149
De
sceuastica
artis.
nę
vocabulis
assuescant.
Aut
per
se
invenitur
hydtargyrus
in
fodinis,
aut
arte
ex
venis
elicitur.
Illa
natiua
est,
sed
non
sine
naturae
aestuariis
ex
suis
venis,
quibus,
vt
loquitur
Aristot.
ἐγκατακλειομένη
ἡ
ἀναθυμίασις,
in
illud
fos¬
silium
genus
profecit,
expressa,
&
terrae
cameris
frigidioribus
vaporis
modo
concreta.
Altera
vocatur
artifi¬
cialis,
quae
Plinio
fit
ex
argentoso
lapide:
Postea
ex
minio
secundario,
hoc
est
anthrace,
vel
minio
nati¬
uo
fertili.
(Est
enim
aliud
sterile,
duntaxat
coloris
gratia
petitum,)
quae
&
cinnabaris
dicitur
natiua.
Ille
modus
à
Dioscoride
oblique
notatus
est,
cum
dixit,
inueniri
ἐν
τῷ
μεταλλεύεσθαι
ἄργυρον,
quod
interpres
reddidit,
in
argenti
fodinarum
tectis
stillatim
concretum:
Sed
sensum
etiam
hunc
habet,
cum
argentum
rude
in
metallum
excoquitur,
inveniri
in
caminorum
cameris,
quo
ignis
vim
fugiens
se
proripit
&
con¬
crescit
denuo.
Id
autem
fit,
cum
ex
cadmia
hoc
liquore
praegnante
argentum
extrahitur,
vel
dum
haec
ipsa
cremando
praeparatur.
Chymici
etiam
ex
ipsis
elieiunt
metallis
arte
non
ignota
veteribus.
Intelli¬
gimus
itaque
argentum
viuum
ascensorio
artificio
per
sublimationem,
&
destillationem
confici,
pro¬
lectarique
ex
sua
vena
seu
terrea
seu
lapidea.
Et
naturae
quidem
vasa
sunt
aperta.
Est
enim
focus
suppo¬
situs
venae:
Est
spacium
frigidum
superius,
quo
se
recipiat
vapor,
ibique
consistat:
Est
conceptaculum
natiuum
vbi
relatae
in
imum
guttae
colligantur.
Hae
ipsae
dispositiones
obiter
inter
excoquendum
quo¬
que,
dum
alio
consilio
fit
metallum,
aut
color
minii
secundarii
eueniunt.
Sed
artis
ratio,
quae
primo
fine
istam
separationem,
certoque
consilio
&
proposito
instituit,
à
Plinio
intricatur
magis,
quam
explica¬
tur.
Euidentius
loquitur
Dioscorides:
unchecked
Hoc
est
artificium
Dioscoridęum.
Catinus
super
foco
statuitur
ex
argilla
factus
opere
figulino.
Pro¬
culdubiò
cineribus,
vel
terra
seu
arena
confertus
fuit,
quandoquidem
non
accepit
venam
immediate,
sed
ampullam
ferream,
in
qua
vena
seu
minium,
vt
ita
non
nudo
igni
violentaque
vstione
eliceretur
hydrargyrus,
sed
modico
calore,
quandoquidem
volaticae
est
naturae.
Iniecta
ergo
in
cucurbitam
vel
matulam
ex
ferro
vena
conclusa
est
operculo.
Sed
quo
pacto?
Num
concha
ferrea
in
cinerario
ca¬
tino
aperta
stetit,
catinus
vero
ipse
munitus
calice,
seu
operimento
secti
globi:
commissurę
diligenter
luto
munitae,
ne
respirare
posset.
Deinde
succenso
prunarum
igni
coacta
est
vena
reddere
halitus
seu
fauillae
speciem
hydrargy¬
rum,
qui
in
concauiate
operculi
frigida
constitit,
delapsusque
super
cinere
mansit,
donec
peracto
o¬
pere
colligeretur?
Probabilis
sane
hęc
ratio
redditur:
hodieque
vsitatis
artificiis,
de
quibus
mox
ex
A¬
gricola.
Sed
nihil
prohibet,
quin
accipiamus
in
catino
fictili
collocatam
ampullam
ferream
per
se
fu¬
isse
tectam
operculo,
quod
genus
alembicum
vocamus
eoque
vel
cęco,
sed
ventrioso,
&
in
lacunas
marginales
dilatato
ad
recipiendas
guttas:
vel
rostrato,
canaliculatove,
vt
in
sulphuris
excoctione.
Vide¬
tur
enim
incommodum
euenire,
si
in
cinerarium
relaberetur
liquor,
cuius
calore
tamen
in
summum
ascendere
erat
coactus.
Sed
huic
facile
medelam
affert
ferri
ratio.
Nam
ferrea
concha
fundo
calori¬
que
fuit
propior,
&
ob
solidiorem
materiam
aestum
concepit
vehementiorem,
qui
per
cineres
in
cati¬
no
altiores
non
potuit
tantus
esse.
Itaque
hic
tepor
existens
hydtargyrum
tulit:
non
autem
ferrea
concha.
Sed
quaenam
operculi
materia
fuit?
Ferro
hydtargyrus,
si
purum
sit,
&
frigidum
actu
feli¬
citer
accrescit.
Itaque
sępe
vidimus
tersis
è
ferro
cochlearibus
&
trullis,
exceptum
prompte
coire:
sępe
gladiis
cultrisque
super
halantem
in
pruna
expositis
insidere.
Ferreum
itaque
operculum,
seu
galea,
aut
cam¬
pana
fuerit.
Nihil
tamen
obstat,
quin
etiam
lapideum
&
argillaceum
fuerit,
ne
quid
dicamus
de
vi¬
treo.
Hunc
modum
vasorum
iudicamus
Dioscoridem
intellexisse.
At
num
furnus
vna
adhibitus
fuit,
an
nudo
catino
suppositus
prunarum
ignis?
Vtrumque
fieri
potuit.
Itaque
videtur
id
in
artificis
ar¬
bitrio
fuisse
relictum.
potest
declarari
modis
istis,
quos
Agricola
recenset.
"Olla
major",
inquit,
"(in
4.
ra¬
tione
venae
argenti
viui
excoquendae)
super
tripodem
statuta
completur
vena
comminuta:
cui
superfunditur
arena
vel
cinis
duos
digitos
crassus,
&
tunditur.
Mox
huius
ollae
ori
alterius
ollae
minoris
os
imponitur,
&
luto
obturatur,
ne
spiri¬
tum
emittat.
Vena
igni
cocta
exhalat
argentum
viuum,
quod
per
arenam
vel
cinerem
penetrans
fertur
in
ollam
supe¬
riorem,
vbi
in
guttas
concrescens
recidit
in
arenam
vel
cinerem,
quo
lauato
argentum
viuum
colligitur."
Hęc
ille.
Sed
Dioscoridis
modus
est
ingeniosior,
tum,
quia
non
cogitur
vena
per
cineres
arenasque
penetrare
iam
ipso
refertas,
&
hic
reciproco
motu
laepius
resolui,
quin
per
vim
rimas
quaerere,
cùm
vix
vllum
lutum
tam
sit
firmum,
vt
omnem
eius
retineat
spiritum,
si
feruefactus
fuerit:
tum
quia
prunarum
aequali
igni
melius
potest
regi,
quam
lignorum,
quo
pinxit
Agricola,
atque
insuper
etiam
quia
nihil
resorbet
vena,
&
ferrum
eam
caloris
augmento
magis
domat.
Dicere
possis,
"cum
per
arenas
cineremque
eluctatur,
simul
pur¬
gari
hydrargyrum,
perinde
vt
per
calcem
destillatur."
Tribueremus
huic
aliquid,
nisi
relapsu
suo
in
eosdem
cineres
iterum
pollueretur,
&
postea
dum
argentum
colligitur
lotione,
reciperet
sordes
relictas.
Dio¬
scorides
repurgationem
etiam
seorsim
poterat
instituere.
Verùm
audiamns
&
modum
quintum
prio¬
ri
similem,
qui
quidem
furno
indiget,
cùm
prior
sub
dio,
vel
camino
in
libero
foco
perageretur.
Matu¬
lae
fictiles
ex
argilla
firma,
à
sphaerico
fundo
angustiore
paulatim
in
amplius
os
consurgentes
implen¬
tur
vena:
operiuntur
patinis
planis
vitratis,
postquam
prius
vena
cinere
fuit
strata
compacto,
vt
prius.
Patinae
firmantur
pondere
lapidis,
ne
hydrargyri
spiritu
amoueantur.
Subdito
ex
lignis
igni
peragitur
coctio.
Furnus
fere
conuenit
cum
ascensorio
sulphuris,
potestque
produci
in
abaci
for¬
mam,
&
plura
vasa
eapere.
Eius
deformatio
haec
est.
Abaci
Oo
2