Ep.
89.
&
91.
ad
Lucilium.
Plin.
lib.
36.
cap.
26.
1.
Part.
an.
5.
image
59
144
Comment.
Alchem.
Part.
I.
Lib.
I.
lapsa
aqua
frigida,
cum
tonitrui
strepitu
perlabitur.
Si
quis
tepidam
potius,
quam
frigidam
immittere
velit,
dispendium
operis
fecerit.
In
aheno
vero
itidem
intra
fornacem
suspenso
talem
possumus
finge¬
re
disponsitionem:
Ahenum
latere
fingendum
est
capsa
fornacis,
sicut
in
ipso
fistulae
serpentinae;
quas
conducit
intus
aqua
opplere,
quae
communi
hypocausti
ex
foco
inca¬
lescat:
Sed
feruentior
prodibit
riuus,
si
luto
obductae
fistulae
etiam
intus
prunarum
igne
incaluerint,
quan¬
quam
adeo
dense
stipari
queant,
vt
huius
copia
non
facile,
nisi
in
summo
detur.
Est
autem
in
arbitrio
arti¬
ficum,
hac
vel
alia
forma
aheni
vti,
atque
etiam
forna¬
cem
diuersimode
adaptare.
Possunt
desuper
carbones
per
os
patens
demitti,
vel
etiam
à
fundo
ignis
ex
lignis
viuus
subministrari,
in
qua
re
opus
erit
craticula,
&
clausa
superiore
parte
efformanda
spiracula
ad
emit¬
tendum
fumum.
In
salinis,
vbi
ignium
compendia
quaeruntur,
dracones
huiusmodi
accommodantus
cortinis,
ita,
vt
qua
parte
eluctatur
ignis
sub
illis
iuxta¬
que
serpant;
indeque
redeant
consurgantque
&
ef¬
fundant
aquam
in
cortinas
calefactam,
vbi
postea
eo
facilius
coagulat
&
salem
reddit.
Aliquando
vapor
ex
ahenis
consurgens
concamerata
testudine
excipi¬
tur
cogiturque
ibi
dispositum
aquae
lacum
calefacere,
qui
calefactam
muriam
euomit
in
cortinam.
Eodem
loco
etiam
serpentini
canales
circumduci
inuo¬
luique
possunt,
vt
per
eos
incensos
perfundorio
aestu
continentur
decurrat
feruens
liquor.
CAP.
XXV.
De
vitrariorum
Fornacè.
VOluit
Posidonius
quamlibet
vtilium
artium
à
sapiente
inuentam
fuisse
quidem,
sed
cum
minores
plaereque
iudicarentur,
quam
quas
tractaret
ipse,
sordidioribus
ministris
cessisse.
Ab
eo
principio
deduxit
architectonicam,
pistoriam,
textoriam,
agriculturam
&
similes.
Seneca
non
concedit
à
Philo¬
sophia
inuentas
artes
esse,
quibus
in
quotidiano
vsu
vita
vtitur,
sed
ab
illis
ipsis
excogitatas
externis
qui¬
busdam
occasionibus,
qui
eas
etiamnum
hodie
curant.
"Omnia
ista
quidem",
inquit,
"ratio,
sed
non
recta
ratio¬
est
commenta".
Hominis
enim
non
sapientis
inuenta
sunt
tanquam
nauigia:
Et
si
sapiens
inuenit,
non
qua
vel
tanquam
sapiens.
Quapropter
etiam
Mathemata,
Arithmeticam,
Geometriam,
Astrologiam,
pi¬
ctoriam
etc.
ex
sapientum
inuentorum
numero
excludit.
Rideret
certe
is
nostra
quoque
commenta,
quibus
studemus
&
vitae
consulere,
&
vitae
sanitati
per
Chymica
artificia
illisque
famulantes
artes
me¬
chanicas,
negaretque
liberaliter
nos
contemplandi
facultate
vti,
cum
ex
officinis
opificia
compile¬
mus.
Verùm
relinquamus
ipsi
spiritum
Socraticum,
&
insolentiam
magnificentiamque
seu
Stoi¬
cam,
seu
Platonicam
condonemùs,
nec
caremus
multum
eius
Sophismata,
qui
plus
tribuen¬
dum
censet
ex
nobis
natae
Philosophiae,
quam
Diis,
cum
hi
vitam
saltem,
illa
vero
bonam
vitam
con¬
cessisse
existimentur.
Cupiit
certe
Posidonio
aliquem
vitriarium
ostendere,
qui
spiritu
vitrum
in
habi¬
tus
plurimos
informet,
qui
vix
diligenti
manu
effingerentur,
quanquam
velit
illa
inuenta
esse
postquam
sapientem
inuenire
desiuimus,
qui
tamen
multa
faciat,
quae
ab
imprudentissimis,
vel
aeque,
videmus
fie¬
ri,
vel
peritius
exercitatiusque,
quae
non
parua
laus
est
talium
artium,
cum
in
se
habeant,
aliquid
etiam
sapientum
Aristarcho
admirabile,
&
quod
non
perinde
assequi
valeat
vel
sapientissimus
Stoicorum,
omne
sui
praesidium
in
seipso
quaerens,
&
ne
fulminantem
quidem
Iouem
metuens.
Pro
Posidonio
ve¬
ro
nos
ei
sistamus,
&
cognoscere
illum
tam
mirabilem
vitrarium
iuxta
Heraclitum
in
casa
vitraria
ca¬
loris
inquisitionisque
gratia
sedentes
desideremus,
mira
perfusi
voluptate,
cùm
non
tantùm
viderimus
vitrum
aliud
flatu
figurari,
aliud
torno
teri,
aliud
argenti
modo
caelari,
fierique
è
massis
smaragdos,
hya¬
cinthos,
chrysolithos,
vitra
obsidiana,
plicatilia,
qualia
Tiberii
principis
aetate
&
similia,
etiam
tam
mi¬
nuta,
vt
inuscae
pennis
tegantur
nauigiola,
sellae
curules
aliaque:
Verum
ingenium,
quod
illa
condide¬
rit,
simul
fuerimus
contemplati,
itaque
philosophati
ingenue,
vt
Aristoteles
volebat.
Admisere
sane
ve¬
teres
pictoriam,
statuariam,
plasticam,
architectonicam
etiam
ad
liberalium
censum,
legiturque
Numa¬
septimum
figulorum
collegium
instituisse;
sed
contenti
sumus,
Si
quis
Senecae
aemulus
haec
nostra
in
propaedeumatibus
ingenuis
relinquit.
Videamus
ergo,
quibus
clibanis
aut
fornacibus
excoquat
mas¬
sas
suas,
temperetque
vitrarius
artifex.
Haec
contemplatio
informabit
tyronem
Chymicum,
initiabit¬
que
ad
conflatoriam
gemmarum
&
similia
artis
magisteria.
"Leuibus,
aridisque
lignis
coquitur
(arena
vitraria)"
inquit
Plinius,
"addito
cyprio
ac
nitro
maxime
ophirio
Continuis
fornacibus,
vt
aes,
liquatur,
fiuntque
massae
colore
pingui
nigricantes.
Acie
tanta
est
quaecunque,
vt
citra
vl¬
lum
sensum
ad
ossa
consecet,
quicquid
afflauerit
corporis.
Ex
massis
rursus
funditur
in
officinis,
tingiturque
&
figura¬
tur,
ec.
Item,
in
Vulturno
mari
Italiae
arena
alba
quae
mollissima
est,
pila
molaque
teritur.
Deinde
miscetur
tribus
partibus
nitri
pondere
vel
mensura,
ac
liquata
in
alias
fornaces
transsunditur,
Ibi
fit
massa,
quae
vocatur
hammonitrum,
atque
hoc
recoquitur,
&
fit
vitrum
purum,
&
massa
vitri
candidi."
Haec
ille.
Fornace
fusoria
veuerberante
pura
flamma
opus
esse
innuit.
Eam
plaerumque
in
testudinem
cogunt,
quanquam
etiam
sterni
plano
tecto
possit.
E
Saxo
natiuo
fluuiatili
vidimus
compactam
fornicatam;
sed
quae
vltra
menses
non
sustineat
flamma¬