Descriptio
fornaculae
ferreae
qua¬
dratae.
De
fornacu¬
la
Norimber
Descriptio
fornaculae
Erkerianae.
image
7
104
Comment.
Alchem.
Part.
I.
Lib.
I.
pateant
ingeniorum
luctae,
&
artium
per
progressus
experientiae
incrementa.
Lazarus
Etkerus
praeter
Norimbergicam
depinxit
quatuor,
literis
A.
B.
D.
G.
insignitas,
omnes
quidem
angulosas,
sed
argilla¬
ceam
B.
obtusiorem,
quam
&
ipse
maxime
probat.
A.
Ferrea
veterum
est,
cuius
dispensationem
ille
his
proponit
verbis.
"Veteres
bracteas
seu
laminas
ferreas
firmas
quadrangulari
compegerunt
schemate,
cuius
inferior
amplitudo
quin¬
decim
fuit
mensurarum
talium
aut
circiter:
altitudo
vero
sedecim.
Latior
planta
ab
imo
paulatim
producta
est
&
coarcta¬
ta,
ita,
vt
in
summo
ad
decem
mensuras
sit
redacta.
Pauimento
fundoue
caruit,
vtpote
peruium
totum.
In
fronte
ostum
apertum
quatuor
&
dimidiae
mensurae
latitudine,
tres
cum
dimidia
altum.
Parte
postica
&
latere
vtroque
spiracula
seu¬
ventilabra
singula
quatuor
longae,
sesqui
alta.
Intus
laminae
hamatae
exasperataeve
aculeis
ad
recipiendam
retinendam¬
que
armaturam
farcturamque,
ex
luto
bene
repurgate
subactoque,
tomento
(vel
fimo
equino)
sanguine
taurino,
ferri
stri¬
cturis
&
sale,
omnibus
commistis
&
duarum
mensurarum
dimidiaeque
crassitie
illius
&
resiccatis,
quibus
postea
induci¬
tur
rectorium
ex
polline
vitri
Veneti,
cinere
ossium
&
luto
tenui.
Istis
arefactis
supposito
igni
solidatur,
vt
candefadta
fornacula
omnem
exudet
vliginem,
humoremque
operi
nociturum.
Imponitur
autem
foco
lapideo,
instrato
prius
cinene¬
catinario
ea
amplitudine,
quae
congruat
ejus
capacitati.
Cinereum
hoc
pauimentum
tegulam
sustentat.
Fartura
in¬
terior
ignium
vi
tandem
vitrescit,
&
arcto
nexu
fornaculam
iungit:
quod
si
tamen
fathiscat
tandem,
mutetur
nona,
vetere
prius
decussa."
De
hac
fornacula
iudicat
Erkerus,
satis
commodam
esse
artifici
perito
ad
omnia
examina:
Sed
spiracula
cineribus
obrui
citius
iusto.
Praefertur
itaque
διχόστομος,
&
in
qua
cinerarium
ab
Ergasterio
a¬
ctu
est
secretum.
Eam
autem
repraesentat
triplici
forma
B.
D.
&
praeterea
Norimbergica.
B.
lateritia
est,
D.
ferrea
tota.
De
hac
ita
verba
facit
&
iudicat.
"Fiunt
&
quadrilaterae
fornaculae
ex
ferreis
laminis
tersis
nitidisque
nec
minus
firmis,
quibus
intus
adhaerent
ferreae
trabeculae
seu
ponticuli
sustinendi
luti
causa.
Iungitur
trochleis
ea
arte,
vt
in
quinque
membra
resolui
dirimique
queat.
Loricatur
intus
luto,
&
obturatoria
sua
foris
apte
concinnata
habet,
qui¬
bus
tanquam
ianuarum
valuulis
ad
laminam
affixis
obstrui,
&
reserari
possit.
Cuius
gratia
(sunt
enim
ferreae
bractea,
fortes)
limbis
lacunatis,
seu
canaliculatis
comprehenduntur,
in
quorum
plicis
hinc
inde
moueantur."
Plurimi
aestima¬
tur
haec
fornacula.
"Sed
si
artifex
ignis
regendi
sit
peritus,
non
vincit
commoditatem
argillaceae
similis
formae."
Haec
il¬
lae
de
hac.
Audiamus
&
de
Norimbergica
artificem
eundem.
"Quidam",
inquit,
"vtuntur
argillaceis
figulinis
forma
quadrangula
ad
instar
ferreae
veteris
filo
ferreo
vinctis
&
super
pedamento
locatis
lato,
cauoque
&
à
quatuor
par¬
tibus
totidem
foraminibus
rotundis
peruio.
Ventilabra
haec
sunt,
quibus
accedunt
fenestrae
in
planicie
superiore
versus
fornaculam,
itidem
respirationi
dicatae.
Sed
cinere
facile
offerciuntur
spiracula,
idque
citius,
quàm
in
ferrea
vetere."
Ita
de
hac,
quam,
vti
patet,
minus
probat.
Sed
non
est
praetereundum,
quod
schema
eius
nonnihil
dissentiat
ab
eo,
quod
nos
proposuimus,
in
quo
videtur
obuiam
itum
esse
istiusmodi
defectui
&
reprehensioni.
Ita
exhibetur
pingiturque
ab
Erkero.
Si
orthographias
conferat,
deprehendes
nonnul¬
lam
disparitatem.
A.
pedamentum
concauum
.
B.
forna¬
cula.
C.
ostiolum:
D.
spiraculum
fornaculae,
E.
spiraculum
pedamenti
laterale:
F.
fenestellae.
Nisi
peccarum
à
scio¬
grapho
&
sculptore
est,
deficit
foram
en
anterius,
quod
in
illa
superiore
(quae
refertur
ad
quendam
senem
Geor¬
gium
Hercium)
manifesta
ectyposi
est
expressum,
&
ci¬
neribus
detrahendis
ministrat.
Hac
enim
diligentia
&
occasione
defectus
sarcitur.
Deinde
binas
fenestellas
iun¬
xit
ille,
cum
hic
singulas
offerat:
bina
item
spiracula
rotunda.
Hoc
pacto
videtur
à
probro
liberari
No¬
rimbergica,
modo
artificis
industria
non
dormitet.
Quam
autem
extruit
&
commendat
argillaceam
Erkerus,
elemento
B.
signatam,
est
huiusmodi.
Ita
praecipit:
"Fornaculae,
quarum
vsus
ad
probandum
com¬
modissimus
est,
vtpote
aptissimae
ad
gubernandum
ignem,
nec
facile
cineribus
obstruendae,
imo
omni
examini
fornacula¬
rum
totique
docimastico
operi
sufficientes
in
hunc
modum
construantur:
Propone
tibi
mensuram
fornaculae
ferreae
vetu¬
stae:
&
quadratum
describe
vndecim
mensurarum,
quanta
est
tota
amplitudo
inferior.
Illud
produc
in
altum
sedecm
mensuris,
quanta
est
totius
fornaculae
altitudo.
Cum
dimidiam
partem
altitudinis
assecutus
es,
paulatim
contrahe
men¬
suram
eo
vsque
vt
in
summo
sit,
septem
mensuras
ampla
in
quadrum.
Crassa
esto
(laterum
seu
parietum
tenus)
sesqui¬
mensuram:
Pauimentum
fundusque
habeat
spissitudinis
mensurae
tres
quartas.
Huic
impone
ostium
inferius
tres
mensu¬
ras
altum,
quatuor
&
dimidiam
latum.
Hinc
interuallo
duarum
mensurarum
constitue
ergasterij
ostium
tres
cum
di¬
midio
altum,
quatuor
latum.
Ab
ostij
hyperthyro
interstitio
mensurae
loca
foramen
amplitudine
digiti
auricularis,
acu¬
ius
centro
vsque
ad
summum
fornaculae
supersint
mensurae
sex
cum
dimidia.
(Haec
dimensio
fit
in
anteriore
pariete.)
Redi
ad
ossu¬
superius,
&
vtrinque
designa
tres
quartas
vnius
mensurae
à
dextra
&
sinistra
versus
sinus
angulares,
iisque
subijce
vtrinque
singula
foramina
mediocris
digiti
amplitudine,
quibus
in
dorso
fornaculae
respondeant
aequali
distantia
totidem
alia.
Per
haec
trabes
ferreae
traijciuntur,
ad
sustinendum
pauimentum
Ergasterij,
quod
abesse
debet
à
lateribus
&
dorso
diulae,
cum
dimidia
mensuras,
quo
abscessu
sursum
à
fundamento
oblique
producto
traijciantur
cineres.
Abest
à
fundo
sex
&
dimidiam
mensuras.
Notandum
ex
argilla
fieri
posse
hanc
fornaculam,
in
cuius
crassitie
animaduertas,
vt
tantum
ad¬
das,
quantum
solet
attenuari
tabe
humoris,
&
sic
relinquatur
iusta
parietum
spissitudo.
Solet
autem
deperire
plarumque
pars
decima.
Dum
adhuc
molle
est
lutum,
lacunae
fossaeque
in
eo
effingantur
ad
recipiendas
armillas
filaque
ferrea,
quo
facte
ate¬
facta
loco
aprico
in
fornace
figulina
perficiatur.
Adhuc
Erkerus,
in
cuius
schemate
oculis
occurrunt
haec.
h.
ostium
inferius,
quo
inflatur
for¬
nacula,
&
cineres
demuntur.
i.
ostium
superius
ad
Ergasterium.
K.
spiraculum.
I.
foramina
trans¬
mittentia
trabeculas.
m.
sinuationes
fornaculae.
n.
vestigia
armillarum:
o.
orificium
seu
fumarium.
Dimensionem
si
conferas
cum
Fachsiana,
non
multum
ab
hac
abludit.
Posuimus
eam
in
Alchymia.
G.
For¬