184
Comment.
Alchem.
Part.
I.
Lib.
II.
infernalium
loco.
Hinc
illae
decoctiones
in
terra
Liparae
insulae
(32.
mirab.)
Hinc
flagrationes
in
Me¬
dia
&
Psittacina:
Ec
saxum
Apolloniatarum
circa
Atitaniam:
Et
ignes
extra
columnas
Herculis;
in
Pichecusis,
Aerna,
Lydia,
exhalationes
mirandae
in
Sicilia:
spinus
&
smarilus
lapides
ardentes,
&
huius¬
modi
multa.
Sanè
etiamnum
hodie
alicubi
Thermae
naturales
effunduntur,
&
vaporariis
calidis
su¬
dare
licet
absque
vlla
hominis
ope,
solo
terrae
calentis
beneficio.
Alicubi
muriam,
&
ex
stagnis
marinis
haustis
aquas,
vel
etiam
diluta
&
lixiuia
decoxerunt
inque
sales
&
alios
succos
inspissarunt
solis
terra¬
rum
calentium
halitibus:
Et
est
ea
res
quidem
plebeiae
industriae.
Sed
Chymicus
eam
ingeniose
in
ar¬
tis
documentum
conuertit,
Plura
non
addimus.
Patet
siue
potentialem
calorem
desideret
artifer,
siue
artificialem,
vtriusque
copiam
esse
ex
natura,
etiam
confessione
peripati,
licet
mirificis
opinioni¬
bus
valde
perturbati.
Inseruiunt
autem
Chymico
potissimum
calor
solis,
calor
ignis
elementaris
similiunque:
praeterea
calcis
viuae,
&
quae
causticam
vim
habent
in
potentia.
Requirit
nonnunquam
&
calorem
animalium;
sed
in
aliis
temperamenta
quaerit
ad
similitudinem
veris.
De
calore
innato
re¬
bus
alia
est
quaestio.
Nunc
saltem
ad
instrumenti
externi
notitiam
perducimus
tyronem.
CAP.
III.
Num
aliquae
dentur
verae
caloris
species.
ESt
quidem
odiosum
cum
aliorum
opinionibus
conflictari.
Sed
quia
nobis
obstrepere
solent
illi
ex
libris
philosophi
&
speculatores
vmbratici,
deuoranda
&
haec
molestia
est,
&
albi
philosophi
per
nigrorum
expersentiam
&
decreta
in
saniorem
mentem
perducendi.
Ex
Zabarella
supra
dictum
est,
statui
ab
hoc
omnem
calorem
esse
vnius
naturae,
&
speciei,
&
omnem
esse
à
coelo;
nec
habere
dif¬
ferentiam
vllam
pręterquam
intensionis
&
remissionis:
deinde
discerni
etiam
natura
agentis
primarij,
vtpote
vitae,
naturae,
animae,
coeli,
elementorum
&c.
quo
pacto
ille
de
spiritu
agens
alium
calorem
tri¬
buebat
coquo,
alium
fabro
ferrario,
aliùm
autifabro,
balneatori,
calcario,
figulo
&
huiusmodi
mecha¬
nicis,
qui
cum
eodem
vtantur
omnes,
tamen
maiore,
minore,
adhibitionis
industria,
pabulo
&
simili¬
bus
discretum
habent.
Nil
quidem
laeditur
Chymicus
isto
paradoxo.
Finge
enim
ita
esse,
nec
proponi¬
dariue
posse
essentia
distinctos
calores;
modo
in
potestate
eius
relinquas,
quod
eundem
variè
possit
ac¬
commodare,
&
mirabilia
opera
efficere
siue
per
se,
siue
mediante
aqua,
arena,
cinere
etc.
adhibeatur;
quid
tum
postea?
Sed
veritatis
naturalis
indagator
&
amator
simul
est
chymicus,
osor
autem
falsitatum,
Itaque
non
potest
facere,
quin
istos
sapientulos
fuligine
aliqua
perstringat,
doceatque
nec
cum
rerum
natura¬
eos
consentanea
pronunciare,
nec
cùm
peripato,
quem
sequi
&
explicare
studiosè
contendunt.
Certè
ipse
Zabarella
cum
affirmat
calorem
in
igni
substantiam
esse,
in
mistis
accidens,
nisi
ludere
velit
acces¬
sorium
obiter
amb
guitate,
cogetur
specie
differentem
agnoscere,
modo
natura
&
ratione
distant
sub¬
stuntia
&
accidens.
Negant
autem
alii
in
vno
substantiam
in
altero
posse
accidens,
exceptis
diuinis;
qui¬
bus
suam
negationem
defendendam
relinquimus:
Id
certum
est,
si
calor
elementaris
in
mistis
inest
prop.
er
ignem,
in
quo
est
substantia:
Et
partes
seu
membra
substantiarum
sunt
substantiae:
non
posse
in
mistis
calorem
accidens
esse,
nisi
forte
xlè
ri.
Sed
in
simplici
elemento
substantiam
esse,
non
pa¬
titur
peripatetica
disciplina.
Nam
vt
ait
Aristoteles
ignis
non
agit
qua
ignis:
(est
autem
ignis
forma
sua
id,
quod
est
&
substantia)
sed
qua
contrarietatem
habet,
seu
qualitatem
contrariam,
qualitatibus
passiuorum.
Hac
euidentia
conuictus
Zabarella
etiam
confessus
est
in
definitione
caloris,
eum
esse
qualitatem
actiuam.
Et
hoc
quidem
nunc
quiescat.
Quod
autem
calor
specie
differat
vera,
hinc
pro¬
babimus.
Proprium
ignis
calorem
dici,
statuit
Aristoteles,
Et
quidem
de
igneo
is
loqnitur.
Pro¬
prium
in
communicabile
esse
ex
sua
natura
omnibus
notum
est;
Et
siccubi
est,
ibi
subiectum
intelligi¬
tur
suum.
Iam
autem
idem
etiam
id,
quod
in
semine
animalium
est
eaque
facit
foecunda,
calor
dicitur
in
2.
de
ortu
anim.
cap.
3.
"Haec
non
ignis
est",
addit,
"nec
talis
aliqua
facultas".
Quid
ergo?
spiritus
in
se
mine
con¬
tentus,
&
natura
in
spiritu
eo
analogo
stellarum
elemento.
Vnde
concludit
ignem
nullum
animal
generare,
nec
constitui
quicquam
densis,
humidis,
siccis.
Si
calor
est
constans
natura
gemina,
toto
genere
dissentiens
ab
igni
&
ignea
potestate;
necesse
est
specie
&
natura
differre
calorem
ignis,
&
ani¬
malem,
sed
&
hoc
apertum
est,
alium
esse
solis
calorem,
&
alium
animalium,
qui
non
est
coelestis,
sed
huic
analogus,
seu
proportione
respondens,
ita
vt
aliquam
quidem
habeat
cognationem,
sed
substantia
differat;
vnde
etiam
non
omnia
potest
calor
solis
quae
animalis,
vt
homines
&
boues
procreare:
emer¬
git
igitur
&
tertia
species
caloris
nempe
coelestis,
cuius
vis
maxima
est
in
sole.
Memorabilis
est
senten¬
tia,
calorem,
qui
in
animalibus
est,
nec
ignem
esse,
nec
ab
igni
originem
ducere.
Non
ergo
est
idem
substantia
cum
calore
igneo
&
elementari.
"Praetereae
calor
animalis",
inquit
alibi
philosophus,
"in
vniuerso
in
est,
vt
quodammodo
sint
plena
animae
omnia":
Et
hic
quidem
etiam
vocatur
temporis
calor,
&
solis,
à
quo
ille
profluit
contentus
in
aere
ambiente
(3.
de
ortu
anim.
vlt.)
quique
quòd
calor
in
animalibus
regulari
ortu
&
vniuoco
satis
efficit
ex
alimento,
hoc
ex
materia
terraque
concernit
concoquendoque
consti¬
tuit
vt
fiant
animalia
ortus
aequiuoci
seu
spontanei.
Neque
tamen
potest
idem
speciei
esse
a
nimalis
vni¬
uocus,
&
temporis
aequiuocus
in
procreandò.
Ab
vtroque
igneum
distare
ex
antedictis
patet.
Manife¬
stum
itaque
est,
calorem
igneum
&
temporis
seu
solis,
&
animalium
non
gradu
discerni,
sed
tota
natura,
idque
ex
dogmatis
Aristotelis.
His
astipulatur
prima
rerum
procreatio.
Neque
enim
coeli
calor
anima¬
uit
homines,
bestias,
plantas,
sed
principium
in
ipsis
diuina
potentia
procreatum;
cuius
vi
etiam
gene¬
tando
propagantur;
nec
ex
aethere
vel
ambiente
excipit
comprehenditque
terra
&
mare
caloris
prin¬
cipium
&
substantiae
originem,
sed
ab
antiquo
in
se
habet,
licet
aliter
statuat
Aristoteles.
Calor
autem
igneus
&
aeris
ambientis
ex
sole,
tantum
conferunt
motum
externum,
quo
internus
suscitatur
&
in
actum
prodit.
Sic
fundamentum
caloris
animalis
in
his,
quae
oriuntur
vniuoce,
non
à
coelo
deducitur,
non
ab
elementis,
nec
misturae
modo;
sed
principio
seminali,
&
in
corde
radices
habere
scribitur
quod
con¬
sonat