De
respira¬
tione
cap.
8.
Internus
ignis
est
ca¬
lor.
182
Comment.
Alchem.
Part.
I.
Lib.
II.
est
enatum.
Imitetur
Agricolas
&
Medicos,
qui
non
incertis
stellarum
stationibus
inhiant,
sed
ex
pro¬
pinquis
signa
capsunt.
Vt
vt
enim
à
caelo
profluxerit
virtus,
certè
bona
illa
fuit,
si
res
benè
constituta,
En
enta
vero
&
turbas;
quantùm
potest,
arte
corrigat,
sique
signis
propinquioribus
praesenserit
incom¬
moda
agendi
tempora,
ita
instituat
opera,
vt
congruum
sibi
aestimauerit.
A
Deo
quidem
principe
de¬
pendent
omnia
felicia;
sed
non
à
caelo,
quod
etiam
videatur
Calendarum
fauore
nobis
per
totum
an¬
num
clemens
&
benignum
fore,
tamen
quam
saepè
nos
fallat,
quamque
importune
in
aduersitates
mutetur,
&
interrumpat
spes
hominum
multis
turbis,
est
in
propatulo.
Itaque
non
fingat
sibi
suc¬
cessus
bonos
ex
coeli
angulis,
horoscopis,
&
caeteris
positionibus,
cum
impossibile
sit
homini
scire
in
felicibus
quoque
constitutionibus,
vti
apparent
ex
Astrologorum
placitis,
quo
nam
processura,
inclina¬
turaque
sint
momenta;
num
aliquid
interlapsurum,
num
nihil
conferant
reliquae
quoque
stellae,
&
coelorum
ipsorum
potestates,
quorum
tamen
illi
in
suis
Thematibus
non
habent
rationem,
&
ex
friuolis
fundamentis
opinionum
incertissimarum
extruxerunt
regulas
planetarias.
Quod
fit
Deo
fauente,
&
artifice
industria,
si
ei
natura
praebuerit
vim
ex
generatione
praeclaram,
satis
fit
rectè.
Fortuita
prae¬
scire,
aut
regulis
complecti,
non
est
hominis,
tametsi
eorum
metu
sese
aliquis
sagacior
possit
praefir¬
mare,
atque
etiam
aliquid
ex
arte
&
industria
correctionis
adferre.
Talis
est
&
artificiorum
iam
insti¬
tutorum
ad
finem
perductio.
Si
enim
coelum
millies
mutatur
ante
finem,
nec
est
in
thesibus
auspicio¬
rum
aliquid
fidei,
quorsum
attinet
solicite
intueri
astra?
Etiam
progressus
operum
diriguntur
Dei
&
artificis
nutu,
qui
tamen
anni
tempora,
solisque
&
lunae,
quin
&
ventorum
aliorumque
incidenti¬
um
vt
in
principio,
ita
in
successu,
rationem
debet
contemplari.
Si
praeclarum
opus
est
assecutus,
omnia
fuere
disposita
bene:
sin
minus,
etiamsi
coelum
promiserit
omnia
beata,
tamen
inauspicato
laboratum
est.
Et
tantum
quidem
de
coeli
viribus.
Quae
in
elementaribus
&
circa
nos
sunt
potestates,
euidentiores
sunt,
&
humano
captui
subia¬
cent,
possuntque
etiam
arbitrio
artificis
parere.
Proximè
enim
tangunt
materiam;
habent
circa
nos
suas
mansiones,
&
fomenta:
gradibus
possunt
intendi
&
remitti,
&
admoueri
procul
vel
prope;
pos¬
sunt
amoueri
ad
libitum
vicissimque
applicari:
Res
quoque
ipsa
si
mobilis
est
(aut
enim
actiuum
in¬
strumentum
mobile
est
in
arte,
aut
patiens
materia,
aut
vtrumque
simul:
vtrumque
fixum
motibus
ar¬
tis
non
conuenit)
subduci
illis
potest,
vel
vicissim,
idque
varie
adduci.
Constat
in
quibus
valeant,
aut
imbecilliorem
vim
exerant;
vbi
sint
indaganda,
vnde
ad
opus
asciscenda.
Si
haec
benigna
commodaque
sunt,
argumento
sunt,
etiam
caetera,
à
quibus
processisse
putantur,
(de
naturalibus
loquimur)
fauere,
aut
si
non
fauent,
satius
est
instrumentum
propinquum
&
necessarium,
subiectumque
arti
esse
con¬
ueniens,
quam
illa
generica
&
vaga,
quorum
minae
in
non
dispositis
sunt
inanes.
Bonus
itaque
Chy¬
micus
fuerit,
qui
calores
&
frigora,
humiditatesque
&
siccitates
ex
arte
poterit
attemperare,
&
ita
ad¬
mouere
operi,
vt
laudabilem
assequatur
finem.
Sed
in
his
primae
debentur
calori,
cuius
est
generatio
motusque
ad
formam.
Frigus
si
quid
generat,
ex
accidente
creditur
id
procurare,
cum
ex
sua
natura
potius
sit
destructiuum.
Sed
id
temperandum
est,
vt
diximus.
Nam
inseruit
coagulationibus
aliquibus
&
separationibus,
notumque
est,
metalla,
licet
sua
natura
sint
id
quod
sunt,
tamen
externam
concre¬
tionem
alicui
frigori
debere.
Humiditas
solutoria
est.
Itaque
huius
beneficio
multa
soluimus
&
pu¬
trefacimus.
Siccitas
contra
definit
&
terminat.
Sed
in
omnibus
sua
est
attemperatio,
saepeque
humi¬
ditates
siccitate
ad
modum
reuòcantur.
Sed
de
singulis
agamus
seorsim,
maximè
vero
de
calore,
cuius
in
ea
arte
est
dignltas
&
agendi
munus
primum.
CAP.
II.
De
calore,
eiusque
varietate,
&
vnde
possit
esse
praesto.
Instrumentum
artis
Chymicae
praestabilissimum
calor
est,
qui
cum
proprius
sit
ignis
(vt
enim
est
it
Alib.
de
sens.
cap.
4.
sicca
ignis
natura
est
quidem,
sed
proprium
eius
est
calidum
το
θερμον)
ars
bene
vten¬
di
calore
πυροτεχνια
nuncupata
est:
Et
sane
alicubi
caloris
nomine
ignis
intelligitur
(vt
cum
in
2.
de
anima
tex.
130.
ignis
omnibus
sensibus
dicitur
esse
communis,
quod
sine
calore
nihil
sensitiuum;
&
cum
de
vita
&
morte,
anima,
visu
etc.
agitur,
perinde
disseritur
de
calore
&
igni):
verum
cum
Chymicus
ad
suam
artem
accommodatius
distinctiusque
docere
vult,
licet
alias
in
magisterio
occulto
etiam
calorem
internum
&
principium
motiuum
vocet
ignem,
inter
calorem
&
ignem
nonnihil
discernit.
Quocirca
nos
de
calore
hic
generalius
contemplantes
de
igni
seorsim
deinceps
videbimus.
Multae
vero
sunt
de
caloris
natura
&
differentiis
disputationes,
nec
desunt
qui
omne
calidum
per
se
ex
coelo
deducant,
doceantque,
omne
eiusdem
esse
naturae
&
speciei,
nec
differre,
nisi
principiorum,
quibus
gubernatur
&
adest
calor,
ratione,
vt
sit
animalis
coelestisque,
hic
per
se,
ille
analogus;
alius
elementaris,
propter
animas,
coelum,
elementa:
aut
etiam
discerni
gradibus
intensi
&
remissi:
aut
vitalem
quidem
esse
&
elementarem
ratione
isto¬
rum
principiorum;
sed
re
vnum
idemque
à
diuersis
principiis
dependentem.
Alii
contra
dissentiunt,
nec
à
coelo
producunt
omnem:
Nonnulli
substantiam
esse
contendunt;
alii
qualitatem,
&
quidem
autor
libri
de
spiritu
calorem,
quo
ars
vtitur,
qualitatem
esse
concedit;
sed
quo
natura,
substantiam
ponit,
cùm
vt
instrumentum
&
materia
simul
sit
in
natura,
vtpote
igni,
qui
ab
arte
ad
opus
adhibetur
non
existente¬
parte
operis;
qui
vero
in
natura
habetur
diffuso
per
ipsum
opus,
atque
vna
cum
caeteris
substantiam
eius
expleri;
Quocirca
Medici
calidum
natiuum
humido
spirituique
coniungentes
eodem
modo
de
eo
loquuntur,
nec
videtur
ab
ea
sententia
alienus
esse
Aristoteles,
cum
in
2.
de
gen.
an.
2.
scripsit,
in
se¬
mine
omnium
inesse
calorem,
qui
facit
vt
foecunda
sint
semina,
idque
non
ignem,
nec
talem
aliquam
facultatem
esse,
sed
spiritum;
qui
in
semine
spumosoque
corpore
continetur
&
naturam
in
eodem
spiritu
proportione
respondentem
elemento
stellarum
&c.
vbi
calorem
ex
spiritu
&
coelesti
quadam
natura
conficit,
vt
maximè
necesse
sit
substantiam
esse:
quidam
etiam
calorem
dicunt
in
mistis
esse
qualitatem,
in
igni