Sal
termina¬
tor.
Post
tres
essen¬
tias
extra¬
ctus,
nulla
amplius
vis
est
in
mate¬
ria.
Indicio,
h.
e.
sine
illis
non
fuisse
fa¬
cultatem
mixti.
Elementa
nu¬
tritioni
in¬
seruiunt,
&
possunt
in
se
continere
suc¬
cos
nutrientes.
ipsa
per
se
so¬
la
inepta
ad
homines
alè¬
dos.
52
Examen
sententiae
Parisiensis
schole
cula,
&
aër
ealidus
lapides
valde
frigidos
attingit
ibique
in
pruinam
concrescit.
Spiritus
veri
inuisibili¬
ter
transeunt
capitellum
&
in
aqua
conceptaculi
demum
consistunt.
Redduntur
suae
primae
materiae.
Quid?
Non
ergo
fecit
aquam
Chymicus,
sed
tantum
attenuauit,
vt
sublata
tenuitate
concretio
fiat
in
eandem
aquam,
quae
prius
fuerat.
Hoc
primum
contra
te
Censor
scripsisti.
Deinde
cum
Chymicorum
spiritus
igneam,
&
non
aqueam
habeat
naturam,
faterisne
ean¬
dem
prius
fuisse
in
vino?
Sic
ergo
necesse
est
ad
minimum
in
vino
per
naturam
inesse
tres
partes,
vna
a¬
quea,
altera
ignea,
tertia
reliquum
corpus,
quod
leuicula
opera
in
aqueum
phlegma,
&
speciem
crystal¬
lorum
salis
separari
potest.
Aquosum
quod
est,
priori
aquositati
eleuatae
est
congener.
Haec
sunt
tria
Chymicorum
principia,
non
arte,
sed
natura
in
vino
existentia,
sensibili
plane
demonstratione,
&
Cen¬
soris
nostri
sententia.
Quid
tandem?
Materia
illa
est
tenuior
vino?
Quid
ergo
est
vinum?
Illa
materia
ex
vino
elicita
fuit
pars
vini,
nec
acquisiuit
maiorem
tenuitatem
separatione.
Alias
quomodò
rediisset
vapor
in
materiam
primam?
Cur
tenuior?
Propter
rarefactionem.
Quidni
propter
segregationem
à
partibus
cras¬
sis?
Quae
coagulauit
in
aquam,
rarefactionis
amissa
recepit
condensationis
formam.
Propter
hanc
ergo
non
est.
Cur
calidior?
Quia
externus
calor
ad
natiuum
accessit.
At
hic,
si
quid
Aristoteli
credimus,
secessit?
Nam
coagulatio
facta
est
per
frigus.
En
scholae
eruditissimae
Censorem.
Seipsum
refutat
&
falsitatis
co¬
arguit,
quod
aqua
vitae
non
sit
spiritus
à
vino
secretus,
sed
ex
materia
vini
factus
per
attenuantem
calo¬
rem.
Si
item
natiuum
calorem
habet
aqua
vitae,
vinum
non
vsque
adeo
aqueum
erat:
nec
ab
arte
erata¬
qua
vitae,
si
natura
calidam
fecit:
Et
saepe
externus
calor
adhibetur
nullus,
vt
in
feruescentia,
quae
halitus
fundit
inebriantes.
Atque
etiam
attonitos
reddentes.
Duodecima
ratio
&
suprà
&
iam
exemplo
vini
est
confutata.
Quid
opus
multis?
In
mistis
inesse
ostendimus
ad
oculum.
Halonitrum
habet
aquositatem,
pinguedinem
inflammatilem
&
salem.
Nulla
hic
fit
mutatio.
Ita
est
de
atramenti
speciebus,
&
nullo
non
misto
perfecte
imperfecte,
quanquam
in
v¬
no
plus,
in
alio
minus
sit
de
hoc
illo
prineipio,
&
in
vno
manifestius,
in
aliis
abstrusius.
Decimatertia
ad
Chymicos
non
spectat.
Quid
ad
hunc
si
delirat
Medicus?
Si
insanit
physicus?
An
autem
naturalia
sint
vtiliora,
quam
artificialia
ex
iis
facta,
vel
puer
dixerit.
Si
ex
albumine
oui
velis
ci¬
bum
petere,
vtilius
erit,
quam
aqua
ex
eo
destillata:
Sin
medicamen,
aut
elutionem,
&c.
non
albumen,
sed
aqua.
Ita
ad
edendum
praestat
vitellus
integer:
ad
sanandam
scabiem
oleum
ex
eo
expressum.
At
sic
confutantur
Chymici.
O
confutatorem
industrium.
Prosyllogismus
decimus
quartus
prosternitur
vicesimo
secundo.
Et
quid
tandem
vult
sibi
Cen¬
sor?
Chymici
erant
confutandi
siue
eadem
dicantur,
siue
contraria.
Nam
vt
de
Scaligero
contra
Carda¬
num
scribente
iudicat,
ad
victoriam
contendit,
non
ad
veritatem,
quasi
vera
victoria
esse
possit
sine
ve¬
ritate.
Nos
principia
nostra
oculis
monstramus,
cum
ex
vino
aqueum
humorem
eductum:
Spiritum
fla¬
grantem
igneum,
segregatum,
&
salem
ex
crystallis
reliquiarum
secretum
ostendimus,
idemque
pro¬
bamus
gustu.
Qui
vero
requirit,
vt
in
mistura
ad
sensum
dicamus,
hoc
est
sulphur,
hoc
Sal,
hoc
liquot
mercurialis,
id
postulat,
quod
quilibet
iniquus
&
stultus.
Ita
nec
Aristotelica
principia
nec
elementa
possit
quisquam
indicare:
quae
tamen
schola
Parisiensis
ideo
non
negat
in
mixtis
esse.
Sin
autem
ex
vi¬
ribus
aestimandum
est
subiectum,
vicerunt
Chymici
etiam
ad
sensum,
Decimum
quintum
nugamentum
ipsam
probro
afficit
naturam.
Si
huic
apta
est
compositio
eit
diuersitate
partium,
etiam
iudici
&
artifici
est
apta.
De
sale
garrit.
Loquatur
Aristoteles
ipse.
"Ex
humido
&
sicco"
(inquit
4.
met.
I.)
"facta
sunt
&
terminatum
fuit
humido
siccum
operantibus
actiuis."
Imo
&
siccum
vicis¬
sim
terminat
humidum,
cùm
sit
proprio
termino
facile
terminabile
(2.
de
ort
tex.
9.)
Sal
calidus
siccus¬
que
est.
Cur
non
terminet?
An
Medici
hoc
non
sunt
experti
in
vlceribus
fluidis
&
aedematibus?
Neque
tamen
Chymici
sentiunt
cum
Paracelsicis,
quasi
corpora
sint
facta
ex
mercurio,
tanquam
materia,
&
sul¬
phure
quasi
forma,
vtrumque
copulante
&
terminante
sale,
vt
sic
etiam
coelum,
&
Elementa
propter
corpulentiam
ex
his
constent.
Curaeus
olim
dicebat,
etiam
in
igni
esse
humidum,
quia
sit
vinculum
con¬
tinuationis.
Is
autem
fuit
Peripateticus
&
Galenicus.
Domi
habetis
quod
disceptatis.
Quid
curatis
o¬
piniones
externas?
Ait
Censor
ista
tria
ad
facultates
inepta
esse.
At
quid
dubitas?
Si
natura
haec
inclusit
sibi,
&
in
suo
complexu
fouet
citra
facultatum
iacturam,
cur
apta
negantur
esse?
Elicimus
ex
semine
li¬
ni
oleum
expressione:
ab
oleo
separamus
aquositatem.
In
fecibus
reperimus
salem.
Haec
non
obstite¬
runt
potentiae
generandi.
Sed
&
quàm
multa
in
se
salem
habent
sensibilem,
qui
tamen
non
obstat
ne¬
que
facultatibus,
neque
functionibus?
In
medio
maris
gignuntur
plantae:
nascuntur
ad
littora
salibus
conspersae
salva
vita
animalium
&
plantarum.
In
mari
pinguedo
est,
quàm
sulphur
bitumineum
voca¬
mus.
Hoc
non
obest
ulli
facultati
in
eo
viuentium,
sicut
nec
pinguedo
renum
&
intestinorum
faculta¬
ti
horum
impedimento
est.
Tanto
minus
aquosus
liquor
aduersabitur.
XVI.
"Si
essent
constitutiua
corporum,
etiam
animatorum.
Belle.
At
hoc
non
sunt."
Deliras.
Dic
rationem?
"Quia
iisdem
non
nutriuntur."
Quo
tu
ergo
quaeso
nutriris?
An
non
succo
illo,
qui
ex
cibo
factus
appellatur
Chy¬
lus,
&
Chymus,
tandemque
sanguis?
At
in
his
sunt
nostra
principia.
"At,
inquis,
neque
Spiritu
vini
nutrimur
neque
oleo,
neque
aqua
neque
sale."
Credo.
At
nutrimur
vino
&
melle.
In
his
sunt
illa
nostra.
Si
non
esses
sophi¬
sta,
non
luderes
Elencho
coniunctorum
&
diuisorum.
Nos
segregamus
principia
non
tam
nutriendi
causa,
quam
medicandi,
&
aliorum
gratia.
Quis
te,
malum,
iubet
pro
cibo
dare
oleum
Galbani,
quod
e¬
ius
gratia
non
erat
factum,
vti
nec
natura
Galbanum
ipsum
ob
hunc
finem
exhibuit?
Eodem
vero
argu¬
mento
tolle
Elementa
Aristotelica.
Nullum
enim
per
se
nutrit:
nec
si
confundas
aquam
&
terram,
&
in
vnum
compingas
aërem
&
ignem
tu
aqualiculum
tuum
pinguefacies.
Proportio
est
quaedam
inter
quam
subsistit
nutritio.
Neque
tamen
dubitant
Chymici
si
non
principiis
seorsim,
coniunctis
tamen
&
succis
edu¬
lium
extractis
posse
constare
nutritionem:
quasi
coquos
imitarentur,
qui
ex
aqua,
pane,
sale
&
butyro
faciunt
iuscula
latranti
stomacho
accepta,
quem
Horatius
bene
compescit
pane
cum
sale
saltem.
In
lacte
&
o¬
uo
principiorum
sunt
rudimenta
&
simulacra
ex
quibus
singulis
educitur
suum,
de
abundante.
Nam
Buty¬