictum est, loquantur, argumenta à sensu offerimus. Quidam Chymici aut chymia¬

tri saepe parabolicè de rerum natura & suis artificiis loquuntur, quibus si in declaratione dicunt idem

quod contemplatores naturae in rebus obseruarunt & suis verbis aliter, seu simpliciter sineque tropis

ennuciarunt, facilè istud potest permitti: sed non stultis istis & pertinacibus Paracelsitis, indoctisque

asinis, qualis Gramanus, qui per essentiam ita loquendum & sentiendum esse vt sibi somniant, conten¬

dunt, & ideo caetera omnia damnant. Conuincunt enim eos sapores, & odores essentiarum, eas esse

adhuc materiatas mixtasque: cumque plures inflammentur & deflagrent, quod est corrumpi per vio¬

lentiam, nec convenit vlli simplici, qua simplex, ab excessu feruoris elementaris sic destrui naturaliter,

necesse est fateri essentias istas & mistas esse, & materia qualitatibusque primis praeditas. Quod si Cen¬

sor adhuc negar mistas esse, quaeremus ex eo, an non putet, mistorum vires & qualitates ex mistura esse.

Annuet proculdubio, si sapiet, nec accidentis elencho volet ludere. Deinde cinamomum proferemus,

& rosam. Ex illo faciemus oleum, ex hac aquam: interrogabimusque, num ex eodem principio sit

virtus rosae & aquae rosaceae; olei cinamomi, & cinamomi ipsius. Si verum respondere lubitum fucrit,

asseret: vt ex crasi in integro pendebat existebatque virtus cinamomi sensu & effectis spectari: ita ean¬

dem in parte subtiliore nobilioreque, quae in integro corpore prius erat. Neque enim aliud factum est,

sed idem, quod inerat separatum. Cuius erat in integro, eiusdem est in extracto; nec potest seruari ea¬

dem qualitas & virtus, nisi seruata idenditate subiecti & misturae, quam sequitur. Probat Hollerius

secretum Albucasis, quod alii arcanum Helidaei vocant, nempe aquam ex opio & allio stillatitiam, quae

vtriusque vim habens opium affectu magis sequitur, estque soporifera, melioris vsus, quàm opium per

se ipsum. Quid ni crasin opii seruet, si proprietatem formalem? Proprium non potest esse absque suo

subiecto. Hollerius lib. I. de morbis int. cap. 48. Terebinthinae aquam dicit excludere calculum, perinde

ac terebinthinam ipsam. His conuincitur falsitatis id quod scribitur pag. 163. disc. breuis, nempe destil¬

latione perire idiosyncrasias. Tandem fingamus pro arbitratu Censoris Chymicos destruere tempera¬

mentum mixti, necesse est, vt id, quod faciunt aut mistum sit, aut simplex. Si mistum, non carebunt qua¬

litatibus primis, quarum societate in subiecto mistionis definitur crasis. Sin simplex, aut coeleste id

erit, aut elementare. Coeleste esse Chymici aliqui simpliciter dicunt, aliqui secundum quid. Censor

negat. Donabit ergo esse elementare, atque adeo elementum. Si hoc, necesse est, vt qualitates eas ha¬

beat, quarum merito elementum est id, quod est, & quidem omnes philosophi has vocant primas. Pa¬

tet ergo, quam imperitè disputauerit contra Chymiam, idque adhuc amplius ex assertis ipsius propriit

innotescet. Ita se habet argumentum à destructione crasis, cui apponitur hoc:

"Aut simplex elementare est, quod elaborando ex naturae materia faciunt Chymici, aut mistum.

Vtrobique non possunt qualitates primas sustulisse. Omnino ergo eas seruant, & ex consequente si alterandum

est qualitatibus primis, non destituuntur instrumento, eoque idoneo & vario quia non quoduis fit ex quouis, sed en

determinato determinatum, ex variis varium, iuxta omnem in medicando necessitatem & scopum."

Quod additur, si non destruant temperiem, saltem diminuere, redarguit disputatorem ipsum. Nam hinc

consequens est: non deesse qualitates primas Chymicis, neque temperamentum. Diminuere vero vbi

connenit, & nimis calida, humida, frigida, sicca moderare: Deleteriaque compescere est sanitati, quae est

in mediocritate, inseruire. sed illi etiam extollunt, augentque vires; seu per se, seu per accidens, quod

probat vel solum oleum benedictum. Prosyllogismus secundus tanquam anile deliramentum, seipsum

confundit. Si nihil habent praesidii contra intemperiem calidam hoc nomine, quia Chymica omnia ab

ignibus igniculum accipiunt, habent ergo pro calida contra frigidam. Quae stultitia est dare Chymicis

dupliciter calida & negare contra frigus eos quicquam posse? Deinde si omne calidum aut humidum

Empyreuma est, aut siccum, dato calido, necesse est & horum aliquod vel vtrumque dare. Iam ergo Chymici ne

possunt quidem esse sine qualitate prima duplici vel triplici. Praeterea: si corrupta materia crassis

perit,