81
De
sceuastica
artis.
ne.
Sed
nondum
quenquam
èo
desipientiae
peruenisse
arbitramur,
nisi
Cyclopum,
gignantumque
ab
omni
humanitate
alienorum
sanguine,
vt
fabulatur
Ouidius,
prognatus,
pariter
diis
indicat
bel¬
lum.
Sed
nec
veritati
consentaneum
est
omnia
caetera
praeter
metallurgiam,
obiter
esse,
dum
in
illa
omnia
tentarent,
quos
auri
argentique
sitis
emaciabat,
inuenta.
Protulimus
ex
mesue
&
caeteris
documenta,
quibus
magno
magisterio
&
Alchymiae
tribuuntur
&
olea
&
aquae
stillatitiae,
caeteraque,
quae
nihil
omnino
conferre
ad
metallurgiam
possunt.
Pantheus
inter
istas
curas
repertum
&
orichal¬
cùm
docet.
Id
ei
non
permittit
Plinius,
aut
si
cùm
hoc
suum
suffragium
composuerit,
magni
tempo¬
ris
autoritatem
arti
largietur,
vt
eodem
iure
vasa
illa
Persica
apud
Aristotelem,
&
Esram
ab
auro
in¬
discreta,
nisi
odore
(fors
ignitorum)
ad
illam
liceat
reuocare.
Et
sunt
sane
ista
Chymica,
&
si
licet
diuinare,
credere
possumus
Dariana
nihil
allud
fuisse,
quam
aurum
ex
aere
per
transmutationem
factum;
sed
modestius
tunc
loquebantur
prudentiusque
secula.
Nondum
in
eam
licentiam,
quae
hodie
est,
proruperant
linguae.
Itaque
adhuc
in
commentariis
audiunt
aerea;
sed
ad
auri
excellen¬
tiam
arte
perducta.
Quid
vero
obstat
Orichalcum
etiam
à
non
Chymicis
suo
modo
inuentum
ab
excoctoribus
aerariis
fusoribusque
ad
imitationem
natiui?
Non
est
necesse,
Auri
faciendi
consilio
id
obiter
extitisse.
Multa
sparsim
&
aliò
proposito
excogitantur,
sed
intellecta
post
homogenia
ex
diuersis
famillis
asciscuntur,
inque
vnam
cooptantur
homogeneam
artem.
Et
nos
de
Alchymia
sta¬
tuimus,
vti
hodie
est,
&
inuenitur
in
commentariis
eius
professionis
artificum.
Quando
itaque
Tyro
in
Lilio
inter
spinas;
(ita
vocatur
quidam
de
arte
aurifica
tractatus)
legit
Alchymiam
esse
artem
mini¬
strantem,
qua
septem
metallorum
formae
qualitercunque
à
defectu
ad
naturale
complementum
na¬
turaliter
deducantur:
vel
esse
quoddam
occultum
regimen
manu
filiorum
in
ipsa
disciplina
genito¬
rum
administrandum:
vel
substantiam
corpoream
ex
vno
&
per
vnum
compositam
(quae
verba
in
Philosophia
peripatetica
soloecismum
habent,
&
falsi
Elenchum)
quae
coniungat
preciosiora
mutuo
per
cognationem
&
affectum,
&
eadem
naturali
commistione
in
genus
melioris
naturaliter
conuer¬
tat:
Quando
item
incidit
in
eas
definitiones,
de
quibus
in
libello
contra
Michelii
sophismata
egi¬
mus,
quibusque
arti
potissimùm
χρυσοποϊα
asscribitur,
nouerit
particularis
Alchymiae
esse,
&
totius
nomen
membro
dari
tropo
integri
pro
membro
collocati.
Ita
tropus
subiecti
est,
aut
etiam
effecti,
cùm
Alchymiam
vocat
substantiam,
qua
Lapidem
denotat.
Aequiuoce
loquitur
de
vno.
Vnum
enim
nihil
componit.
Sed
intelligitur
vnum
genere
ex
speclebus
inter
se
eiusdem
naturae
(Mercurius
solu¬
tus,
&
coagulatus
vnius
sunt
naturae,
&
tamen
res
diuersae:
vocaturque
hic
metallum,
ille
hydrargy¬
rus)
compactum,
ita
vt
in
eo
genere
eligantur
preciosiora,
quae
sunt
spiritus
mercurii
volaticus
&
solu¬
bilis,
aurique
natura
mundissima,
quae
duo
consensum
habent
naturalem,
quo
commiscentur
con¬
iungunturque
indiuulsè,
adeo
vt
aurum
induat
naturam
mercurialem:
mercurius
vero
in
nobilitatem
huius
transmigret
figaturque
vt
existat
ille
lapis
aurificus.
Condonanda
huiusmodo
tropica
sunt
my¬
sticae
arti.
Sacra
haec
non
aliter
constant.
Iste
est
mos
disciplinae.
Dornaeus
quoque
nimis
licenter
difiniuit
suum
spagirum,
quem
scribit
esse
eum,
qui
nouerit
optimè
discernere
verùm
à
falso,
bonum
à
malo,
purum
ab
impuro.
Rectius
Mesue,
de
quo
ante,
Verum
à
falso
discernere,
primitus
logici
magistri
est
officium,
quod
hinc
ad
artes
speciales
accom¬
modatur.
Voluit
is
suum
artificem
ingenuum,
scientem,
prudentem
virumque
bonum
exhibere;
qui
in
Chymia
neque
perpetret
sophismata,
neque
erret
iudicio
in
veris
essentiis
ex
sordibus
extrahen¬
dis,
&
easdem
agnoscat,
ne
venenum
pro
alexipharmaco:
inutile
tegumentum
pro
essentia
arripiat,
&
malum
bono,
impurum
puro
substituat.
Omnino
definitiones
artificùm
(non
eorum,
qui
de
arte
ne
somniarunt
quidem,
&
ex
tenebris
more
vespertilionum
in
eam
inuolant
rituque
lampyridum
&
nuscarum
impurarum
in
lumina
irrumpunt,
adustisque
cum
corpore
alis
damnum
sentiunt
&
poe¬
nas
temeritatis
luunt)
ad
aequum
sunt
reuocandae,
&
ex
instituto
subiectaque
ipsis
materia
aestimandę.
Nemo
fortasse
desiderat,
vt
quis
sit
aptus
ad
hanc
disciplinam
capiendam
excolendamque
exponatur
Notum
enim
est,
valere
hic
illud
vetus
ἀγεωμέτρητος
οὐδεὶς
εἰσέλθω,
cùm
oporteat
discipulum
non
tan¬
tum
naturae
donis,
indoleque
praeclara
καὶ
ἀγχινοίᾳ
seu
acumine
ingenii
ad
cogitandum
promto
expe¬
ditoque
&
memoria
valida
instructum
esse,
itaque
comparatum
vsu
vitae,
vt
studiis
rectis
queat
immo¬
rari,
nec
facile
à
bono
instituto
deflectat,
nec
praecipitet
operas,
sed
spem
cupiditatemque
inhibeat
&
in
terminos
naturae,
artisque
proroget:
Verum
etiam
praescire
artem
rationis,
&
naturae,
in
qui¬
bus
non
oscitanter
segniterque,
sed
alacriter
sit
versatus,
&
circumferat
animo
mineralium,
anima¬
lium,
plantarumque
ritè
cognitarum
supellectilem
necessariam.
Nec
in
malignam
animam,
nec
socordem
intrat
sapientia,
quo
primo
argumento
debebant
moueri
magnates,
ne
transfugis
ex
plebe¬
mechanicis
&
opes
&
salutem
suam
committerent,
nec
crederent,
si
quis
visam
sibi
artis
schedulam,
aut
furnulum
Chymicum
conspectum
assereret.
Non
immerito
Philosophi,
acie
mentis
&
rerum
peritia
pollentissimi
tam
inuentam
artem,
quam
excultam,
sibi
vendicarunt,
&
commentarios
non
nisi
filiis
sapientiae
reliquerunt,
vt
ostenderent,
nemini
permissum
esse
in
haec
adyta
accessum,
nisi
ingenio
&
sapientia
probè
delibutum,
imo
&
castum
sanctumque
afferret
animum.
Regium
hoc
certe
quondam
fuit
κειμήλιον
καὶ
κτῆμα,
qui
non
erubuerunt,
vti
medicinam
facere,
ita
aquas
destil¬
ando
&
alia
chymica
suis
operationibus
in
salutem
societatis
humanae
apparare.
Quocirca
in
Aegy¬
pto,
Persia
&
finitimis
Medici
regii
hanc
quoque
didicerunt
&
exercuerunt
artem,
ne
habeant
de¬
licatuli
illi
nostri,
quod
suae
ignauiae
praetexant.
Quis
quaeso
sibi
à
risu,
imo
à
dolore,
temperet,
cum
in
media
Germania
Germanicè
loquen¬
tes
quosdam
de
re
rustica
scriptores
hanc
indignam
Philosophis
seueris
vocem:
Es
ist
vil
besser
daß
das
weiber
volck
mit
solcher
arbeit
(öhl
/
wasser
vnd
dergleichen
zu
destilliren)
vmbgeh:
Sintemahl
was
so
kleine
vnd
geringe
haußhaltung
ist
/
gebuerth
der
frawen
im
hause
zu.
hoc
est:
multo
melius
est
mulieres
tractare
opus
Hh
4