413
image 17
111
De sceuastica artis.
cum agens etiam spirituale, vt in fulminibus cernimus, & ignium empyreumate, vestigia impressionis
suae in patiente relinquat, idque sui natura imbutum velit. Quocirca non subsistendum sibi meminerit
in cineritio, antimonio, quartura, aqua regia, caementatione cum corrosiuis & caeteris talibus, sed more
exotericarum istiusmodi repurgationum, ad crematoriam vstoriamque accedendum, culus rei docu¬
mento sunt etiam bractearii, qui vtut ad purum in gradu perductum aurum se capere arbitrantur, ta¬
men membranas suas tingi halitibus efficacibus experiuntur, iisque mercurialis naturae interius remi¬
stae, vt sileamus in imperfectorum metallorum penetrali parte ineluibiles residere maculas, quae cum
tolli nequeant, tinctura tanquam pallio sunt induendae obliterandaeque. Duae vero potissimum formae
repurgandi auri argentique traduntur in maiore opere, nec plures effingi posse inficias imus. Industrio
enim artifici facile est ideas mentis externis vestire schematibus, & eadem varia industria exequi, quem¬
admodum etiam probator huius rei gratia vel fornacula vtitur, vel foco cum circulo, vel foco aurifabrorum
simplici, & vel in catillo cinereo, vel testa, vel catino fictili puritatem emolitur. Formae sunt tales:
Crematorius argenti fulminati.
Prima figura arcuata fornicataque super quadratò
extructa, interiectoque pariete geminata, fere tali fo¬
co, qualis est aurifabrorum & probatorum intra cir¬
culum. A. quadratum ex muris intùs relicto cauo
recessu. B. arcus seu fornix diuisus interstitio: vnde
sursum patet foramen camini communis. C. valuae
rerreae hamatae ad capiendum lutum. Earum obiectu
magister à caloris violentia est tutus, quanquam prae¬
terea etiam vmbraculo fronti adiecto munire ocu¬
los soleat. Est autem dextra valua sursum reiecta, &
retinaculo firmata: sinistra excubat pro statione sua
pendens, nec totam occupat fornicis capacitatem,
sed accessum relinquit laboratori. D. interstitium.
E. foci pauimentum. F. catinus cinereus in scrobe
foci efformatus. Testam vocant. G. folles, quarum
nares diriguntur in opus ipsum, & marginem catini
nonnihil excedunt. H. vnci inclinatorm muro inierti, vt magister inter operandum, cùm maturato opus
est & celeritate, statim ad manum habeat instrumenta, possitque commode permutare & reponere. Itaque
etiam Erkeri pictura, ex qua ista est expressa, vnco dextro adiunxit furcillam, rutabulum, versorium. I.
cinis in globum compactus, ex quo intelligitur praeparatum esse. Postquam enim emundarunt secretio¬
ne elutioneque & vstione peracta in massam coegerunt, globos efformant, quos arefactos reponunt,
vti videre est in Erkeriano schemate lib. I. docimastici pag. II. tit de catillis cinereis & laeuore. Eadem pictura
proponitur & lignea sphaera, qua catinus figuratur post malleum. K. pistillus dentatus est, quo figuratur
catinus testae ante follem saepiùs tundendo compilandoque irrigatum decenter cinerem, L. catini istius
cinerei rudimentum. M. placenta seu panis argenteus à fulmine recens, & iam vstulandus ad regulam,
postquam fuerit calefactus. & in fragmenta discussus. Appellant istam vstrinam artifices à cinereo catino
& testa, Germanice auff dem Keest brennen. Abutuntur enim testae vocabulo propter aliquam similitu¬
dinem catini ex cineribus coacti, quasi ostraci tegumentum, testamque fictilem referret, cum habeat in¬
star patinae argillaceae densae. Altera forma est vstrina sub tegula, das brennen vnter der Muffel. Ortho¬
graphia eius haec est, vt eandem Erkerus exhibuit.
Furnus vstorius argenti, seu vstrina sub tegula.
A. quadratum ex lapidibus intus vacuis spaciis
muro interseptis distinctum. Cinerarium hoc est, &
simul vsum respirandi sufflandique praebet, vnde so¬
let hoc opus item à priore distingui. Sunt enim di¬
sciplinae voces: vstio ante folles, das brenen vor dem
balg oder geblaß / vstio sine folle sub tegula das bren¬
nen ohn geblaß vnter der muffel. Locum vero follium
supplent respiracula oblonga vtrobique à fronte &
tergo facta, vti litera B. indicat. Per ea etiam cineres
egeruntur. C. interstitia partium furni, quibus simul,
efformatur in sex spacia particularia, seu ergasteria
focosque. Adeo enim accommodata est haec vrendi
ratio, vt eodem tempore multum argenti possit ad
regulam excoqui (nam haec operatio nihil differt
ab excoctione ad purum, estque veluti altera fulmi¬
natio, procul dubio Saxonum industria ex minore
opere docimastico in maioris familiam transscripta.) D. parietis interioris dispositionem docet, & pa¬
uimentum foci est oblongis spiraculis peruium, per quae etiam cinis delabitur. Ista spiracula seu ventila¬
bra circundant catinum, quem F. elementum monstrat, iam impositum foco, sed adhuc argenti expertem,
G. Tegulae venter prominens. Ita enim locari super catino solet, vt eius collum in ostium versum sit; con¬
cauitas ventris catinum amplectatur, connexa superficie prunis incumbentibus opposita. Istarum forma¬
superius, cum de tegulis probatoriis ageremus, est expressa. H. spacia catino, argento, tegula, & prunis
conferta,
Ll
image 18
Consule exem¬
plar Franco¬
furticum in
folio, anni
1598.