413
Rege: Aba¬
rach destil¬
latores.
80
Comment. Alchem. Part. I. Lib. I.
antimonium (vbi docet idem in plumbum conuerti nimia in igni mora, ne putes tam delirùm fuisse,
vt megauerit specierum transmutationem, in quo tam pertinaces sunt aduersarii Chymicorum, vt nul¬
lis sibi verbis, nulla autoritate nullaque experientia patiantur satisfieri) aeruginem (quàm Ziniar appel¬
lat) per vaporem aceti aut vuarum: arsenicum factitium ex auripigmento citrino & sale per sublima¬
tionem; sandaracam ex arsenico citrino per reuerberationem: Mercurium sublimatum opere subli¬
mationis ex hydrargyro, & chalcantho adiecto aceto: lapidem causticum ex arsenico, hydrargyro, sale
ammoniaco, & calce viua per sublimationem: calcem ouorum per reuerberium figulinae: Colcotat vel
calcem vitrioli per calcinationem, & eodem magisterio tum alia, tùm crocum martis. In vegetabilibus
habet extractum scammoniae, Tithymalli, Tapsiae, cucumeris asinini; Absynthii, & plurium aliorum
per contusionem, vel incisionem, expressionem, coctionem, separationem per filtrum, coagulatio¬
nem. Idem aquam ex scilla destillat descensorio artificio per oleum foraminibus in fundo peruiam,
superius adhibito igni circulatorio: Destillat acetum vinumque apparatu aquae rosaceae, in quo nomi¬
nantur vasa Athannor, destillatorium vitreum vel terreum, quod cucurbitam dicimus, opereulum ro¬
stratum.
Eodem modo conficit aquam camphoratam ex aqua rosacea & lignis pineis, aquam simplicem
lutosam purgat destillatione per alembicum, aut per vellus: Facit & oleum lateritium similiter Mesua,
& scientiam eius his tribuit, qui occupantur in arte ALCHYMIAE. Meminit ibi cucurbitarum voca¬
bulo ventrium infra rotundorum & hinc in altùm productorum, quibus imponitur opertorium na¬
sutum: discernit & fornacem huius operis, à destillatoria rosarum, quod hic catinus intercedat; ibi nu¬
dus ignis vasa tangat, sitque capacitas quatuor cucurbitarum. Quin & de obseruatione graduum ignis
sedulo praecipit, ne opus corrumpatur. In aquae rosaceae descriptione indicat eius faciendae modum apud
multas gentes esse familiarem, quibus consentanea narrant illi, qui ab Indis & Chinensibus redeunt,
apud quos viguit destillatoria Chymica pluribus seculis: Docet eam administrari cum vel sine aqua ad¬
iecta, prunis vel lignis, qualem frequentissime fieri in sua patria ostendit, atque etiam à Regibus Aba¬
rach. Describit ibi totum processum satis artificiose, nisi interpres nimis fuisset balbus. Alterat eam
croco, moscho, caryophyllis, camphora, ne quid deesse putes ad plenam cognitionem huius artis, mo¬
netque etiam de siccis posse conflari aquam. Non omisit is Autor cinerum in furno reuerberii clausis
ollis confectionem, ex quibus postea extrahuntur sales Chymici. Fuliginem thuris & picis colligit, quo¬
modo aliqui flores Chymici solent, & acidus sulphuris spiritus. Mel anacardinum extrahit coctione in
aqua, qua arte parantur olea nonnulla. Salis alkali artificio repraesentat totam salium Chymiam, qua
constat combustione, resolutione, destillatione per filtra seu lacinias, coagulatione. In praeparatione
animalium calcinationis reuerberationisque magisteria aliquot consignauit. Ibidem est & ratio dealban¬
dae cerae, quae item inter Chymica magisteria locum inuenit. Praeterea ars salis ammoniaci per sublima¬
tionem ex lapidibus balneariis sorditatis conficiendi. Scripsisse vero Bulcasim etiam de oleis parandis
libellum, in quo non omisit Chymica, arguit olei lateritii descriptio, in cuius vestibulo mentionem eius
facit. Maxime quidem Alchymica est extractio latentis essentiae ex rebus concretis, vti Mesue doce¬
bat, sed nec ista artificia, quae recensuimus ex Bulcasi extra eius amplexum esse; res ipsa loquitur, &
vel vasa arguunt Chymicis ea deberi, quandoquidem in oleo laterum, disciplinae huic attribuuntur, li¬
cet nos non requiramus ex vasis tantùm artificem, sed potius artis notitia & vsu, cuius magnam par¬
tem sibi vasa vendicant. Verùm enimuero quanquam haec adeo sint certa, manifestaque, vt non nisi
ab insigniter impudente, & ad insaniam vsque pertinace, queant negari: negotium tamen tyronibus
facessunt definitiones nonnullae particulares & praecepta quorundam Chymistarum, nihil nisi de
metallorum mutatione & apparatu eorum, quae ei inseruiunt, ministrantque proponentium.
Pantheus quoque Thubalcaino, Hermeti, Arnoldo, Alberto, Raimundo & aliis Arabibus, Chal¬
daeis, Graecis, Hebraeis, Indis, Latinis artem Archimicam, quae est de vera metallorum transmutatio¬
ne cùm ascripsisset, comparat tamen eam quadraturae circuli apud Aristotelem in categoriis, quae sci¬
bilis quidem sit, sed non actu cognita demonstrataque, & addit asseclas eorum plaerosque, etsi tantum
opus consequi non potuerint, admirandas tamen operationes & artes inuenisse, nempe ex vitro cry¬
stallum, ex coloribus purpurinam, Orichalcum & huiusmodi, quasi primarium Chymicis sit studium
Metamorphosis metallica, at obiter & perfunctorie quasi in transcursu fortè fortuna inuenta sint ma¬
gisteria alia, quae tanquam pellices & spurii in locum dominae, & genuinorum operum irrepserint. Di¬
ximus de priore difficultate ante, multis placuisse vnius saltem partis eiusque plausibilioris cultu¬
ram. Itaque hinc gloriam sibi quaesiuerunt eo contentius, quo difficilior inuentu, & intricatior in
disciplinae tradendae modo fuit, vti videmus Gebrum amplissimis verbis iactare lapidis inuentionem,
nec minori supercilio de se scribere Hermetem in tabula smaragdina. Inde factiones extiterunt & de¬
stillatoria caeteręque partes faciliores apud Medicos & in Regum optimatumque possessione perman¬
serunt: Transmutatoriam vsurparunt Philosophi.
Alterum iudicatu facile est. Non enim negamus incrementa artiùm, etiam per fortuita inuen¬
ta, & saepe ioculari occasione, dum aliud agentibus aliud occurrit, idque & sui specie placet, &
vsum experientiamque habet insignem, mereturque in arte locum eximium. De arte rationis summe
necessaria praestabilissimaque refert Aristoteles extitisse ante se praecepta nulla, nisi exemplariter:
Rhetoricam paulatim emersisse & ex sparsis collectam; nec quicquam, simul inuentum & excul¬
tum esse. Medicinam, qua nulla praestantior inter humanas scientias, partim à bestiis, partim
plebe, & inscriptionibus templorum acceptum tradunt. Si origines & augmenta leuicula suffi¬
ciunt ad artium ignominiam, & contemtum, pariter illas cum legùm sapientia, cuius magna
pars de iure naturae cum bestiis nobis est communis, in probrosis, & vituperio dignis repo¬
ne. Sed