Examen
sententiae
Parisiensis
scholae
Ratiocina¬
tiones
Cen¬
soris.
Gramma¬
tica
Censo¬
ris.
Pag.
6.5.
apol¬
Hipp.
Pag.
50.
con¬
tra
Turq.
60
Medicamentorum
secundam
speciem,
quia
non
facile
dici
potest
vno,
eoque
proprio
nomine,
expressis
duabus
speciebus
designari
par
erat,
vt
sic
alexipharmaca
ad
venena
reducerentur,
hoc
est,
so¬
ciarentur
venenis
sub
communi
genere.
Virtus
haec
logica,
non
peccatum
fuisset;
virtus
autem
ex
con¬
sequente,
quia
species
cùm
genere
omnes,
distributum
cum
distributione,
conuertuntur.
In
quaestionibus
argumento
firmandis
probandisque,
Censor
saepe
adeo
ignorat
Elenchum,
vt
etiam
à
pueris
irrideri
possit,
&
explodi.
Ponantur
pauca:
Pag
90.
disc.
"Ignis
opifex
a
Peripateticis
est
explo¬
sus:
Quia
Sol
esset
inutilis."
Imo,
inquam,
etiam
sine
illo
figmento
acceptionis
formarum
à
Sole
vtilissimus.
Neque
enim
Sol
istius,
sed
aliorum
commodorum
causa
erat
datus,
vt
habet
oraculum
in
Genesi.
Quis
dabat
plan¬
tis
formas
ante
creatum
Solem?
Sol
saltem
calore
suo
adiuuat
vim
insitam,
prouocatque.
Formas
per
se
confert
nullas,
quicquid
dicat
peripatus.
Aliud:
"Chymiia
inutilis
est
Reipublicae.
Cur?
Quia
eius
(quae
dum)
praeparationes
sunt
sumptuosae:
&
qui¬
dam
magno
vendidit
extractum
Rhabarbari":
(Quodnam
&
quantum?)
vbi
hic
Elenchus?
Nempe
vbi
hic:
Medicina
affert
Reipublicae
detrimentum:
"quia
aliqui
Medici
magno
pretio
sunt
conducendi
&
alende",
Pharmacopoeia
est
damnanda,
quia
Ambram
&
Bezoar,
&
quasdam
compositiones
magno
vendit,
&
interdum
anaritia
seducit
mercatores.
Aliud:
"Praeparatio
chymica
est
artificiosa.
Chymia
ergo
ars
est":
ita
colligebat
Haruetus:
idque
non
im¬
merito.
Nam
artificiosum
nihil
est,
nisi
per
motum
artis,
à
quo
formam
habet:
&
coniugata
arguunt
se
mutuo
in
essentialibus.
Antaruetus
autem
irridet.
Vnde
risus,
nisi
ex
ignoratione
Dialecticae?
Absur¬
dius
negat,
artes
singulares
esse
particulas
artis
in
genere
sumptae.
Logicum
enim
est,
species
nomen
generis
sibi
tribuere:
seu
genus
praedicari
de
speciebus.
Sed
&
cum
omnia
artis
praecepta
sint
homo¬
genea:
homogeneae
vero
partes
vendicent
sibi
nomen
totius;
iterum
apparet
absurditas
negationis,
Pag.
83.
apol.
Hipp.
"Contraria
sunt
contrariorum
consequentia
Sanitas
seruatur
similibus:
Morbus
ergo
pellitus
contrarijs."
At,
inquam,
haec
(seruari
similibus,
pelli
contrariis)
contraria
non
sunt:
Neque
enim
circa
idem.
Simili
contrarium
est
dissimile.
Deinde
pelli
morbum,
est
sernatio
quaedam
sanitatis.
Quomodo
contrarium?
Vt
studiosi
hoc
argumentum
bene
intelligant,
ad
formam
redigendum
est:
"Contraria
contrariorum
sunt
consequentia.
Sanitas
&
morbus
sunt
contraria.
Ergo
sanitatis
&
morbi
contraria
sunt
consequentia:
&
per
consequens,
vt
sanitas
seruatur
simili¬
bus,
ita
morbus
contrarijs
pellitur."
Primum
dicendum
est,
Maiorem
accipi
de
his,
quae
natura
sunt,
&
per
se,
&
non
quae
reguntur
intellectu,
seu
arbitrio
&
voluntate,
quorum
est
ars,
quae
non
tantùm
admittit
naturalia;
verum
etiam
ea,
quae
sunt
artificialia,
&
ex
vsu
in
artem
assumpta,
siue
per
se
obtineatur
opus,
siue
per
accidens.
Deinde
ita
conclusio
quoque
est
explicanda;
nempe
contraria
sequi
sanitatem
&
morbum,
qua¬
tenus
contraria
secundum
naturam:
sed
artem
interim
fecisse
sibi
regulam,
quae
non
omnino
&
prae¬
cise
id
obseruat.
Ita
enim
Hipp.
in
lib.
de
locis
in
homine:
"Sanantur
dolores
contrarijs,
idque
etiam
vnicuique
morbo
proprium
est."
(quod
tamen
potius
de
actione
in
contrarium,
quàm
de
singulari
medicamento
accipien¬
dum
esse,
alibi
ex
eodem
Hipp.
demonstratum
est.)
"Nam
in
calidis
natura
propter
frigiditatem
aegrotantibus.
dolores
calefiunt,
&
reliqua
iuxta
hanc
rationem
fiunt."
Alius
porro
modus
hic
est:
Per
similia
morbus
fit
&
per
similia
adhibita
ex
morbo
sanantur.
Velut
vrinae
stillicidium
idem
facit;
si
non
sit,
&
si
sit,
idem
se¬
dat:
&
iussis
eodem
modo
ab
iisdem
fit
&
sedatur.
Alius
rursum
modus
hic
est:
Febris
aliquando
ab
iisdem
fit
&
sedatur,
aliquando
à
contrariis,
&c.
Lege
&
reliqua.
Nec
minus
artificiosum
est,
per
acci¬
dens
curare,
ac
per
se,
cùm
vtrumque
cadat
sub
rationis
artificiosae
potestatem.
Sed
&
Dialectica
ipsa
concilians
contraria
genere,
indicat,
vtrique
idem
communiter
euenire
posse
propter
communem
fa¬
cultatem.
Itaque
sanatio
morbi,
&
conseruatio
sanitatis
in
idem
recidunt,
&
non
contraria,
sed
idem
habere
possunt
consequens.
Tandem
quod
Censor
colligit
ex
illa
oppositione
contraria,
morbum
debere
contrariis
sanari,
quia
sanitas
conseruatur
iisdem,
pueriliter
hallucinatur.
Si
enim
illa
consequentia
vera
sunt,
contraria
ex
contrariis
debent
esse
circa
idem.
Igitur
sic
erat
concludendum:
"Ergo
vt
sanitas
conseruatur
ijsdem,
ita
morbus"
(seruatur)
"contrarijs".
Vtrobique
enim
debet
esse
vnum;
veluti
cum
dico:
Frigus
pellitur
calores
Ergo
calor
frigore
scilicet
pellitur,
&c.
Quis
aliàs
nescit,
&
morbum
nutriri
similibus,
&
sanitatem?
Item,
cui
ignotum
est,
conseruationem
sanitatis,
&
depulsionem
morbi,
siue
per
similia
fiat,
siue
per
contraria,
aliquando
in
idem
redire?
Diuersa
tunc
sunt
è
non
contraria.
Ita
&
sanitas
seruatur
contra¬
riis,
vt
calor
cordis
inspiratione
frigidi
aëris,
qui
si
calidus
sit
immodice,
interdum
iugulat.
In
nutritio¬
ne
cibus
prius
dissimilis,
postea
euadit
similis,
fitque
conseruatio
per
contrarium,
quia
exinanitioni
succedit
impletio,
defectui
instauratio,
&c.
Ratione
actionis
siue
effectus
naturalis
per
se,
calor
resol¬
uit,
frigus
astringit:
sed
in
passionibus
&
arte
non
semper
perinde
habet:
vt,
calor
seruatur
calidis:
er¬
go
frigus
pellitur
calidis,
vel
seruatur
frigidis.
At
artificiosum
est,
calorem
vt
igni
frigidis
seruare,
etc.
Videndum
itaque
exactius
est,
quomodo
contra
Chymicos
seu
potius
Chymiatros
hac
in
quaestione
sit
concludendum.
Plura
omittimus.
Nec
ad
proponendum
docendumque
sat
idoneus
Logicus
est
Censor,
nec
ad
defendendum
confutandumque.
3.
Vexat
saepe
Quercetani
non
parùm
elegantis
&
diserti
scriptoris
locutiones,
ipse
non
raro
so¬
loecismum
committens
chymicum,
ne
dicam
grammaticum
nefas,
vt
cum
conflat
metalla
ab
elemen¬
tis,
&
μετεωρα
suspendit,
etc.
4.
In
Aristotelis
lectione
peritum
se
valde
putabat.
At
id
non
apparet
de
Vmbrorum
sale,
citato
loco,
vbi
ψευσμα
committit,
&
Torquetum
ignorantiae
accusans,
ipse
peccat
inscitia:
"Factitius
sal
Vmbro¬
rum"
(inquit)
"plane
alius
est
à
vestris
salibus.
Aristotoles
paucis
artem
exponit.
Iuncos,
inquit,
&
arundines
deco¬
quum