48
Examen
sententiae
Parisiensis
scholae
principia
dirui.
Si
sunt
illa
tria
materia
scilicet
forma
&
priuatio,
quid
tum?
Ex
non
ente
ad
sensum,
non
fit
ens
sensibile.
Quod
non
est,
nisi
rationis
figmento,
non
potest
in
arte
sensilium
tantopere,
no¬
cere,
etiamsi
negetur.
Sin
autem
axiomata
Physica
sunt
illa
principia,
falsum
dicis.
Nam
locum
esse
sub¬
iectum
locatorum,
non
subruitur.
Sed
ignis
negatio
te
fatigat.
Fac
ergo,
vt
videamus
illum
tuum
ignem
elementarem.
De
meteorico
scimus
multa.
Elementarem
alium
non
nouimus,
nisi
spiritum
calidum
siccum,
eumque
non
tam
materiam
mistorum,
quam
agentem
causam,
quae
&
tibi
ipsi
est
externa.
Ari¬
stoteles,
quod
comprobauit
vno
in
loco,
id
in
altero
vel
destruxit,
vel
dubium
fecit.
Apage
cum
istis
tuis
vesaniis.
Sexta
ratio
Chymicos
non
attingit;
sed
mordet
Paracelsiarum
inconstantiam,
eamque
non
in
Chymia,
sed
in
Physica.
Septima
inscitia
est,
non
argumentum.
Soluit
natura
in
elementa
&
principia,
soluit
Chymicus
naturae
obseruator
&
sectator.
Vins
in
caemeteriis?
Vidisti
ne
aliquando
ibi
ignes
fatuos?
Sulphur
inflammatum
hos
esse
puta.
Non
dicam
iam
de
sepulchris
per
quorum
saxa
quoque
penetrauit
resolutorum
cadauerum
pinguedo.
Salem
requiris:
Tune
adeo
imperitus
rerum
es,
vt
nescias
ex
terra
caemeteriorum
excoqui
halonitrum?
Hoc
constat
sale,
spiritu
frigido,
&
halitu
inflammatili.
Liquorem,
qui
mercurio
comparatur,
non
negabis
adesse,
quando
cogitabis
putrefactione
etiam
hunc
exire.
Sed
quid
tu
miset
vel
hiscis?
Aristotelis
putredo,
&
generatio
in
putredine,
&
principia
de
non
quolibet
in
quoduis
ab
eunte
etc.
te
conficiunt.
Interim
non
negamus
etiam
elementa
ex
solutione
prodire.
Sed
vt
Aristo¬
teles
aiebat,
non
soluitut
totum
in
elementa:
Et
quia
corruptio
vnius
est
generatio
alterius:
nihil
au¬
tem
fit
ex
toto,
item
corruptio
aut
aliud
facit,
aut
materiam:
Chymici
tuam
ignorantiam
rident
potius,
quam
confutant.
Eadem
in
vasis
artis
possunt
euenire,
quae
in
vasis
naturę.
An
non
putas
Chymicos
pro¬
sepulchris
vti
ollis
suis?
In
his
quod
fit,
idem
censendum
est
fieri
in
natura,
quanquam
hic
defundantur
vagenturque
facta,
ibi
conseruentur.
In
ollis
cum
res
putressunt,
quaeso
te
iube
tibi
dicere
pharma¬
copoeorum
famulos,
quid
fiat.
Interim
nos
in
duo
diuidemus
soluta,
&
feces
separabimus
à
subtili
es¬
sentia,
hancque
postea
in
sua
principia
distribue
nus.
Violenta
mutatione
hoc
fieri
dices.
Non
inquam,
sed
blando
fimo,
aut
balneo.
Regeres,
ista
separata
adhuc
esse
composita.
Quid
tum
inquam?
Non
soluuntur
in
alia
eodem
opere
putredinis.
Ideo
à
nobis
pro
principiis
habentur.
De
violenta
corru¬
ptione
alias
dictum
est.
Omnino
quicquid
Deus
composuit,
tu
non
solues
facile,
adeo
vt
etiam
terra
il¬
sa,
in
quam
hominis
corpus
abit
tandem
non
sit
simplex.
Irridet
Censor
historiam
Quercetani
de
vrti¬
cis
ex
lixiuio
cinerum
eiusdem
plantae
conglaciato.
Si
saperet
&
experientiam
rerum
haberet,
plora¬
ret
suum
risum.
Qui
de
lacu
Islebiensi
&
metallo
obseruationes
ediderunt,
de
plantis
&
bestiis
mine¬
ralibus
in
lapide
fissili
&
renibus
terrae
mira
narrant,
quae
&
nos
quadam
tenùs
vidimus.
Dicere
istas
figuras
ex
colamine
calcinatarum
ibi
talium
rerum
(calor
enim
subterraneus
ibi
deprehenditur)
aut
seminii
earum
esse
nihil
habet
absurdi,
quanquam
&
aliae
rationes
suppetant.
Octaua
ratio
est
stulta.
Quid
quaeso
est
materia
elementaris
in
istas
formas
mutata?
Sal
est
mate¬
ria
elementaris
capax
formarum
omnium,
mutata
in
formam
salis,
&
sic
de
caeteris.
Nondum
ista
mi¬
rabilia
audiuimus.
Quisquiliae
sunt
ex
schola
Parisiense,
vbi
materiae
mutantur
in
formas.
Confitemut
tibi
vltro,
quod
nostra
principia
non
sint
tes
sine
elementis,
&
extra
elementa,
atque
etiam
coelestem
naturam.
Confitemur,
eas
esse
informatas
sen
formis
suis
instructas.
At
primum
discernimus
inter
materiam
illam
fictitiam,
quae
dicitur
esse
simpliciter
prima,
&
inter
materiam
in
quoque
genere:
In¬
super
etiam
materias
sequentes
&
vltimas
in
quolibet
genere.
De
prima
vos
dicitis,
quod
omnium
fit
capax
formarum,
quadam
natura
sua.
Patimur
vos
istis
somniis
voluptuose
frui.
Interim
pascimur
in
veritatis
campo,
dicimusque,
quod
impossibile
sit
quoduis
mutari
in
quoduis,
non
tam
quia
id
na¬
tura
obseruat
&
experientia
monstrat,
quam
quod
scimus
primorum
atque
adeo
omnium
creatorem
certis
limitibus
quaeque
distinxisse,
pro
vt
voluit
oriri
hoc
ex
hoc;
vt
ex
terra
plantas
etiam
sine
ope
stel¬
larum;
ex
mari
pisces
&c.
Tu
suauiter
nugaris
de
sanguine
recidente
in
primam
materiam,
&
inde
abeunte
in
metallum.
Quando
tandem
demonstrabis
nobis
hoc
ita
fieri?
In
quo
coemeterio
expu¬
tredine
exortum
metallum;
nisi
ante
ibi
suum
habuit
seminium,
vidimus?
Quod
mundi
experientia
destituitur,
quis
est
tam
temerarius,
vt
ex
eo
ausit
facere
axioma
&
principium
scientificum?
Non
si
tu
fingis
id
in
natura
est.
Multa
disputantur
solerter,
sed
quando
ad
sensum
in
re
sensibili
peruentura
est,
deficit
ratio
ficta
cum
ostensione.
Addis
esse
materiam
igni
transmutatam.
Non
semper
vtimur
igni,
vti
nec
natura,
vt
in
languidis
lentisque
putrefactionibus.
Vini
spiritum
seu
essentiam
quintam
aliquando
&
boreali
frigore
sepatamus.
Imo
per
putrefactionem
artificiosam
separationi
ignis
aduer¬
satur.
Sed
tamen
fiant
igni
principia
nostra.
Nisi
in
potentia
naturae
fuissent,
num
prodiissent?
Ex
de¬
terminato
fit
determinatum
idque
proxime,
si
proximum,
nec
agens
est
violentum.
Colligimus
ex
quatuor
humoribus
excrementitiis,
totidem
debere
esse
naturales.
Quomodo
enim
alias,
nisi
vi¬
multa,
naturaliter
tot
diuersi
secernerentur?
Si
ergo
elicimus
ingenio
tria,
tu
crede
totidem
inexti¬
tisse.
Siue
actu,
siue
potentia.
Neque
enim
refert.
Num
falso
ascribamus,
naturae
ista
tria,
te
doce¬
bunt
caculae
pharmacopoliorum
imo
olearii
ministelli
&
vinariae
famulae.
Hi
enim
omnes
oculis
cer¬
nunt
diuersas
partes
substantiae
exire
ex
mistis
idque
Galenus
noster
pridem
docuit,
etiam
sine
omni¬
igni.
De
vitro
antimonii
fabulam
narras,
de
qua
suo
loco.
Bilis
exemplum
alienum
est.
Chymici
non
discernunt
res
secundum
essentiam
coloribus,
vti
fortasse
multi
Galeno
addicti,
quanquam
fieri
pos¬
sit,
vt
plutes
colores
eandem
rem
sequantur
&
diuersi
distinguant
diuersas.
Sulphur
nobis
sulphur
est
siue
citrinum
sit,
siue
atrum,
rubrum,
viride,
album
etc.
Nona
ratiuncula
supra
est
confutata;
&
si
vera
est,
omne
euertit
antidotarium
pharmacenti¬
cum.
Ideo
destruuntur
quaedam
natiua,
vt
medicina
habeat
artificiosum
ad
sanandum
bene
instru¬
mentum.
Cur
accipiter
vorat
destruitque
columbas:
Vt
inde
pascatur.
Sed
num
verùm
censet
Cen¬
sor?