183
De
Pyrotechnia
&
affinibus.
in
igni
vero
substantiam,
cui
tamen
nihilominus
propri
loco
adiungunt
calorem.
Nos
interim
sepo¬
sitis
istis
disputationibus
(quanquam
nonnihil
de
illis
debeat
intelligere
Chymicus,
qui
caussas
gene¬
rationum
in
animalib.
vegetabilibusque
exploratas
habere
cupit,
&
analogicè
de
igni
interno
in
magisterio
magno
lapidis,
quin
&
de
igni
infernali
&
aliis
multa
proponit)
cum
Zabarella
dicamus
calorem
esse
qualitatem
actiuam,
quae
calefaciat
alia,
extenuetque
&
separet
heterogenea,
vt
homogenea
congre¬
gentur.
Haec
enim
definitio
videtur
ad
artem
accommodata
esse;
Et
per
se
de
calore
loquitur.
De
caeteris
autem,
quae
beneficio
principiorum
artis
&
naturae
excoquitur,
suo
sequetur
loco.
Illud
saltem
hîc
notandum,
caloris
naturam
per
se
discernendam
exacte
esse,
ab
operibus
sociis
quae
cum
aliis
per¬
ficit,
idque
ideo,
quia
vt
est
apud
Macrobium,
&
in
lib.
de
spiritu,
in
arte
aliud
efficit
aurifabri
ignis,
quam
quod
ipsum
etiam
Aristoteli
non
fuit
ignotum.
fabri
ferrarii,
&
coci
caeterorumque:
aliud
item
sarmentitius,
aliud
arundineus,
ferreus,
ligneus
calor,
Porro
calidum
aliquando
non
simpliciter
dici,
sed
comparate,
alibi
quidem
explicatur,
vt
in
2.
de
nouerit
etiam
calida
humidaque
maximè
putredini
esse
obnoxia,
non
autem
calida
sicca;
quod
in
illa
facile
impetum
facere
queat
calor
externus,
&
internum
educere
vel
iugulare,
materia
in
id
procliui,
&
se
praebente
efficaciae
agentis.
Hoc
praeceptum
de
multis
in
resoluendo,
conseruandoque
ipsum
ad¬
monere
potest,
sicut
&
consideratio
caloris
domestici
&
sui
in
vno
quolibet
&
externi.
Quod
enim
ca¬
lidum
est
aut
suo
calore
est
tale,
aut
externo.
Plura
colliget
ex
sequentibus.
Vnde
vero
suum
calorem
expectare
&
petere
debeat,
non
est
simplex
quaestio
in
tanta
operum
Chymicorum
varietate,
quibus
non
vnus
calor
potest
satis
esse
conueniens.
Velimus
itaque
hic
quoque
eum
nonnihil
in
Philosopho¬
rum
palastra
sese
exercuisse,
ne
quid,
cum
se
velit
in
eorum
numero
esse,
praeter
rationem
statuat,
fa¬
ciatue.
Calor
calorem
generat
vniuocè,
propter
agentis
naturalis
ad
simile
procreandum
instinctum.
Haec
ratio
alium
praesupponit
calorem
actu.
Omnis
enim
motus
est
actu
existentis
in
natura
similis,
quod
formam
iam
&
substantiam
habet.
Sed
&
si
quando
aequiuoce
omnis
à
coelo
ducitur,
per
motum
&
lumen,
putant
aliqui
ibidem
prius
actu
esse.
Verum
peripatus
ex
potentia
actuat
per
motum,
quasi
ex,
accidente
vt
docetur
in
meteorologicis.
Platonici
ex
magni
mundi
anima
coelique
potestate
dispergunt
in
omnia,
quo
respiciunt
etiam
illa
Aristotelica
in
3.
de
ortis,
anim.
cap.
vlt.
"Generantur
(inquit)
in
terra
hu¬
moreque
animalia
&
plantae
quoniam
humor
in
terra,
spiritus
in
humore,
calor
animalis
in
vniuerso
inest,
vt
quo¬
dam
modo
plena
sintanimarum
omnia.
Quamobrem
consistunt
celeriter,
cum
calor
ille
comprehensus
est,
etc."
Haec
tamen
opinio
conciliatur
cùm
priore,
quia
eundem
&
coelestem
&
animalem
faciunt.
Alicubi
Philo¬
sophus
hunc
calorem
seminibus
includit,
&
hinc
porro
plantis
&
animalibus,
potissimúmque
horum
cordi
aut
analogo,
quanquam
nec
sanguis
nec
spiritus
excludantur.
Vnde
&
in
humido
radicali
eum
figunt.
Ab
igni
aut
ignea
potestate
simpliciter
iste
negatur
procedere.
Veruntamen
cùm
ignis
pro
prium
sit
calidum
esse,
intelliget
Chymicus
aliquem
saltem
se
ab
igni
petere
&
expectare
posse.
Iam
ergo
noster,
si
alborum
philosophorum
placita
auscultare
iubetur,
ex
quatuor
principiis
calorem
arri¬
pere
potest.
Ex
calore
enim
alicubi
actum
existente,
promittit
sibi
actu
similem:
deinde
ex
coeli
motu
&
lumine:
tertio
ex
animalibus
&
plantis;
quarto
ex
igni
elementari,
qui
cum
per
se
sit
substantia,
potenum
in
corda,
tiam
caloris
sibi
adiunctam
habet,
&
huius
praesidio
agit,
&
non
qua
est
ignis,
vt
legitur
4.
de
sensu
(Qua
ignis
&
qua
terra
est,
nihil
natum
est
agere
vel
pati,
nec
aliud
quicquam.
Qua
autem
inest
con¬
trarietas
in
his,
hac
omnia
agunt,
&
patiuntur).
Sed
excutiamus
etiam
loculamenta
perspateticorum
caetera.
In
I.
meteor,
cap.
2.
ex
necessitate
quadam
hic
mundus
statuitur
continuus
superioribus
lationi¬
bus,
vt
omnis
eius
virtus
inde
gubernetur
quandoquidem
in
omnibus
insit
principium
motus,
vt
stante
coeli
motu
nihil
caeterorum
credatur
moueri
posse:
sed
in
problemate
13
sect.
5.
calor
etiam
ab
inferiorum
motu
dicitur
prodire.
"Motus
enim"
inquit,
"calorem
efficere
potest,
quanquam
non
quouis
modo."
Animalia
sane,
quae
intus
caloris
principium
habent,
motu
incalescunt
inde.
In
inanimatis
quid
pos¬
sit
affrictus
&
attritio,
in
oculis
est
omnium,
quanquam
experientiae
obstrepere
quidam
conentur,
&
mirifice
de
suo
coelo
disputent,
quos
in
praesens
omittimus.
Cùm
de
igni
sermonem
instituemus,
huius
meminerimus.
Praeterea
vt
est
in
2.
de
partibus
anim.
2.
adusta
omnia
habent
aliquid
calidi,
vt
calx
&
cinis.
Hoc
adeo
certùm
philosopho
fuit,
vt
etiam
aquas
minerales,
lixiuia,
maria
etc.
succis
adustorum
miscuerit,
traxeritque
inde
qualitates
&
sapores,
nempe
à
calidi
virtute,
vt
loquitur
in
à¬
cap.
de
sensu,
quanquam
non
sola,
sed
etiam
terrarum,
quod
tamen
eodem
redit.
Nam
vtrobique
ca¬
lor
est,
ibi
actu,
hic
potentia:
Et
explicatur
id
euidentius
in
2.
meteor.
cap.
3.
circa
finem.
Ex
his
Chy¬
micus
calores
multos
potentiales
accipit,
quin
&
actuales.
Nam
non
tantùm
sales,
cineres,
calces
etc.
cauteria
sunt
potentialia,
sed
&
ex
illis
expressae
ignium,
vehementia
aquae,
quas
fortes
dicunt;
&
ex
calce,
causticisque
aquis
cum
metallicis
affunduntur
calorem
actualem
exuscitari
etiam
aurifabro¬
rum
rribui
est
perspectum.
Terram
accepto
humore
fermentatione
quadam
incalescere,
idemque
pati
fimum
humidum,
cortices
putrescentes
foenum
madefactum,
vestes
aqua
perfusas
nec
excussas
ventilatasque
Theophrasto
pariter
Graeco,
&
Aristoteli
fuit
cognitum.
Et
quis
nescit
idem
euenire
in
vinaceis
recens
cumulatis,
&
simili
rerum
farragine?
Mustum
&
quae
similem
naturam
habent
efferuescere,
edereque
halitus
calidos,
etiam
vulgo
constat,
Quid
antiperistasis
frigidi
&
calidi
queat
efficere,
in
meteorologicis
&
problematibus
explicatur
eiusdem
autoris
philosophia.
Quamuis
au¬
tem
idem
quorundam
principiorum
fiducia,
scribat
tanto
frigidiora
esse
ima,
quanto
remotiora
sunt
à
latione
coelestium,
idque
etiam
Zabatella
cum
plausu
repetiuerit,
sicut
&
caeteri
eiusdem
opinionis
asseclae:
tamen
non
potuit
negare,
multos
ignes
actu
quoque
terrae
subesse,
vnde
non
calor
tantùm,
sed
&
flammae
peti
possint,
tanquam
ex
Pythagorico
louis
carcere,
aut
vt
Theologi
sentiunt,
ignium
inferna¬
Rr
2.
de
pars.
an.
2.
Calor
mor¬
bidus
febrilis
humidus.
8.
Phys.
tax.
89.
non
a¬
quiescente
mouetur:
ergo
vel
à
seipso
semper
vel
alio
meuenti.
2.
Gen.
an.
3.
2.
de
vita
&
morte
de
sensis
etc.
2.
de
inuent.
essen.
Calidi¬
tatis
anima.
lis
principi¬
um
in
corda.
1
meteor
c.
3.
Quae
ferun¬
tur
videntur
saepe
lique¬
deri:
vide¬
mus
motum
disgregare
aerem
&
ignire.