Commentariorum alchymiae

413

contra Alchymiam latae.

quunt. Quod superest aquae, refrigescens concrescit in salem. Non dissimili modo in Chaonia conficitur. Cum fontanae

aquae nonnihil efferbuit, reliquum ambientis frigore vertitur in salem album, & gustui valde gratum, quomodo paratis

vestra extracta, non sales". Haec ibi. At Aristoteles 2. meteor. 3. postquam de lacu Asphaltite disseruit, de

Chaonia sic narrat: ἐν τῇ καονίᾳ κρήνη τις ἐστὶν ὕδατος πλατυτέρου. ἀποῤῥεῖ δ' αὕτη εἰς ποταμὸν πλησίον γλυκὺν etc.

Mox: ἅλες γίγνονται αὐτοῖς ἐκ τῆς κρῆνης. τούτου γὰρ τοῦ ὕδατος ἀφέψοντες τι μέρος πτέασι, καὶ γίνεται ψυχθὲν, ὅταν

ἀπατμίσῃ τὸ ὑγρὸν ἅμα τῷ θερμῷ ἅλες. Vbi hic est illa conuersio in salem per frigus ambientis? De Vm¬

brorum sale Philosophus sic: τοιοῦτον θ' ἕτερον γίνεται καὶ ἐν ὀμβρικοῖς. ἔστι γὰρ τόπος ἐν ᾧ πεφύκασι κάλα¬

μος καὶ σχοῖνος. τούτων οὖν κατακαίουσι, καὶ τὴν τέφραν ἐμβάλλοντες εἰς ὕδωρ ἀφέψουσιν. ὅταν δὲ λίποωσί τι τοῦ ὕδατος

τοῦτο ψυχθὲν ἁλῶν γίνεται πλῆθος. Vbi hic illa extractio stulta & ridicula? Faciunt Vmbri plane, vt nos sales, non

per coctionem arundinum, sed cinerum ex crematis colatura decocta. Num corrupto vsus est exem¬

plari? At pag. 55. apol. Hipp. "vstione Vmbri conficiebant salem." Et pag. 62. "Antarueti, ita fit, vt chymicus ex vrina."

Quo ergo abripuit Censorem feruor contentiosus? Itáne diruuntur fundamenta Alchymiae, & Chy¬

mici confunduntur? Laus Alchymiae nunquam fuit maior, nec vnquam veritas eius illustrior, quàm

disputante Censore.

5. Pag. 63. Antiturq. "Soletis ex temperatis facere intemperata, quae deinde alterius accessione temperatis. Nos

malumus vti remedijs eo modo, quo à natura temperantur, vt succis violarum, limonum, ad arcendam sitim." Vtri¬

melius?

Agit contra spiritum vitrioli. Primum perdit instituti finem. Non enim fit nefas à chymicis

si intemperata faciunt, hoc est, ex naturae materia essentias, quae ad crasin corporis nostri sunt intem

peratae, eliciunt, & postea ad vsum temperant. Si esset nefarium, theriacae & aliarum compositionum

authores pariter obnoxii essent crimini. Deinde suo se exemplo conficit. Nam succus limonum non

est ita temperatus, vt innuit, imo saepe spiritu vitrioli acrior & intemperatior. Non quidem negamus,

spiritum istum ad vsus quosdam fieri saepe valde mordacem: sed istiusmodi vsus sunt vel chirurgici, vel

metallici, In corpus non immittitur corrosiuus, nisi adeo refractus, vt nocere nequeat, Praeterea cum

succus violarum sit tinctura earum vel extractum, vtpote res chymicae, vti & succus limonum, quod

principium temperauit naturalia, idem & chymica. Natura ibi appellatur. Eadem & hic est, Extra¬

ctio nostra non destruit succos essentiales naturae, sed ex inuolueris expedit. Si aliter accipienda sunt

ea, quae natura dicitur temperasse, non debet Censor succos violarum & limoniorum producere, sed

violas & limonia integra, quae non possunt in extractis eam omnino misturam retinere, quam habe¬

bant in totis.

Consideret autem aliquis medicamenta illa, quae natura ipsa ex integris segregat, quaeque

Sol elicit, aut homines studiose procurant, vt Euphorbium, Opium, Lac esulae, Scammonium, Elate¬

rium, & alia, quae magno & frequente in vsu sunt apud Galenicos, & prostant in omnibus officinis.

Suntne haec vsque adeo temperata, vt non indigeant temperatione artis? Aut hoc simul vitium est, aut

iniuste accusantur Chymiatri,

6. Pag. 64. Antiturq. Thermas ponit pro aquis mineralibus, quas constat esse mistas imperfecte.

Deinde eas dicit esse meliores misturis chymiatrorum, cum spiritu vitrioli aquis misto, imitantur aci¬

dulas. Rationem addit, quia natura praestat arte. Quid ni ergo abiicimus antidotaria medica, & com¬

positiones extemperaneas? Natura suo modo arte praestet, at non mistionibus istis imperfectis, non

ad scopum artis, vbi certe ita antecellit ars, vt longe superet effectus naturae, quia id praestat, quod na¬

tura vel plane non poterat, vel non sola. Vide vero, num aqua Auerni, quam natura miscuit, aut Sty¬

gis illa, qua dicitur necatus Alexander, aut illae, quarum mentio est apud Ouidium, Baccium, & alios,

quaeque in noxiis habentur, adeo sunt praestabiles, vt potiones Medicorum possint superare eas, quas

contra febres miscent, & sitim. Ars principium praestabilius est, quia praeter naturam complectitur

rationem & experientiam, sine quibus tota medicina nihil est, nisi error, & sanitatis iactura. Medicus

prudens, doctus, peritusque, miscet artificiales osfas. Quis thermas? Dic Gensor? Melior, inquit, opi¬

fex. Quis ille? "Calor coelestis diffusus per vniuersum, qui liquorem terrae commiscet. O mistorem, qui ita contempe¬

rauit aquam Stygis, & alias plane venenatas"! Vbi hic erat cum frigus dominatetur in fortuito subterra¬

neorum concursu, aut saltem succederet desertori isti suorum operum? Vbi in Zepusio, vbi lethales

potu aquae, & aliae aestate congelantes, aliae ferrum in cuprum mutantes adeo acres, vt in lutum cor¬

rodant ferramenta: aliae lapidescentes, &c. Meliorisne hae sunt iudicii in medicina, quam quas ad sa¬

lutem miscet Medicus? Aristoteles istum calorem temperatorem ignorabat, cum de mineralibus

aquis scriberet, causam saporum in aquis istis esse inexistentem, aut ingenitam virtutem ignis, cum ter¬

ra plus minus exuritur, & aquae dulces praeterlabentes transmutantur: item non à calidi solum virtu¬

te accipit hanc virtutem aqua, quam dicimus saporem, &c. imo nec praesens semper est calor, cum

aqua percolata assumit elutum succum, & secum simplici dissolutione miscet. Vulcanum nostrum no¬

minas destructorem operum naturae, nempe in vituperium artis. At quis erat ille, quo exurente ter¬

ras fiunt sapores? Quis est vester in officinis vstorius? Num viperas integras voratis? Officina destil¬

lantis Fernelii, Syluii, Hollerii, quo vtitur igni? Noster calor destruit, sed in finem humanae saluti

commmodum, & non ex toto, sed aliquo vsque, sicut & calor pistorum. Idem noster etiam perfi¬

cit coquendo, termino nimirum eo, quem ars ratione & experientia definiuit. Eodem modo & Solis

calor agit, & ventrium. Non potest vituperari ventriculus tuus, cum pisces destruit, vt inde succum

amicum naturae faciat. Cur criminaris nostrum?

7. Pag.

Peritia &

industria pe¬

ripatetica

Censoris.

Crimen cor¬

rupte a chy¬

micis tem¬

periei natu¬

ralis.

Succus li¬

monum, &

spir. vitrioli.

Therma &

spiritus

chalcanthi.

Temerariae

sunt artifi¬

ciosae praepa¬

rationes, si

natura facit

meliora me¬

dicamina.

Mistor thermarum.

2. meteor 3

& de sensu¬

cap. 4. vbi de

saporibus.