image
46
133
De
sceuastica
artis.
Mercurius
Caementatorius
Panthei,
quan¬
quam
nos
in
sequentibus,
quando
de
caementatione
agemus,
diuersam
formam
simus
proposituri.
Absci¬
dimus
caminum,
vt
conformes
sint
picturae.
A
focus
est
cum
testudi¬
nibus
areuatis:
B.
testudines
sub
fo¬
co,
quibus
solet
supponi
capsa
cum
aqua
ad
alliciendos
ex
foco
hali¬
tus
inter
caementandum
vagantes.
In
opere
rero
fusorio,
excoctorioue¬
remouenda
aqua
est.
Luna
Vstrina
A¬
gricolae
sub
tegula
vbi
Γ.
notat
er¬
gasterium
concameratum,
quod
sursum
abit
in
caminum
subdialem.
Δ.
foriculae
ferreae
cum
ostiolo
susti¬
nentes
vicem
valuarum
in
furno
praecedente.
Porro
in
cineritiis
magna
fraus
est,
si
lignei
bacilli
rel
ramenta
eis
occultentur.
Nam
in
combustorum
locum
secedit
metallum,
idque
sibi
solent
fraudulenti
excoctores
rapere,
de
quo
di¬
spiciendum
sedulo
est
dominis
fodinarum.
CAP.
XX.
De
furno
patulo
curuò.
Patulum
furnum
appellamus,
qui
ore,
oculoue
semper
patente,
dum
opus
fit,
euomit
eliquatae
ma¬
teriae
riuas.
Hyppoclepten
&
descensorium
eundem
dixeris.
Subtrahit
enim
surripitque
metal¬
lum
ignibus,
&
recrementis
violentis,
ne
quid
damni
possint
inuehi.
Vere
autem
ex
descensoriorum
genere
est,
de
quo
&
Geberus
in
sua
Alchymia
tractat,
atque
ideo
propius
accedit
ad
cognitionem
Spagiri.
Plures
fingi
excogitarique
possunt,
quorum
omnium
catholicum
hoc
est,
focum
parietibus
in
totundum
vel
quadrum
coagmentatis
circumdare
ad
temperandum
auram,
ignem,
aquam,
terram:
postea
continuo
riuo,
excoctam
materiam
ore
patente
semper,
donec
durat
opus,
effundere
in
catinum
in
antico
situm,
&
furno
applicatum.
Agricola
binis
generibus
tres
dedit
species
easque,
titulo
pluri¬
bus
metallis
communi.
Non
enim
vni
generi
destinati
hi
furni
sunt,
quanquam
vt
plurimum
argenti
vena,
&
plumbi
per
eos
excoquatur.
Primum
genus
est
fornacis,
quam
obliquam
seu
curuam
vocant
Germani
(item
per
canalem,
&
baculum
vbern
gang
/
vnd
hölzlin)
secundum
est
crudae.
Nos
de
priore
primum.
Obliqua
fornax
est,
quae
obliquo
ductu
ex
foco
in
praefurnium
emittit
eliquatas
mineras:
estque
duplex
Rhetica,
&
Norica.
Vtraque
eandem
obtinet
formam
quadrangulum,
constatque
ex
lapideis
muris
luto
ex
puluere
terreo,
carbonumque
pari,
interdum
etiam
cineribus
secretis
concinna¬
to,
coaptatis
itaque
conformatis
vt
anticus
nonnihil
celat
foco,
&
humo
absit,
perinde
vt
&
in
antece¬
dente.
Itaque
conueniunt
structura
isthac:
sed
&
licet
vtraque
dicatur
patulo
ore
continenter
euomere
mineras
fusas,
tamen
non
fit
sine
punctura,
quanquam
non
in
foci
pariete,
sed
in
praefurnio.
Vnde
e¬
mergit
discrepantia
aliqua
in
puncturae
modo
propter
dispositionem
catini
diuersam,
quae
fornacum
huius
modi
species
peculiariter
distinguit.
Principio
autem
cum
construenda,
talis
fornax
est,
venae
ex¬
coquendae
natura
est
consideranda.
In
genere
quidem
destinatur
vtraque
venis
mitibus
&
ad
eliquan¬
dum
procliuibus,
aut
saltem
mediocribus:
in
his
tamen
altera
saepenumero
est
rigidior
duriorque
altera.
Quocirca
cum
mediocres
fluxu
&
diuitiis
Norica
excoquantur,
pauperiores
&
faciles
eliquatu
Rhetica,
seu
opere
super
bacillum
(vt
solent
cadmiae
&
fornacum
recrementa
conflari
in
pastillos
seu
lapidem;
indeque
recoqui)
vtrobique
tamen
ad
maiorem
minoremue
resistentiam
est
respiciendum;
&
ita
con¬
struenda
fornax.
Qui
ergo
praeparare
Rheticae
focum
(caecam
vel
curuam
intelligimus)
cupit,
pro
vena
asperiore
durioreque,
eum
non
nimis
deprimat,
seu
vt
Agricola
loquitur,
non
nimis
decliuem
faciat,
ne¬
citius
additamenta
(quae
fluxus
&
aliorum
gratia
apponuntur)
elabantur,
quam
vena
sit
eliquata,
atque
ita
metallum
in
cadmiis
parietùm
subsistendo
operam
ludat.
Decliuior
autem
ad
venam
mitem
ideò
paratur,
vt
citae
eliquationi
analoga
sit
subductio.
Deinde
in
vena
dura
non
nimis
densari
durarique
tundendo
debet,
vt
respirare
queat;
quin
&
iacens
pars
orificii,
seu
labrum
inferius
oris
non
nimis
so¬
lidari,
vt
liberè
secedat
minerae
riuus.
Alias
haec
venarum
diuersitas
etiam
exigit,
vt
cum
omnis
quidem
in
luculentiorem
regionem
fornacis
coniicienda
sit,
dura
tamen
fere
magis
in
posticam,
vbi
fistula
est;
sed
non
in
eam,
verùm
iuxta,
qua
parte
lucidior
est
flamma:
mollioris
venae
vnus
atque
alter
alueus
magis
antico
affunditur,
vt
reciproco
motu
&
reuerberante
ignis
etiam
in
posteriore
parte
elaboret.
Sed
haec
ad
opus
ipsum
pertiient.
Considerata
venae
ratione,
foci
fundamentum
perinde
se
habet,
vt
in
fornace
per
puncturam:
sed
in
Rhetica
aliter
effiguratur
quam
in
Norica.
In
illa
fit
quasi
Tricatinus
(vt
ita
loqui
liceat,
quod
Graecus
diceret
τριπιθάκνιος
,
vel
τριλοπαδιαιος
και
τριχυτρος[)
nimirum
tribus
ca¬
tinis
instructa.
Primus
in
fornace
est;
secundus
ante
posticum
elatior,
tertius
in
latere
sub
illo
humi¬
lis,
estque
primus
caecus:
vnde
caecae
fornaci
nomen;
quanquam
non
semper
catinùs
vocetur,
sed
non
taro
simpliciter
foci
vocabulo.
Fit
tamen
intra
fornacem
in
fouea,
decliui
forma
magis
vel
minus
pro
venae;
vt
dictum
est,
ratione.
Ante
fornacem
continue
(seu
absque
interuallo)
statim
ponitur
ca¬
tinus
secundus
ex
eodem
luto
concinnatus,
sed
amplior
editiorque,
tertio,
ita
vt
ab
humo
absit
se¬
missem.
Hic
διστομος
est,
seu
duplex
os
habet,
quem
oculum
vocamus.
Primus
oculus
luscus
est
&
ex
medio
catino
sub
luto
clanculum
in
fornacis
catinum
interiorem
contendit,
ita
vt
communi
via
seu
itinere