185
De
Pyrotechnia
&
affinibus.
sonat
isti
oraculo
diuino,
animalis
vitam
animamque
in
sanguine
esse,
idque
non
absque
calore
analogo
&
suo.
Neque
enim
alieno
calore
viuunt
animalia,
licet
externum
in
adminiculum
subsidiumque,
ad
melius
viuendum
cogantur
asciscere.
Quod
autem
ille
disputator
obiicit,
principii
ratione
alium
atque
alium
fieri
calorem,
nimirum
eius,
à
quo
gubernatur
&
dependet,
non
autem
per
se
suaque
natura,
id
est
genericam
rationem
confundere
cum
speciali.
Quis
enim
nescit,
calorem
habere
aliquam
genera¬
lem
amplitudinem
vti
&
hominum
genus,
&
animalium,
plantarumque?
sed
ea
non
obstat,
quin
inter
se
differant
singularia
specie
&
natura,
quo
modo
Aristoteles
etiam
elementa
discreuit,
vt
quanquam
faceret
communem
materiam
coelo
subiectam,
cuius
partes
aliter
afficerentur,
tamen
non
confudit
numerum
specierum
quatuor.
Puerile
quoque
est
de
calore
nihil
altius
statuere,
quam
de
ligno,
quod
vnum
idemque
specie
existens
aliter
à
scriniario
vsurpatur,
aliter
à
carbonario,
aliter
à
fabro
materiario
&
architecto,
aliter
à
milite
&
calone.
Calor
iste
socius
naturae
cuius
libet
generica
quidem
ratione
co¬
incidit
in
vnum,
sed
interim
cum
sequatur
conditionem
speciei
cuiuslibet,
cui
est
innatus,
&
singulari
potestate
instruitur
&
commune
opus
eum
spiritu
connato
obit,
ad
speciem
singularem
secedit.
Vi¬
talem
&
elementalem
in
animalibus
dicit
non
differre,
nisi
principiis,
à
quibus
dependent.
Atqui
h.
e.
species
sub
vno
genere
peculiares
obtinere.
Et
certe
non
fieri
id
in
animalibus
à
calore
&
reliquis
po¬
testatibus
elementaribus,
quod
ab
animali,
pridem
explicauit
Aristoteles,
cum
ait:
"Dura,
mollia,
lenta,
rigida,
&
quicunque
affectus
partibus
insunt
animatis,
à
caliditate,
frigiditateue
effici
possunt:
at
ratio,
qua
iam
caro
est,
aut
os,
non
potest:
sed
à
motu
proficiscente
efficitur
ab
eo,
quod
genuit,
quodque
actu
est
id,
quod
potentia
est
id,
ex
quo
gignitur,
etc."
Illam
autem
vim
postea
nominat
calorem
animalem
in
semine,
qui
est
spiritus
&
natura
quaedam
coelo
cognata.
Calorem
elementarem
aliqui
etiam
febres
&
morbos
efficere
tradunt
in
ani¬
malibus:
vitalem
nullo
modo.
Ex
illo
colligimus
elementum
id
in
misto
esse,
cuius
proprium
est
calor,
ex
hoc
animalis
rationem
intelligimus.
Sed
haec
abrumpimus.
Chymico
haec
disputatio
conducit
ad
intelligendum
discrimen
calorum
in
substantia
speciali,
vt
sciat,
qua
peruenire
queat
adminiculo
in¬
strumenti
huius
&
quid
sibi
ex
suis
caloribus
policeri
debeat,
sique
calorem
sideralem
expetit,
aut
ani¬
malem,
num
eum
ab
igni
elementari
habere
queat,
aut
si
hic
quoque
adhibeatur,
cui
asscribendus
potis¬
simum
effectus,
&
quomodo
externus
regendus,
ne
destruatur
internus.
Nam
diuersi
hi
calores
à
se
mutuo
pati
possunt,
quo
conuincitur
materia
consentire,
formis
specialibus
&
potestatibus
dissentire.
CAP.
IIII.
Quae
sit
ratio
caloris,
quem
ex
coelo
per
motum
&
lumen
deducunt,
deque
destinctionibus
quibusdam
eius.
PErturbatam
admodum
philosophiam
esse
alborum
philosophorum,
constat
inde,
quod
male
con¬
ueniat
physicae
speciali,
cùm
astrologia.
Haec
enim
&
calores
&
frigora
ex
coelo
promit,
&
obser¬
uare
iubet.
Frigida
Saturni,
quo
sese
stella
receptet:
Illa
calores
duntaxat
inde
fabricat,
frigora
autem
detrudit
in
mundi
medium
vbi
motus
definit,
&
priuationum
turbae
stabulantur,
si
quidem
vera
narrant.
Et
coelum
quidem
conferre
calorem
eum,
qui
est
in
temporibus,
non
autem
eum,
qui
est
igni
proprius,
debebant
si
non
ex
Aristotele
discere,
sal¬
tem
sensuum
monitis
percipere.
Sed
illi
tanquam
planè
χμααloα,
&
ob
id
nigris
philosophis
infensi,
o¬
mnem
ex
coeli
motu
&
lumine
deducunt,
idque
non
praecedente
rarefactione
ex
vilationis,
sed
conse¬
quente,
vt
sint
eo
superciliosiores,
&
in
suum
quoque
magistrum
refractarii.
Quod
catholicum
hoc
&
generale
emunciatum
attinet
remittamus
eos
ad
elenchos
axiomaticae
praeceptionis,
vt
discant
non
e¬
nunciare
generaliter,
quorum
natura
&
affectio
duntaxat
particularitatem
inuehit,
cum
constet
omni¬
bus
aethiopibus
&
Trogloditis
non
alta
tellure
feruidos
solis
aestus
auerti,
&
tecto
vmbratico
arborumque
frondibus
animalia
ab
aestu
defendi,
ita
vt
non
possit
in
imam
tellurem
penetrare
motus
radiantis
solis,
vbi
tamen
quanti
ignes
sint,
&
feruores,
Vulcanus,
Enceladus,
Typhoeus
caeterique
Cyclopes
&
gigantes
cum
ministris
vulcaniis
satis
experiuntur,
nec
nos
consueuimus
aures
dare
friuolis
argutiis,
&
deliria
deliriis
cumulantibus,
sophistis,
quasi
influxus
solis
coelique
tacitus
in
materia
ibidem
disposita
exusci¬
tet
ignes
tales:
meminerint
suae
antiperistaleos,
&
mistionis
elementorum,
&
fermentationis
caetero¬
rumque,
quodque
tota
natura
quinta
coelum
ab
elementis
remouerint,
adeo,
vt
vix
inueniant,
quo
inter
se
agere
patique
possint.
Sed
quomodo
per
motum
&
lumen
omnis
à
coelo
calor
est,
Et
quis
est
ille
tam
potens
motus?
Arguta
ratio
est,
"calor
est
qualitas
prima.
Itaque
in
elementis
nihil
habet
prius,
sed
à
coelo
oritur."
Imo
inquam
non
à
coelo,
sed
ab
alio
principio,
quod
&
coelum
&
elementa
condidit.
Neque
enim
coelum
prius
est
elementis.
Deinde
"si
in
elementis
prima,
non
ergo
alius
originis,
primum
enim
est,
quo
nihil
prius,
quodque
aliunde
non
venit."
At
inquiunt.
In
potentia
sunt.
Quid
tum
postea?
Non
si
aliunde
actuantur
aut
etiam
quadam
dispositione
in
actum
veniunt,
etiam
sunt
aliunde.
Sed
nimis
hoc
est
puerile.
De
motu
videamus.
Omnes
species
si
percurreris,
latio
offertur.
Negant
enim
coelum
&
stellas
calidas
esse.
Itaque
alteratio¬
nis
motu
non
possunt
in
nostris
sedibus
quicquam
caloris
suscitare,
multo
minus
generatione,
corru¬
ptione,
augmento,
decremento.
Aristoteles
in
I.
meteor.
3.
aditum
ad
istam
sententiam
sibi
patefecit
qui¬
busdam,
quae
vult
intelligi
potius,
quam
sentiri.
"Oportet
intelligere
inquit,
aeris
id,
quod
circa
terram
est,
velut
humidum
&
calidum
esse,
quod
vapores
&
exhalationem
habeat
terrae:
quod
autem
super
hoc,
calidum
iam
&
siccum,
vbi
magis
ignis
est,
quàm
aer
nec
possunt
consistere
nubes,
etiam
oblationem
circularem,
quam
&
ipse
aer
experitur,
quia
ignis
cum
superiore
elemento,
aer
cum
igni
continuus
est."
Propter
quàm
autem
causam
caliditas,
quàm
sol
ex¬
hibet,
fiat,
non
talibus
existentibus
illis
secundum
naturam,
dicendum
est.
Motus
disgregat
aerem,
&
ignire
potest.
Vt
tepor
ergo
fiat
calorque,
solis
latio
vel
sola
efficere
potest,
quia
&
velox
est
&
non
longè,
cùm
astra
velotiora
remotioraque,
tarda
idem
&
propinqua
vti
luna,
non
sint,
apta
ad
rem
istam.
Qui
ta¬
men
istud
euenit?
"Motus",
inquit,
"solidis
disgregat
aerem,
vnde
incalescit.
Solis
corpus
solidum
est,
&
aerem
disgre¬
gare"
Rr
2