image
60
Furnus
fundendi
vitri
&
massae
gemmeae.
145
De
sceuastica
artis.
flammarum
impetus,
aut
ad
summum
trimestre
tempus
duret,
tumque
eius
camera
ergastiea
mutatis
saxis
reficienda.
In
hac
&
fundunt
materiam
&
recoquunt,
conflantque.
Sed
Plinius
indicat,
non
ea¬
dem
fornace,
peragi
vtrumque,
cum
scribat,
massam
vna
fornace
colliquatam,
in
alteram
transfundi,
vt
existat
hammonitrum,
quod
vel
eadem,
vel
diuersa
fornace
distributis
in
classes
operibus
potest
reco¬
qui.
Fingas
licet
à
manu
in
manum,
peruenire;
primos
ministros
molere,
secundos
fundere,
tertios
fa¬
cere
hammonitrum,
quartos
recoquere
&
conflare,
vt
sint
diuisae
partes,
quarum
secunda
&
tertia
ta¬
men
iisdem
commendari
potest,
licet
diuersis
fornacibus,
aut
etiam
vna
eademque,
si
compendium
quaeras.
Cum
enim
non
obruit
multitudo,
quorsum
opus
est
fornacibus
pluribus?
Et
massa
&
hammo¬
nitrum
eadem
reuerberante
potest
parari.
Caruisse
istas
follium
auxilio
apparet
ex
lignis
aridis,
leui¬
busque
adhibitis,
imo
&
materiae
puritate.
At
excitanda
nihilominus
impinguendaque
flamma
est.
Fo¬
cus
itaque
perflatilis
subeunte
aura
debuit
esse,
&
distinctum
ab
eo
ergasterium.
Non
impingitur
feruor,
nisi
reciproco
igni:
tum
concameratum
tegumentum
cogit
optime.
Elicimus
itaque,
Plinianas
forna¬
ces
non
fuisse
dissimiles
hodiernis,
quanquam
fusoriam
arenarum
in
massas
variare
nihil
prohibeat.
Sed
qui
illi
hodierni
clibani?
Describuntur
ab
Agricola
aliísque
sat
luculenter.
Si
materia
ex
lapidibus
prae¬
paranda
est,
cum
domari
mollirique
debeant,
vstrina
ab
initio
requiritur,
siue
ea
sit
furni
calcarii,
figuli¬
niue
instar,
siue
fusorii,
siue
peragatur
metallurgorum
industria,
de
qua
supra.
Inde
pilis
molisque
&
cribris
fit
arena,
ex
qua
plaerumque
adiectis
quae
oportet,
fit
massa
in
fornace
distega
antitypi
ignis,
in
cameram
reducta.
Aliqui
alternis
operis
eadem
fornace
massas
praeparant,
&
recoquunt.
Furni
huius
exemplar
proposuit
Agricola
tale.
Prima
pars
actu
vna,
potentia
duplex
ferreo
axe
vel
crate
ab
humo
seiungitur,
vt
cinerib.
&
flatui
sit
locus.
Per
ostium
ligna
immittuntur,
&
simul
aura
subministratur.
Sequitur
ergasterium,
pauimento
diuisum.
Est
hoc
fornicatum
in¬
terstitium,
in
medio
pertusum,
factaque
flammis
via,
per
quam
ebulliunt,
&
in
cameram,
vnde
redeunt
in
pauimentum,
eluctantur.
Talis
fornax
apta
etiam
est
recoctioni,
si
ita
fiat.
At
aliquando,
interstitium
inter
vtramque
fornicem
etiam
eratis
vicem
praebet,
&
sic
conformatur.
Tunc
ligna
per
su¬
perius
ostium
iniiciuntur,
dispositísque
catinis
vel
ollis,
are¬
nae,
nitrum,
sal,
cinis,
magnes,
&c.
mista
eliquantur,
cuius
dispositionis
causa
margo
ambitusque
cratis
debet
esse
so¬
lidus.
Hoc
modo
mallemus
cinerarii
ostium
ad
latus
vel
tergum
reiectum,
ne
obstaret
fusor.
Sed
consultius
est
in
hypeccausi
focum
fieri,
in
fornice
seu
testudine
collocari
fundendam
materiam.
Ita
enim
purior
conflabitur.
Sed
&
sic
rectius
disiungerentur
ostia,
secus
ac
pictura
exhibet.
Atque
ita
se
habet
fornax
praeparatoria
massae
&
hammonitri.
Inde
transfunditur
materia
in
fornacem
secundam,
cuius
figura
parùm
differt
à
iam
picta.
Est
enim
in
testudinem
reducta,
fornicibusque
distin¬
cta
modo
duobus,
modo
tribus,
iam
etiam
arcuatim
extructa,
ita
vt
arcus
iungantur
muris,
in
quorum
spacio
secundo
fenestrae
sint
singulae
pro
conflaturis:
iam
absque
arcubus
simpliciter
educta:
Imo
etiam
inter
dum
solitaria,
vt
tristegos,
interdum
sociata
iunctaque
fornaci
laterali
ad
refrigeranda
conflata
vasa,
quod
munus
tamen
in
tristega
mandatum
est
camerae
superiori,
vt
sit
compendium
operae
&
spaeii.
Tali
fornaci
construendae
crudos
parant
lateres
satis
lentos
purosque,
vt
contra
ignes
pugnent,
du¬
rentque.
Sed
vt
diximus,
non
semper
hi
sunt
ad
manus.
Itaque
natiui
lapides
quaeruntur,
vt
in
furnis
me¬
tallurgorum.
Si
socia
fornax
solidandi
vitra
causa
adiicitur,
minus
alta
fit
excoctoria,
&
distegos:
sed
ita,
vt
à
tergo
communi
ostio
iungatur
sociae,
quae
nihilominus
à
latere
aliud
ostium
habet,
per
quod
in
intus
collocatam
tegulam,
inferantur
vitra
adhuc
feruentia.
Sed
tristegon
proponamus.
Eius
figura
ab
Agricola
pingitur
vt
folio
verso
patet:
Concamerata
arcuataque
fornax
tria
habet
loculamenta.
A.
Imum,
quam
hypocausin
cum
Vitru¬
uio
vocamus,
aut
pyriaterium
seu
focum,
in
quo
ligna
arida
super
axe
ferreo
accensa
luculenta
ardent
&
copiosa
puraque
flamma:
B.
Spacium
secundum
seu
medium,
quod
ergasterium
est
&
conflatorium.
C.
Ter¬
tium
seu
summum
sub
testudine,
quod
est
refrigeratorium,
sed
non
sine
flamma,
caloreve.
In
èo
collo¬
cantur
capsae
tegulorum
forma,
quae
vitra
illata
defendant
à
flammis
fumisque
si
qui
negligentiae
culpa
existant,
cum
ars
requirat
ligua
àαa,
&
eius
gratia
materiam
singulari
clibano
vel
sole
feruente
are¬
facere
iubeat.
D.
Arcus
lapidei
diuidentes
simul
fornacem
in
stationes
operariorum,
&
sustinentes
for¬
nicem.
Illi
in
vertice
centro
communi
coeunt,
seque
intersecant
mutuo.
Fiunt
plures
paucioresve
pro
arbitratu
magistri
&
magnitudine
furni,
quanquam
nulla
necessitas
arcus
extantes
imponat,
cùm
ali¬
cubi
placeat
inoffensa
rotunditas,
fenestris
nihilominus
&
stationibus
dispensata.
E.
Spacia
inter
arcus,
quibus
explentur
committunturque,
sed
illis
extantibus.
F.
Ostium
hypocausti,
per
quod
inferuntur
li¬
gna,
subit
aura,
irrepit
famulus
ad
efferendos
cineres.
G.
Margo
fornicis
diuidentis
ergasterium
&
hy¬
pocaustum.
H.
Eiusdem
fornicis
solam,
quod
est
hypocausti
tectum.
In
eo
stabulantur
ollae
hammoni¬
trum
continentes,
ex
quib.
maturius
iam
liquor
extrahitur
&
conflando
figuratur.
I.
Ollae,
quas
ea
for¬
ma
exhibuit
Agricola.
Sed
nihil
prohibet
humiliores
esse,
vt
materia
hauriri
possit,
&
tamen
oportet
eas
aequare
fenestrę
marginem,
vel
non
procul
abesse.
Tot
sunt
numero,
quot
fenestrae
&
stationes
confla¬
torum.
K.
Crater
fornicis
inferioris,
per
quem
flamma
emicat
consurgitque
in
impositam
cameram,
in¬
deque
reciproco
flexu
reuersa,
plaerumque
per
fenestras
elucet.
Itaque
stationes
operatiorum
potius
sunt
aestua¬
Agr.
p.
471.