109
De
sceuastica
artis.
Dispositio
est
apud
Agricolam
lib.
8.
rei
metallicae,
pag.
215.
Quae
vero
ars
est
aluminosorum
saxorum,
ea¬
dem
&
pyr
itarum
atramentosorum.
Eadem
fornace
vruntur
similiter.
At
quid
hoc
ad
Chymicum?
Di¬
ximus,
scientiam
&
iudicium
ex
ea
placere.
Nunc
addimus
imitationis
industriam.
Essentiam
enim
ex
re
aliqua
minerali
concinnaturus,
explorare
prius
debet,
quaenam
insit,
simplexne
&
vna,
an
multiplex,
vti
solet
in
officina
subterranea
saepenumero
multa
confundere
natura.
Exprimet
ergo
fornacem
huiusmodi,
&
in
ea
crematuram
peraget.
Si
calce
indiget,
neque
ad
manum,
aut
in
vicinia
est,
vnde
petat,
ne
inops
sit
con¬
silii,
&
huc
redeat,
sibique
ipsi
sua
industria
ex
collectis
lapidibus,
gypso,
marmore,
ouorum
testis,
etc.
com¬
paret,
nec
minus
ita,
si
reuerberium
desit,
compensare
indigentiam
potest.
Sed
adiiciamus
&
alia
crematoria.
Focus
crematorius
panum
lapidis
fissilis
excocti.
Furnum
hunc
itidem,
vt
alios
multos
exhibuit
Agri¬
cola,
estque
ei
forma
erecta,
&
parieti
iuncta,
qui
claudit
ambitum,
perficitque
fornacis
schema.
Lapidi
fissili
aeroso
plaerumque
destinatur.
Crudus
iste,
quo
pacto
in
principio
in
plano
subdiali
subiectis
virgultorum
aridorum
fascibus
incensisque
aduerso
vento
vratur,
&
bitumine
spolietur,
&
mollescat
mitescatque
simul,
non
opus
est
repraesentare,
cum
absque
vase
artificioso
illud
fiat.
Sed
vstus
iam,
&
in
pa¬
nes
excoctus,
septies
aut
nouies
recoquendus
est,
qui
la¬
bor
peragitut
proposita
fornace
triplici.
Nam
ex
prima
transfertur
materia
in
secundam,
ex
hac
in
tertiam,
indeque
circulo
reditur
ad
primam,
vsque
ad
perfectum.
Inde
pro¬
bator
experimentum
rapit.
Crematura
haec
fascibus
ari¬
dis
frondium
&
virgultorum,
quibus
fracti
isti
panes
in¬
sternuntur
ruditer,
peragitur.
Patent
autem
fornaces
à
fronte
administrationis
commodioris
causa,
&
quia
opus
non
multae
est
industriae
laboris
maioris.
Liberius
item
allabente
aura
subduxerit
halitus,
nec
ita
nocue¬
rit
spirit
us
salsus
bituminosus,
aluminosus,
chalcantosusque
compagi
diutius
sic
duraturae.
Chymicus
animadiuertit
structuram
congruere
cum
furno
venarum
excoctorio,
si
accedat
anticus
paries
cum
de¬
cente
foco.
Si
itaque
opus
habeat
materia
plus
vsta,
quia
fors
negligenter
in
ea
versatus
est
opifex,
aut
subtilitas
artis
requirit
operam
pleniorem,
ex
lateribus
tetragoniis
excitabit
fornacem
similem
ad
vsus
eosdem.
Inseruiet
ista
res
nonnunquam
etiam
calcinationi:
aut
saltem
exemplum
inde
accipi
potest,
quale
obseruatur
in
chalcantho
cremando
à
Dornaeo,
qui
tamen
modus
est
Dioscoridaeus.
Vena
auri
compendio
potest
torreri
intra
circulum.
Cape
circulum
ferreum,
eumque
farci
sale
humido.
In
medio
efforma
scrobem,
vel
foueam,
in
quam
pone
pyriten
seu
marcasitham
auriferam
tritam,
admista
dimi¬
dia
parte
halonitri
vnà
contrita.
Obrue
misturam
sale
humido,
sine
arefieri,
&
prunis
admotis
crema¬
donec
tandem
excandescat.
Cum
refrixit,
inuenies
nodum
durum
ex
vena
&
halonitro
factum.
Tritum
hunc
elue
per
alueolum,
&
inuenies
auri
valorem
in
ramentis
&
sabulo
puro.
Nonnunquam
cremato¬
riis
fornacibus
immittitur
aqua
ad
venas
domandas
violentius,
&
simul
eluendos
succos
spiritusque
nocituros.
Id
patet
sequentibus
exemplis.
Furni
crematorii
panum
aerosorum.
Furni
crematorii
venarum
auri
immitium,
etc.
Prius
schema
translatum
ex
8.
Agricolae
est,
apud
quem
repraesentatur
pag.
283.
vbi
de
panibus
aero
sis
ex
lapidibus
vel
cadmia
vel
pyrite
conflatis
agit.
Similem
proposuerat
ante,
cum
de
venis
vrendis
ser¬
monem
instituisset
pag.
214.
"Aqua
saepe
immittitur,
inquit,
in
venam
vstam,
&
adhuc
calentem
vt
magis
mollefacta
fria¬
bilis
euadat,
postquam
ignium
vis
humorem
exhausit.
Fit
enim,
vt
in
calce
solet.
In
panes
vero
aerosos
sequente
nocte
tota
indu¬
cittr
riuus,
vt
si
in
eis
restet
alumen,
chalcanthum,
aut
halonitrum
metallis
noxium,
id
eluat,
lapidesque
domet,
&
mitiores
fa¬
ciat."
Addit
autem,
istos
succos
raro
nocere
solere.
Verentur
nonnulli,
ne
iacturam
faciat
metallum,
si
prius
exco¬
quatur
succus
in
propriis
cortinis,
&
extrahatur
castellis,
idque
potissimum
in
chalcantho
&
aeris
vena
de¬
prehenditur,
quandoquidem
ditius
excoquitur
&
probatur
absque
elutione,
quam
praemissa.
Alioquin
nihil
referebat,
quin
prius
ista
mineralia
eliciantur;
nec
videmus
in
halonitro
&
alumine
incommodum
magnopere
metuendum.
Sed
ad
fornaces.
ln
image
15
In
fine
8.
lib.
aere
metall.
Paginus
re¬
fer
ad
formem
folii
Basilea
1561.