Num
ars
fa¬
ciat
princi¬
pia
per
trans¬
mutationè
materiae.
Vini
spiri¬
tus.
Attenuatio
per
disgrega¬
tionem
est
in¬
4
Met.
3.
cap.
Quae
contrà
Paracelsitas
vesanos
di¬
sputata
sunt
non
iuuani
Censorem.
50
Examen
sententiae
Parisiensis
scholae
Censor
negat
sequi
exemplo
sanguinis
&
panis.
Dissimile,
inquam,
hoc
est.
Quocirca
vacillat
ra¬
tio.
Putat
autem
Chymicos
non
resoluere,
sed
ex
vno
facere
aliud,
quorum
hoc
non
potest
dici
pars
il¬
lius
componens.
Non
negamus
in
arte
locum
habere
etiam
generationem
&
corruptionem.
Sed
iam
de
compositione
&
resolutione
mistorum
agebatur,
quas
Chymici
aeque
moliuntur
cum
natura
&
ra¬
tione
ac
Physici,
&
Medici
cum
receptas
fabricant.
Hic
illa
ratio
est
Aristotelis:
Est
omnium
sanorum
Physicorum;
Est
Galeni
&
Hippocratis,
qui
ex
Elementis
componit
corpora,
&
in
eadem
resoluit:
Est
sacrarum
literarum,
in
quibus
omnia
redduntur
suis
capsulis,
vnde
sunt
accepta.
Cum
ait,
artem
vette¬
re
materias
in
ista
tria,
&
Chymicis
obiicit
ignorationem
metaphysici
entis,
quorum
vnum
potentia
alterum
actu,
primum
Soli
sensuique
obloquitur.
Nam
cum
putrefactionem
Physicam
certis
limitibus
inclusam
operantur
Chymici,
falsum
dicit:
Deinde
cum
saeparatione
per
digestionem
&
feruefactio¬
nem
agunt,
iterum
fallitur.
Nam
hic
plane
nulla
fit
transmutatio,
sed
secessus
remoto
tetminante,
&
continente,
vt
in
vino,
lacte,
melle,
resinis
liquidis
&
omnino
omnibus
succis,
etiam
Galeno
confi¬
tente.
Praeterea
cum
de
potentia
in
actum
producunt
nonnulla
&
postea
separant
eodem
modo,
idque
Censor
ipse
peragit
in
sua
Medicina,
ipse
seipsum
ignorati
metaphysici
Entis
reum
facit.
Si
enim
est
Ens
potentia,
&
hoc
quoque
inexistit
mistis,
cur
non
possit
in
actum
vocari,
&
tunc
actu
secerni:
Imo
Censor
ille
adeo
rudis
est
vt
Ens
physicum
ignoret.
Nam
si
sciret,
nosset
simul
cum
caro
vel
lignum
Aristotelice
putrescit,
ex
eo
redite
Elementa
prius
potentia
inexistentia:
Et
ignem
aëremque
adeo
non
fuisse
in
eis,
vt
Aristoteles
materiam
ex
terra
&
aqua
constituerit.
Ex
his
aër
&
ignis
dictus
per
transmutationem
est
faciendus,
si
debet
actu
exire.
Alia
vero
ratio
est
principiorum
apud
Chymicos,
qui
diuersae
affectas
materiae
partes,
siue
actu
iam
sint
tales,
siue
potentia,
postquam
eas
segregarunt
ab
impuritatibus
adhaerentibus,
istis
appellant
nominibus.
At
Paracelsici
dicunt
isthaec
esse
omnium
prima
ad
modum
principiorum
Aristotelis.
Notum
inquàm,
hoc
est,
sed
tibi
tunc
alia
erat
inuenienda
responsio
nisi
maluisses
cum
Paracelsicis
deliramen¬
tis
optimae
artis
verissimaeque
documenta
euertere,
&
sententiae
Chymicorum
omnium
inculpatae
contradicere.
Paracelsicus
sic
argumentans
fallit
assumto.
Neque
enim
verum
est,
quod
tria
ista
prin¬
cipia
Chymicorum
sint
resolutione
vltima,
neque
hoc
dicunt
veri
artifices,
nisi
intelligant
non
reso¬
lutionem
in
vniuersum
vltimam,
sed
respectu
suae
artis,
quia
cùm
ad
hanc
peruentum
est,
cessant
re¬
soluere
vlterius,
neque
etiam
facile
se
praebet
natura
hic
resoluendam,
nisi
excedere
artis
potesta¬
tem
velis
&
destruere
essentiam,
quale
quid
fit,
cùm
oleum
benedictum,
vel
succini,
vel
Gagatae,
vel
Terebinthinae
&c.
comburitur,
&
ex
parte
abit
in
fuliginem
terream,
ex
parte
in
spiritum
igneum,
aëreumque
&
sic
in
Elementa.
Argumentum
de
vini
spiritu
ex
Censore
arguto
facit
fatuum.
Aqua
ardens,
quae
ex
vino
eli¬
citur
&
certa
elaboratione
transit
in
spiritum,
tandemque
in
essentiam
quintam,
nihil
est
aliud,
quam
subtilissima
pars
vini
aërea,
vel
ignea,
quam
non
ars,
sed
ipsa
natura
in
vino
generauit.
Et
quis
quaeso
potorum
est;
qui
hoc
ignorat?
Quis
oenopolarum?
Hac
parte
euanescente,
quasi
ignea
animae
secessu,
quod
reliquum
est,
suo
quodam
modo
putrescit
&
in
acetum
vertitur.
Hoc
procu¬
rant
mullerculae
nullo
negotio.
"At
est",
inquit
Censor,
"vini
materia
resoluta
in
vapores
&
coagulata",
Vas
ineptum
Censorem,
si
vapor
est
id,
quod
Aristoteles
scripsit,
dementis
est
dicere,
spiritum
vini
ex
vapore
coagulasse.
Est
enim
aëreae
&
igneae
potestatis
in
primo
secessu:
deinde
igneae
sequentibus
separationibus:
vltimo
coelestis
praestantiae
aemula
essentia.
Deinde
ridicule
loquitur
vini
materiam
esse
resolutam
in
vapores.
Id
quod
accessit,
item
erat
materia
vini.
Sed
nullus
hîc
spiritus
ardens
Pars
erat
vini
separabilis,
quam
ipsa
procreauit
natura:
Non
erat
materia
vini
simpliciter.
Insuper
quod
de
resolutione
&
coagulatione
narrat,
si
intelligitur
sepatatum
esse
illum
spiritum
à
caetero
cor¬
pore
per
attenuationem
spiritualem,
ope
caloris
peractam,
ex
qua
redit
in
consistentiam
liquoris
fri¬
gore
cogente;
nihil
quidem
alienum
à
vero
asseritur;
Sed
hoc
non
iuuat
Censorem,
qui
sic
cogetur
Chymicis
dare
separationem
inexistentis
principii:
quam
&
Aristoteles
agnouit
4.
Meta.
cap.
7.
vbi
de
aqua
abscedente
ab
eis,
quae
concrescunt
elixando,
&
aliis
plane
Chymicis:
Et
cap.
9.
vbi
vino
tribuit
exhalationem,
quae
flammam
emittat,
quamque
systasi
per
frigus
redire
solere
in
corpus
aqueum
neu¬
tiquam
ignorauit.
Ars
autem
imitatur
naturam
4.
Meta.
3.
Sed
Censor
aliud
quiddam
voluit,
nempe
quod
crebro
solet
obiicere;
Vos
facitis
non
natura;
quasi
Vulcanus
noster
violente
corrupta
materia
vini,
&
producto
igneo
alienoque
à
natiuo
calore,
spiritum
vini
faciat,
non
segreget.
Hoc
sensu,
dic
Censor,
cum,
quae
per
destillationem
aut
sublimationem
fiunt,
vti
vini
spiritus,
omnia
sint
halabilia,
aut
vaporabilia
(Aristoteles,
quem
Censor
sequitur,
totum
mineralium
genus
ex
vaporibus
&
ha¬
litibus
concretis
constituit,
adeo,
vt
parùm
memor
elementorum
fuisse
videatur,
cum
id
faceret
num
materia
illa,
ex
qua
fit
vapor
&
halitus,
fuit
in
re
actu,
aut
potentia
naturae?
(nihil
enim
refert,
modo
potentia
sit
reductilis,
sciuntque
Chymici,
in
aliquibus
valde
arcte
constrictas,
&
remotiores
ab
actu
segregabili
latitare
essentias)
Necesse
est
te
alterutrum
dicere,
&
in
aliquibus
etiam
vtrumque
dare.
Non
autem
erat
specie
halitus
aut
vaporis
vt
plurimum.
Forma
ergo
concretionis
suae.
At
haec
illa
ipsa
est,
quae
post
separationem
in
oculos
&
manus
Chymicorum
venit.
Nam
quicquid
calor
dis¬
gregando
attenuauit,
id
frigus
cogendo
in
priorem
reuocat
consistentiam,
quod
nouerunt
vel
coqui.
Si
iam
natura
fecit,
qua
fronte
dicis
Chimicos
facere?
Contra
Paracelsitas
disputatum
est
quidem
fere
simili
verborum
tenore:
sed
tibi
illa
disputatio
quàm
non
intelligis,
quaeque
non
aα
ô
de
omnibus
loquitur,
neutiquam
prodest.
Natura
ingeneta¬
uit
exhalationes
&
vapores
rebus
ipsis;
in
quibus
eos
tenet
forma
concretionis
sub
termino.
Merumne
est
chymicum
termino
summoto
in
pristinum
reuocare?
Natura
inclusit
res
istas
elementaribus
in¬
puritatibus,
fecibus,
lapidibus
etc.
Absurdum
est
liberare
Chymicos,
cum
saepissime
liberet
natura
per
se¬
ipsa