77
De
sceuastica
artis
telebratorem
istius
scientiae
tradunt,
à
quo
traxerit
postea
appellationem,
vt
sit
ars
Alchymi,
quomo¬
do
alias
vocatur
Ars
Hermetis.
Dornesius
vocabulùm
alkymia
interpretatur
Medicina
in
onomasti¬
co.
Alius,
quod
salem
fusilem
putet
artis
materiam
esse,
hal
chemiam
nuncupat,
quasi
salis
fusoriam
dicas.
Hoc
&
Quercetano
non
displicuit.
In
Babylonia,
Chaldaea,
Persia,
Arabia,
Aegypto,
etc.
vsita¬
tum
fuisse
id
nomen
ex
Auicenna
&
Mesue
discimus,
apud
quos
inuenitur,
idque
etiam
ex
Arabico
arsarium
re¬
ticulo
AL
coniiciunt
eruditi,
vt
sit
ex
diuersis
linguis
consuta
nota,
cuius
altera
pars
χημία,
vel
χήμεια
aut
(nam
varie
scribunt)
χυμία,
aut
χειμεία,
à
Graeco
sermone
non
est
aliena.
Suidae,
eft
χείμευσις
καὶ
κα¬
τασκευὴ
χρυσοῦ
καὶ
ἀργύρου.
Alii
παρὰ
τὸ
χῦναι
seu
à
fundendo
liquandoque
deducunt.
Aduersarius
qui
dam
noster
ad
χυμὸν
confugiebat,
quod
Alchymistae
succos
spectarent
&
in
his
solummodò
elabora¬
rent.
Retinemus
nomen
Alchymiae,
siue
à
succo,
siue
eliquatione
&
extractione
essentiarum
per
ignem,
reseratis
fundendo,
putrefaciendo,
&
aliis
modis
compagibus
integrorum
illud
sit
adepta
haec
scientia.
Spagiriam
(σπαγειρίαν)
appellant
recentes.
Nescit
Leo
Suauius
vnde.
Aliis
illecebras
&
oblecta
menta
peperit
haec
vox
mirifica.
Somniant
enim
sibi
nescio
quàm
μαγειρίαν
aut
σφαγειρίαν,
quasi
nuplebi
nota
per
ex
popina,
macelloque
vbi
manibus
iugulantur
pecudes,
prorepsissent.
σφάγον
sane
intellexerunt
conceptaculum
ex
iugulo
emanantis
sanguinis
esse.
Iam
&
Chymici
excipiunt
destillantes
guttas
sub¬
iectis
vasis.
Acuta
analogia.
Sicut
enim
vimina
virgiliana
in
tumulo
Polydori
cruorem
stillant;
Ita
per
vim
interemta
mineralia,
vegetabiliaque,
Chymicorum
essentias
ex
se
reddunt,
quas
prius
in
alembicos,
tanquam
frutices
sepulchro
innascentes,
transtulerant.
Sed
celebratissima
est
illa
veterum
σύγκρισις
καὶ
διάκρισις
coagulatio;
solutio
nostris
artificibus
dicta.
Diuellunt
hi,
perfringuntque
com¬
pages
mistorum
adminiculis
&
instrumentis
ingeniosis;
&
in
penetralia
compositarum
rerum,
cubi¬
culaque
&
adyta
essentiarum
penetrantes,
homogenea
congregant,
vniunt,
&
ab
heterogeneis
sepa¬
rant.
Id
est
Graecis,
σπᾷν
καὶ
ἀγεῖρειν.
διασπᾷ
γὰρ
ἀπ'
ἀλλήλων
τὰ
των
μιχθέντων
μέρη
ὁ
χυμικὸς,
καὶ
συναγείρει
τὰς
οὐσίας
τὰς
ὁμογενεῖς.
Hinc
arti
sibique
nomen
inuenit
non
poenitendum,
nec
pudendum,
spagiriae
&
spagiri,
quanquam
non
desint,
qui
sibi
delicias
ex
probro
hinc
ducto
studiose
venentur.
Apud
Mesuen
artifex
dicitur
Alchymista.
idque
nomen
iam
pridem
inoleuit,
etiam
in
patria
Germanorum,
licet
id
fere
infame
reddiderit
nebulonum
furciferorumque
turba;
quae
insanis
aurifaciendi
promissis
in
spem
vanissimam
insanissimamque
illexit
temere
credulos
nimium
populos.
Quocirca
cùm
Augu¬
stinus
Panthaeus
Venetus
artem
transmutationis
metallorum
&
segregatoriam
apertis
verbis
(vt
ex
titulo
libri,
&
diplomate
Leonis
pontificis
apparet)
prae
se
ferret,
non
est
ausus
tamen
ista
voce
vti,
sed
excogitauit
Archimiam,
Archimagian,
Voarchadumian,
Archimicam
artem;
Sophiam;
da¬
mnauitque
Alchymiam
cum
suo
studio,
vtpote
cui
nihil;
aliud
tribuit,
quam
fermentum
vani
consi¬
lii,
vti
ex
Hebraeo
nomen
exponit,
dicitque
eam
aurum
&
argentum
per
fallaces
Sophisticasque
tin¬
cturas
machinari,
vnde
propria
essentia
substantiaque
manente,
nihil
aliud
reuera
existat,
quam
pig¬
mentum
fallax,
&
fucus
inanis,
seu
prorsus
inanis
&
falsa
apparentia,
qualem
Sophistis
olim
proposi¬
tam
fuisse
Plato
&
Aristoteles
abunde
contestantur.
Sed
sapientiores
eiusmodi
vaframenta
&
crimi¬
nationes
nouerunt
etiam
aliis
accidere
artibus.
&
quo
quaeque
est
nobilior;
diuiniorque,
eo
exposi¬
tam
magis
esse
insidiis
hominum
deprauatae
mentis,
qui
cum
prae
naturae
imbecillitate,
&
Deo
inui¬
to
non
possunt
in
possessionem
earum
&
scientiam
inuolare:
adulterinam
quandam
speciem
confin¬
gunt,
ex
similitudine,
quàm
prae
se
ferentes,
subindeque
apud
imperitos
iactantes,
etiam
iustis
profes¬
soribus
maiorem
consequuntur
admirationem.
Augustino
quidem
Pantheo
non
fuit
iusta
causa
diu
vsurpati
nominis
de
ponte
praecipitandi,
id¬
que
sua
autoritate
priuandi,
nisi
velit
&
illam
ipsam
Sophiam
suam,
cùm
caeteris
exautoratam
redde¬
re,
praesertim
cum
rem
ipsam
adeo
non
abhorruerit,
vt
&
professus
sit,
&
mysticis
praeceptis
artem
totam
voluerit
informare.
Vocat
Alchymiam
quando
quis
metalla
tingit
in
speciem
auri
&
argen¬
ti.
Atqui
hoc
vel
sine
fraude
fieri
potest,
quomodo
in
publico
comprobatum
est
orichalcum
&
aes:
aureum
Babylonicum;
aes
item
album
specie
ipsa
ab
argento
nihil
differens.
Tolerantur
&
metallo¬
rum
inferiorum
ornamenta,
inductiones
ex
aurei
bracteis,
amalgamatisque
&
similia.
Si
absit
ani¬
mus
&
fallendi
institutum,
licet
ex
huiusmodi
magisteriis
ornamenta
quaerere,
quod
&
Gemmarum
imitationes
absque
impostura
hominum
vsibus
expositae
docent.
Fraus
adiecta,
non
arti
ignomi¬
niam,
sed
impostori
scelus
&
poenam
decernit.
Restituatur
itaque
Alchymiae
suus
per
se
honor,
&
arti
toti,
non
parti
eius
admodum
vili
nomen
assignetur.
Et
quid
est
illa
nuper
excogitata
Archi¬
mia
aliud,
quam
confectio
Elixyris
vigentis,
subtilisque
Medicinae,
qua
super
metalla
proiecta,
mox
fiat
argentum
vel
aurum
transmutata
substantia?
Hoc
ipsum
pridem
professa
est
&
Alchymia;
qua
non
minus
Diuina
Gratia
id
impetrare
studuit
quàm
illa;
quae
tribuitur
autoribus
Hermeti,
Ge¬
bero,
Alphidio,
Auicennae,
&
caeteris,
quos
ibi
Pantheus
recenset,
quosque
vniuersus
mundus
iam
pridem
appellauit
Philosophos
mysticos;
&
Alchymistas,
in
quorum
commentariis
etiam
Gem¬
marum,
vitrorum,
colorum,
aurichalci
&
similium
tyrocinia,
&
artificia
legimus,
quas
esse
par¬
tes
Alchymiae
negare
non
possis
satis
iuste.
Quid
est
Voarchadumia?
Ars
(inquit)
auri
duarum
caementationum
perfectarum,
qua
maior
auri
portio
ex
caementatione
producitur,
ipsumque
ad
pu¬
rissimum
perducitur,
aut
etiam
minore
cum
sumptu
perficitur.
Hoc
partim
est
fusorii
artificii
ex¬
coctorique
metallorum,
potissimum
docimastis
familiare,
partim
exaltationis
gradationisque
inge¬
niosae.
Vtrumque
complectitur
praeceptis
Alchymia.
Atqui
Pantheus
vult
Voarchadumiam
Al¬
chymiae
contrariam
esse,
quia
hac
nulla
sit
auri
vel
argenti
existentia;
in
illa
vtrumque
perfectissi¬
mum.
Sed
abutitur
vocabulo,
idque
immerito
artis
ψεύσματι
&
imposturae
ascribit.
Quid
tandem
sophia?
Multiplicatio
auri,
argentique
&
c
aeterorum
metallorum,
cum
interioribus
animae
&
exte¬
tioribus
Hh
2
cumia.
Vo¬
archaume¬
nae.
Videtur
ille
apud
Ro¬
sarium
re¬
spexisse
ad
vocem
χαλ¬
κυμία,
quasi
sit
χαλκου¬
μένη
ars
ni¬
per
mirum
aeris
ex
ferro
fa¬
ciendi,
quàe
est
transmu¬
tatio
etiam
plebi
nota.
Archimiae
ab
ἀρχὸς
vel
ἀρχὴ
καὶ
μία:
De
hac
dicit
quod
maior
eius
sit
pro¬
missio,
quàm
operis
execu¬
tio:
Et
tamen
librum
de
transmuta¬
tione
suum
pontificali
autoritate
muniuit,
praeceptaque
artis
expo¬
nere
voluit.
Professio
au¬
ri
duarum
rubearum:
seu
facultas
purificatio¬
nis
auri
per
diuis
caemen¬
tationes
per¬
fectas.