137
De
sceuastica
artis.
gento
viuo
suppositus
fuerit
catinus,
aquam
continens.
Sed
ad
Gebrum:
"Si
res
difficilioris
fusionis",
inquit
porro,
"fuerit,
poni
super
tabulam
potest
planam,
quae
nonnihil
sit
inclinata
&
in
cauum
reducta,
vt
in
caui¬
tate
diutius
haerens
maiorem
ignem
sentiat,
sed
mox
vbi
eliquata
fuerit,
per
decliuia
decurrat."
Haec
dispositio
ferè
conuenit
cum
segregatorio
metallurgorum
foco,
in
quo
plumbum
argentatum
ab
aere
separatur,
quemque
Germani
vocant,
ein
seigerherdt
q.
segregier
herdt.
(seigern
alias
est
descendere
chymicis,
&
metallurgis
in
praeceps
labi,
more
grauium
&
viscitarum
minerarum
seu
venarùm
intractabilium,
de
quibus
cum
ex
catino
vel
fornace
profluunt
non
prosiliendo,
sed
tractim
inque
praeceps
cùm
lentore
quodam,
qualis
est
in
vino
lentescente
&
minante
vappam,
dicunt
sie
fliessen.
Seiger
cuius
contrarium
frisch
fliessen
/
sicut
aqua
&
viuum
liquidum,
subsultantibus
guttis
in
vitro.)
Veruntamen
cum
accedere
debeat
concauitas,
fingenda
est
paropsis
vel
patella
aut
catinus
cinereus
ex
concauitate
superiore
in
de¬
cliue
directus
plane
ad
eam
formam,
quae
obseruari
in
focis
excoctoriis
solet.
Itaque
&
hoc
probat,
de¬
scensoriam
esse
illam
metallurgorum
operationem.
Quod
tertium
descensionis
finem
attinet,
nempe,
vt
corpora
depurentur
ab
omni
re
externa,
qua
remanente
seu
subsistente
in
concauitate
catini
aut
foci
purum
secedat
metallum,
requiritur
ad
hunc
ea
descensionis
forma,
quae
obliquum
habet
catinum:
sed
in
metallurgia
vulgari,
exempla
habet
multa.
Ita
enim
solent
plumbi
venas
diuites
&
bismutum,
hydrargyri
quoque
venam
&
similia
à
sordibus,
recrementisque
&
venis
repurgare
&
excoquere;
ad
quae
omnia
Chymicus
sibi
compendium
fecit
sola
excogitatione
artificii
descensorii
per
obliquum
ca¬
tinum.
Repurgationis
tamen
consilium
etiam
fusione
per
pastillam
expletur,
idque
felicius,
quàm
per
descensionem;
nec
illud
nobis
aliud
esse
videtur,
quam
separatio
per
fluxum,
vt
appellant,
quae
item
est
descensoria,
&
cuius
species
quaedam
est
repurgatio
per
antimonium
&
similia.
Geberus
enim
addit
calcem
non
fluxilem,
qualis
est
calx
ferri,
aut
lapidis
calcarii.
Cum
hac
miscetur
metalli
purgandi
scobs
vel
calx,
redigiturque
addito
liquore
oui
in
pastillum,
qui
resiccatus
excoquitur
in
catino
fornace
fusoria,
seu
ventosa
aurifabrorum
&
probatorum.
Metallum
eliquatum
descendit
in
conum
seu
fundum
vasis,
calx
in
superiore
parte
manet,
retinens
secum
metalli
sordes.
Sed
Chymicus
talibus
artificiis
abundat,
vt
suo
loco
dicemus:
nec
deest
metallurgis
repurgatio
per
fornaculam
per
fusionem,
caementationem,
stibium
&
similia
artificia
quae
à
Chymicis
sunt
mutuo
sumta.
CAP.
XXI.
De
furno
patulo
crudo.
Fvrnum
crudum
appellamus
venarum
paupertimarum
auri,
argenti,
aeris,
plumbi
excoctorium
ita
vt
non
exhibeat
metallum
absoluto
opere,
sed
materiam
lapideam
ditatam,
quae
postea
crematuris,
vstulationibus
aliisque
artificiis
perficitur,
aliis
fornacibus
ad
sententiam
elaboratur.
Non
possunt
istae
venae
(quarum
centupondium
saepenumero
vix
auri
drachmam
vel
argenti
semunciam
continet)
su¬
perioribus
excoqui
propter
sumtuum
impensam,
quae
eorum
valorem
excedit.
Itaque
crudo
furno
ad
minorem
quantitatem,
in
quam
simul
ex
ampla
mole
in
angustum
colligitur
metallum,
rediguntur,
subtractis
separatisque
mineralium
alienorum
recrementis,
quae
hic
magno
numero
fiunt,
vti
&
for¬
nacum
parietibus
plurimae
annascuntur
inter
conflandum
cadmiae.
Conflatorium
sane
inde
voces
iure
optimo
hunc
furnum.
Ex
amplo
enim
in
paruum
conflantur
venae.
Crudùm
dixerunt
sua
lingua
Ger¬
mani,
vel
rudem
(vber
die
rohe
schicht
/
oder
die
rohe
schicht
/
quasi
dicas
excoctio
opere
crudo,
vel
confla¬
tura
rudis)
quia
quod
excoctum
est
adhuc
rude
&
crudum
seu
impurùm
manet;
estque
plane
seruilis
hu¬
ius
fornacis
innentio,
quandoquidem
famulatur
antecedentibus.
Appellatur
etiam
pyromachi
confla¬
tori
us
(vber
den
lech
/
wenn
man
auß
kieß
stein
macht)
quia
vena
maximè
pyrites
aerosus;
quem
Germani
marcasitham
aerosam
(kupfer
kieß)
vocant
syluestrium
recrementorum
copia
subtracta,
domitaque
feri¬
tate,
in
panes
lapideos
(Germanis
stein
oder
lech)
redigitur,
idque
duplici
consilio,
vel
vt
argenteae
aureae¬
ue
venae
adiectis
metallum
sorbeat,
defendat
&
plumbo
tradat,
vel
ad
excoquendum
per
se
metallum
fiat
idoneus.
Inde
fit,
vt
aliquando
pyromacho
iam
multis
ignibus
fatigato
&
exhausto
reficiendo
recrean¬
doque
noui
pyritae
accessu
adhibeatur.
"Haec
excoquendi
ratio"
(in
quit
Agricola)
"etsi
rudis,
&
non
magno
vsui
esse"
(in¬
valle
Ioachimica
aut
plane
omittitur
aut
saltem
pyromachi
pręparandi
gratia
vsurpatur)
"videri
potest,
tamen
artificiosa
est
&
vtilis,
quia
magnum
venenarum
pondus,
in
quò
exigua
auri
vel
argenti
portio
inest,
ad
paucos
panes,
qui
metallum
in
se
continent,
redigit,
qui
etsi
primo
cocti
propter
cruditatem
habiles
non
sunt
secundae
coctioni,
qua
plumbo
adiecto
metallum
elicitur,
aut
aes
conflatur:
tamen
repetitis
crematuris,
septenis,
octonis,
nouenis
fiunt
habiles
etc".
Compensat
autem
sumtus
hic
labor,
tum
quia
minus
preciosis
scontentus
est
additamentis,
vt
pyrite
aeroso,
vel
fluxili,
scoriis,
tofo,
ferrugine,
albo
fissili
&c.
tum
quia
panes
facti
varii
sunt
vsus,
&
magna
copia
traiici
continuo
trium
aut
plurium
dierum
opere
(Matthesius
scribit
alicubi
totos
sex
diens
durare)
per
focum
possunt
excoctoribus
per
duodenas
horas
sibi
vicissim
succedentibus.
Fornax
aspectu¬
externo
similis
est
Norico.
Muratis
enim
parientibus
breuiore
antico,
&
focùm
admittente
extruitur
in
quadratum
ex
lapide.
Fronti
adiicitur
catinus
editior,
in
quem
ex
foco
decliui
continenter
illabitur
lique¬
facta
cum
pyrite
vena.
Itaque
etiam
patulum
ei
os
est.
Sed
cum
opus
sit
recrementorum
multa
&
crebra
ab¬
stractione,
metallo
grauiore
semper
ad
fundùm
concedente,
&
sic
ex
magna
mole
homogenia
naturae
in
patuam
se
contrahente,
tardè
impletur
catinus,
cumque
id
assecutus
est
coctor,
rupto
huius
catini
fo¬
tamine,
quod
interim
luto
obstructum
erat,
emittit
liquorem
in
catinum
humilem;,
vbi
in
panes
findi¬
tur.
His
ergo
conuenit
cum
fornace
Norica.
Sed
differt
magnitudine.
Nam
amplior
longe
est,
vt
inser¬
uiat
multae
venae:
folles
quoque
grandiores
&
spiritum
copiosiorem
valldioremque
postulat,
nec
non
focum,
&
os
liberalius
patentiusque.
Deinde
cadmias
plures
generat;
fineque
operis
multum
est
dispar.
cum
vt
dictum
est,
fornace
Norica
in
plumbum
excoquatur
metallum;
sed
hic
in
lapidem;
ibi
quoque
lurum
&
argentum
fiat,
hic
lapis,
atque
insuper
etiam,
venae
aerosae
&
plumbeae
elaborentur.
Itaque
il¬
lius
finis
principalis
est,
huius
seruilis.
Est
&
alia
catini
forma,
commisso
scilicet
interno
&
externo
per
com¬
Nn
2
Redigere
in
pauca,
auf
die
minde¬
rung
schmelt¬
zen:
Diffun¬
dere
&
di¬
spergere,
in
die
weite
bringen.