79
De
sceuastica
artis.
magis
attingunt
communem
vitae
facultatem,
&
calore
humidoque
primaeuo
sunt
familiariora,
adeo
vt
etiam
nutrire
magna
ex
parte
queant?
Verùm
monstrandum
est,
quanquam
aliqui
artifices
potissi¬
mum
in
parte
transmutatoriae
metallorum
desudarint,
maluerintque
in
hac
excellere,
quàm
reliquas
quoque,
minore
tamen
studio,
vtpote
diuisis
curis,
excolere:
ambitum
tamen
huius
scientiae
esse
am¬
pliorem
longe,
artificemque,
ex
omni
misto
promittere
magisterium
sapienter
&
perite
ad
perfectionem
eam,
qua
possit
conferre
commodis
humanis,
elaboratum.
Non
est
dubium,
quin
Mesue
de
hac
ipsa
loquatur
arte,
cùm
tertiam
rationem
parandorum
oleorum
exponit.
Ita
Syluio
interprete
verba
fa¬
cit:
"Oleum
multis
fit
modis:
nunc
expressione,
nunc
impressione
cum
materiae
in
ipso
maceratae,
incoctae
qualitatem
suam,
&
vires
in
ipso
relinquunt:
nunc
RESOLVTIONE,
cum
MATERIAE
HETEROGENEAE
in
corpo¬
re
conclusae,
&
velut
concretae
vi
caloris
separantur,
opera
praecipuae
Chymistarum
(vetus
Alchymistarum)
de
quo
genere
quantum
licet,
agemus.
Plura
autem
si
audire
cupis,
Chymistas
praeceptores
tibi
adhibe,
&
cum
illis
conuersare."
Haec
ibi.
Aggressurus
autem
istam
praeceptionem
sic
praefatur
eodem
interprete:
"Olea
per
resolutionem
variis
fiunt
modis
virium
sane
mirificarum,
de
quibus
scribunt
fusius
QVI
RERVM
OCCVLTA
MANIFE¬
STANT
ET
DETEGVNT.
Sapientes
tibi
omnino
legendi,
&
imitandi,
si
famae
illorum
maxime
es
cupidus
Mi¬
hi
vero
DEI
spiritus
largitate
&
gratia
nunc
pauca
quaedam,
sed
mirabilia
illorum
oleorum
effecta
percensere
sufficiat."
Hactenus
Mesue,
qui
istis
subiicit
oleum
ouorum
ex
vitellis
duris
per
frixionem
elicitum:
Oleum
fru¬
menti
per
vstulationem,
vel
sublimationem:
Sinapinum
eodem
artificio
confectum:
oleum
descenso¬
rium
ex
iuniperi
sarmentis:
Fraxininum
item
descensorium
&
Gagatinum
tum
descensorium,
tum
ascensorium:
Oleum
lateritium
Philosophorum,
quod
&
ol.
sapientiae,
&
perfecti
magisterii,
benedi¬
ctum,
diuinum,
sanctum:
In
quibus
leguntur
&
instrumenta
quaedam
&
phrases
disciplinae
huius
propriae.
Subiectum
&
materia,
in
qua
artem
exercet
suam
Chymicus,
dicitur
ἑτερογενὲς
σῶμα,
seu
concre¬
tum
mistumque
corpus:
Elaborationis
vox
RESOLVTIO,
quę
est
illa
διάκρισις
καὶ
διάλυσις
Chymica,
non¬
nullis
ἀνάλυσις
καὶ
ἀνατομία
vocata,
qua
facta
reseratis
naturis
fit
SEPARATIO
homogeneae
essentiae
ab
heterogeneis,
quae
in
integro
sub
aspectum
crasso
modo
cadunt.
Quod
autem
Chymicus
solutione
&
separatione
quaerat
arcanam
&
ab
oculis
remotam
mixti
partem,
quàm
essentialem
formalemque
vo¬
cant,
vtpote
in
qua
omnis
vis
agendi,
indicat
vox
OCCVLTATA,
quàm
habet
prior
interpres:
Et
defi¬
nitio
in
altero
loco,
qua
dicuntur
Alchymistae
rerum
occulta
manifestare,
&
detegere,
non
nimirum
eatenus,
quatenus
inductis
coloribus,
aut
externo
schemate
aliquid
alterando
variant,
sed
intus
laten¬
tem
existentemque
&
comprehensam
crassitie
elementari
subtilem
succum
substantiamque
à
compre¬
hendentibus
liberatam
extrahunt
prius
reclusis
adytis
concretionis.
Ita
aurum
&
caetera
metalla
suis
venis
inclusa,
reconditaque
(Aristoteli
in
3.
Met.
ἐγκατακλειομένη
τοῖς
τῆς
γῆς
μέρεσιν:
vti
de
vapore:
ποιεῖ
δὲ
ταῦτα
πάντα
ἡ
ἀναθυμίασις
ἡ
ἀτμιδώδης
ἐγκατακλειομένη,
καὶ
μάλιστα
ἐν
τοῖς
λίθοις,
διὰ
ξηρότητα
εἰς
ἓν
συνθλιβομέ¬
νη
καὶ
πηγνυμένη:
quanquam
discrimen
sit
in
his,
quae
vna
gignuntur
καὶ
ἐγγίνεται)
latent:
Ita
conditor
in
elementis
substantias
disseminauit,
&
exoriri
in
&
ex
ipsis
fecit,
iussitque,
quas
postea
auellere
&
edu¬
cere
potest
Chymicus
suo
modo.
Est
autem
ars
potens
per
instrumenta
quaedam
tùm
naturalia
tur)
ar¬
tificialia,
&
vtitur
ad
eam
rem
adminiculis.
Exprimit
Mesues
vim
caloris,
cuius
efficace
operatione.
dy¬
ta
mistorum
recluduntur,
soluunturque
concreta.
Eius
vicem
in
nonnullis
subeunt
ignes
potentiales,
&
subtiles
liquores,
qui
itidem
in
meditullium
compagis
irrumpentes
suae
naturae
familiarem
partem
assumunt,
&
quemadmodum
hydrargyrus
ex
arenarum
cumulis
aurum,
ita
ipsi
essentialem
portionem
corripiunt,
comprehendunt,
&
vna
secum
in
lucem
manifestumque
protrahunt.
Inter
vasa
&
supellecti¬
lem
Mesues
numerat
ferreas
laminas,
Cazolas,
Alambicos,
vas
recipiens,
fornacens,
Lutum
Chymista¬
rum
seu
sapientiae,
carbones
non
fumantes,
ἀνάπνους
Graecis;
quae
Syluius
latinius
voluit
efferre
per
ca¬
psulas,
capitellum,
nasum
capitelli,
phialam
vitream
etc.
Sed
&
sartagines,
cochlearia,
molas,
Torcula¬
ria,
similiaque
Chymico
suo
attribuit,
&
pręter
solutionem
separationemque
inter
operas
eius
recen¬
set
expressionem,
sublimationem,
destillationem,
&
alias
quasdam
ministras
ex
communitate
artium
traductas.
Omnibus
praeficit,
tanquam
gubernatorem
&
felicis
operae
auctorem
Spirirum
DEI,
qui
Gratia
sua
large
affulgeat,
aspiretque
successum
faustum.
Ita
instructus
Alchymista
parat
Olea
mirabilis
potestatis,
&
diuinorum
stupendorumque
effectuum
in
variis,
iísque
difficilibus
&
daemoniacis
mor¬
bis,
vti
de
Gagatino
scriptum
reliquit,
quod
ideo
à
sacro
morbo
sacratum
appellarunt,
&
ob
eandem
causam
etiam
lateritium
eodem
ornauerunt
titulo.
Quae
ergo
&
qualis
fuerit
ars
Alchymistica
Mesuae,
liquido
patet,
&
confutantur
aduersarii,
qui
vltra
metallicam
transformationem
nihil
sublimius
ei
possunt
permittere.
Atqui
longe
honorabi¬
lius
diuiniusque
est,
efficacia
remedia,
mirabilium
virtutum
ad
arcana
grauissimaque
mala
hominem
affligentia
persananda
exhibere
conficereque,
quàm
metallica
transmutatione
mundum
auro
implere.
Si
ex
eodem
quaeris,
quid
rei
sit
Alchymista,
audies
respondentem
esse
manifestatorem
detecto¬
remque
rerum
in
naturis
concretis
occultarum,
ad
quod
adhibeat
ignem
instrumentaque
commoda,
&
suae
arti
conuenientibus
modis
elaboret.
Eosdem
non
dubitat
nuncupare
SAPIENTES,
quorum
disciplinam
cognitu
dignam
iudicat,
vtpote
quae
itidem
à
Spiritus
sancti
gratia,
vt
aliae
artes
bonae
pro¬
cesserit
in
emolumentum
&
salutem
hominum
afflictorum.
Si
vis
artis
definitionem
cognoscere
per¬
fectum
esse
magisterium
(vel
perfectiuum)
disces,
quo
resoluta
naturarum
mistarum
concretione
in
apertum
producantur
medicinae
mirabilium
virtutum
&
separentur
à
crassarum
inutiliumque
par¬
tium
commercio
modis
sublimatoriis,
destillatoriis
&
aliis.
Et
tantùm
de
Mesue.
Auicennam
adiicere
aquas
stillatitias
ex
rosis
aliísque,
nullus
Medicorum
ignorat.
Quid
Arabs
Bulchasis?
Ille
tres
classes
mineralium,
plantarum,
animaliumque
percurrit,
soluit,
coagulat,
vrit
seu
reuerberat,
destillat,
calcinat,
&
caetera
peragit
in
multis
planè
Chymicè.
Itaque
extat¬
in
eius
commentario
modus
faciendae
cerussae,
calcem
seu
ciuerem
plumbi
procurandi,
praeparandique
antimo¬
Hh
3