Seneca
epist.
91.
Monet
suspensuras
balneorum
suo
tempore
iuuentas
&
impressos
pa¬
rietibus
tu¬
bos
per
quos
circumferre¬
tur
calor
qui
ima
simul
&
summa
foueret
aequaliter.
image
57
142
Comment.
Alchem.
Part.
I.
Lib.
I.
nempe
Morauos
&
Carnos
raro
bessem
seu
marcam
argenti
aut
sextantem
excedentes
fulminando,
nu¬
do
cineritio
rem
peragere
sub
dio
ventis
inspirantibus,
vtpote
plumbum
argentatum
cineritio
impo¬
nentes,
huicque
arida
&
post
succulenta
ligna,
atque
sic
fulmineam
puritatem
procurantes.
Adhibent
autem
etiam
folles
ex
praecepto
Geberi.
Focus
est
vt
praecedenti
pagina
liquet.
)
:
crux
:
(
Morauorum
fulminatorium.
Calix
fulminatorius
cum
lacuna
&
fenestris
in
pedamento
ad
recipiendum
lithargyrum,
&
auertendos
halitus.
Circulus
super
foco
concamerato,
ex
cuius
strato
foramen
in
cameram
descendere
potest,
si
placet
ad
lithargyrum
capiendum.
Ne
etiam
putes
axiomaticam
praeceptionem
&
ideam
artis
alligatam
esse
perpetuo
ad
furni
for¬
mam
vnam,
nec
admitti
crypses
&
varietates,
considera
Vngatorum
&
Polonorum
fulminatorium
iti¬
dem
ab
agricola
descriptum.
Huius
iconem
saltem
offerimus:
Saturnus
Fulminatorium,
seu
cineritium
Hungarorum
con¬
cameratum
ex
laterculo
inducto
arenato.
Jupiter
lanua
posti¬
ca
triplicis
vsus.
Nam
per
arcum
eius
respirat
fornax;
per
mediam
partem
focùm
alit;
per
imam
&
auram
capit
&
re¬
spirat.
Mars
Sunt
ferreae
trabes
vsque
ad
catinam
pertingen¬
tes,
in
quibus
ponuntur
ligna,
vt
eorum
flamma
saltem
opus
vrgeatur,
sicut
aliquando
sola
ex
laterculis
in
cratem
dige¬
stis
in
conchis
fereis
lateri
appositis
bismuthum
excoqui¬
tur.
Mercurius
Via
vaporum
&
halituum.
Sol
Arcus
ergasterii
&
fenestra,
per
quam
via
est
in
catinum.
Venus
Fossa
deriuandi
lithargyri.
Tandem
cineritii
huius
compendium
duplex
triplexue
passim
effingitur;
Primum
est
fornacula,
de
qua
supra.
Ibi
enim
catillus
cinereus
pro
cineritio
est;
Testu
seu
tegula
pro
fornice.
Deinde
vstrina
argenti
fulminati
ad
purùm
excepta
drachma,
de
quibus
fornacibus
etiam
supra.
Ex
tempore
in
vsum
venit
circulus
fer¬
reus
cinere
fartus.
Postea
abuti
possumus
anemiis
foco
ferrario
aurifabrorum,
bracteariorum
&
huius¬
modi.
Et
hactenus
quidem
furni,
quos
Chymia
mechanicis
metallurgis
permisit,
quique
in
parasce¬
uasticis
sunt
alieniores.
Nunc
gradu
quodam
affinitatis
pergentes,
ad
χημκιώτερα
acedimus.
CAP.
XXIII.
De
milliariis
draconinis
&
eorum
furno.
"AHena",
inquit
Vitruuius
lib.
5.
c.
10.
"supra
hypocaustum
tria
sunt
componenda,
vnum
caldarium,
alterum
tepida¬
rium,
tertium
frigidarium,
&
ita
collocanda,
vt
ex
tepidario
in
caldarium,
quantum
aquae
calidae
exierit,
influat,
de
frigidario
in
tepidarium
ad
eundem
modum,
testudinesque
alueorum
ex
communi
hypocausi
calefacientur,
etc."
Scire
Chymicum
conuenit,
non
tantùm
quae
ex
sua
officina
metallurgiae
permiserit,
&
quo
profectu,
inge¬
nioque
illa
in
posterùm
sint
ampliata,
excultaque,
vt
cum
foenore
ad
suos
dominos
possint
reuerti:
Sed
&
quae
ex
publico
non
ad
Politicos
tantum
vsus,
verum
multo
magis
Medicos
petita,
illustrare
suam
artem,
&
copiam
consilii
in
instruendis
similibus
queant
suppeditare.
Non
itaque
praetereunda
ratio
veterum
hypocaustorum
est,
&
caldariorum,
quae
ea
solertia
sunt
composita.
vt
maxime
naturam
in
Thermis
con¬
tinue
effundendis
imitarentur,
&
tanquam
iugi
fonte
riuisque
perennibus
calidam
aquam,
non
sine
vi¬
quadam
Medica,
quàm
in
transcursu
acquireret,
euomerent.
Vitruuius
quidem
"loco
citato"
pauimentum
caldariorum
supra
communem
hypocausim
ita
suspendit,
vt
in
decliue
vergat
versus
pręfurnium
flam¬
maque
ascendens
subtus
eo
liberius
vagetur,
sicque
caldaria
&
testudines
calefiant.
Vnde
intelligimus
ahenum
ex
foco
inferiore
subterraneo
accipere
flammam,
illumque
constare
furno
in
testudinem
reducto,
&
pręfurnio,
cùm
pauimentò
obliquo:
ahenum
vero
supra
hypocausto
collocatum
in
fornice
esse
stru¬
ctura
vel
contignatione
concamerato,
qui
locus
item
caldarium
vocatur,
estque
humilior
tepidario,
sic¬
ut
hoc
frigidario:
Sed
quae
ratio
fuerit
continenter
effluentis
aquae
calidae,
ita
vt
proportione
respon¬
deat
semper
influenti
tepidae,
&
haec
frigidae,
non
explicat,
&
in
hoc
etiam
ingenit
vires
impendit
Bac¬
cius.
Interpres
eius
pingit
sellam
triplicis
pulpiti,
quorum
vnum
quodque
olla
milliaria
operculo
suo
clausa
instruit,
vt
intelligamus,
per
canales
ex
superiore
in
inferiores
transferri
aquam,
qua
dispositione
vtitur
Chymicus
in
destillatione
per
lacinias,
nec
raro
in
aliis;
vti
suo
loco
monstrabitur.
Tam
autem
caldarium,
quam
tepidarium
à
foco
communi
calorem
accipit,
sed
differenter.
Aestuarium
enim
sub
cal¬
dario
est;
verum
hinc
per
emissarium
calor
deducitur
ad
ahenum
tepidarii,
qui
etiam
ex
cameris
istorum
abienorum
per
tubos
in
pauimentis
&
parietibus
dispositos
in
balnea
deriuatur,
auram
calidam
occul¬
tis
orificiis
subinde
proflantibus
fistulis,
quam
rationem
Chymici
obseruant
in
balneo
suo,
vbi
item,
vt
videre
in
pictura
Matthiolana
est,
ex
eodem
hypocausto
&
caldarium
&
tepidarium,
incenduntur.
Fin¬
gere
licet
feruore
hypocausti
miliarium
aquae
calidae
continuo
aestuare,
ita
vt
ab
allapsu
tepidae
non
queat
refrigescere,
cumque
tantùm
influat
quantùm
exundat
effluitque,
non
est
operosum
negotium
pro¬
curare
illud
ipsum
ahenis
diuersis
impariter
locatis,
&
per
fistulas
coniunctis.
Verùm
aliam
rationem
bos
per
quos
monstrauit
Seneca
ad
Lucilium,
ex
quo
huic
rei
lucem
petiuit
etiam
Baccius
lib.
7.
de
Thermisc.
9.
Construi
enim
solitum
in
ipsis
miliariis
Dracones,
quae
erant
fistulata
vasa
tubae
instar
aere
tenui,
per
decliue
mi¬
liario
circundata,
vt
aqua
dum
ad
os
draconis
conglomerati
specie,
pluries
eundem
ignem
ambitet,
per
tantum
flueret
spacii,
quantum
acquirendo
calori
satis
esset.
Sed
audiamus
Senecam
ipsum
in
4.
quaest.
nat.
c.
24.
de
aquarum
calore
ex
sententia
Empedoclis
disputantem.
"Empedocles",
inquit,
"existimat
ignibus
quos
multis
locis
terra
opertos
tegit
aquam
calescere,
si
subiecti
sint
solo,
per
quod
aquis
transcursus
est.
Facere
solemus
dracones
&
miliaria
&
complures
formas,
in
quibus
aere
tenui
fistulas
struimus
per
decliue
circumdatas,
vt
saepe
eundem
ignem
am¬
biens
aqua
per
tantum
fluat
spacii,
quantum
efficiendo
calori
sat
est.
Idem
sub
terra
Empedocles
existimat
fieri,
quem
non
falli