188
Comment.
Alchem.
Part.
I.
Lib.
II.
respectu
mistionis
ita
definiuit,
vti
plausibiliter
disputat
Zabarella.
Experiuntur
id
ipsum
etiam
Chy¬
mici,
qui
per
caliditatem
peragere
quidem
mistiones
possunt,
si
ea
simul
sit
sicca
(siccum
enim
ter¬
minat
&
misturae
limites
praescribit,
non
calidum,
nisi
ex
accidente)
sed
saepius
mista
per
eam
resoluunt,
separantque
in
partes
constitutiuas
quod
ipsum
non
ignorauit
Aristoteles,
vbi
calori
externo
putrefa¬
ctionem,
violento
vero
etiam
corruptionem
attribuit.
Noster
ergo
Chymicus
non
patiatur
istud
fun¬
damentum
vanis
opinionibus
deprauari.
Sed
&
aliud
est,
quod
non
leuiter
corrupit
interpres,
idem
dum
contra
Aristotelis
mentem
id
reponit,
quod
is
in
aliis
taxauit.
Volebat
ille
princeps
peripateticae
scholae
calorem
congregare
homogenea,
quod
dum
fit
accidere
simul,
vt
heterogenea
secedant,
cum
illius
studio
necesse
sit
hoc
euenire,
vt
ex
confuso
prius
mistoque
in
vnum
coalescant
ea,
quae
sunt
naturae
eiusdem.
Hoc
apertum
est
in
tota
Chymia
&
metallurgia,
siue
operetur
quis
igni
actuali,
siue
potentiali,
quae
est
in
hydrargyro.
Quocirca
necesse
est
compagem
solui,
qua
soluta,
vt
tam
philosophus
sentit,
quam
Ecclesiastes
omnia
redeunt
ad
sua,
ignis
ad
ignem,
aqua
ad
aquam,
terra
ad
terram
aggregatur,
aer
irrepit
in
aerem;
vnde
simul
perspicuum
est
contra
Zabarellae
acutam
illam
inuentionem,
istam
caloris
proprietatem
non
misturae,
quae
est
vnio
quaedam
mistilium
heterogeneorum
in
vnum
homogeneum,
sed
dissolutioni,
quae
est
mistioni
contraria
deberi.
Sed
ille
sic
arguit:
"per
congregationem
istam,
quae
est
segre¬
gare
heterogenea,
vt
homogenea
congregentur,
calidum
à
frigido
secernitur:
Item:
Rarefacere
est
proprium
calidi,
&
immediate
sequitur
calefactionem:
Calidum
in
aquam
agendo
eam
rarefacit
&
in
vaporem
aeremque
conuertit.
Pro¬
prium
calidi
est
per
raerefactionem
segregare
in
vicem
illa,
quae
sunt
diuersorum
generum,
idque
non
sequitur
aliam
rare¬
factionem,
quam
illam,
quae
fit
in
misto.
Ideo
calidum
à
frigido
recte
separatur
per
segregationem
heterogeneorum,
quam
insequitur
congregatio
homogeneorum,
cum
haec
operatio
fiat
per
solam
rarefactionem
&
extenuationem,
quae
est
pro¬
pria
calidi."
Haec
illa
valde
monstrose
&
imperitè.
Inuertit
Aristotelis
ordinem,
&
segregationem
prae¬
mittit
congregationi
(an
vtraque
simul
fiat,
ficut
Chymicorum
solutio
&
coagulatio;
fixio
&
volatilitas,
quanquam
in
diuersis
in
se
mutuo
agentibus:
aut
Aristotelis
generatio
&
corruptio,
alia
quaestio
est.
Hic
ordo
naturae
consideratur,
quid
secundum
hunc
sit
prius)
eo
fundamento,
quia
persuasum
habet
caloris
proprium
esse
rarefacere,
&
attenuare;
vnde
postea
existat
segregatio,
quia
rarefactio
est
segrega¬
tio
quaedam,
idque
immediate,
vnde
si
coniuncta
est
homogeneorum
congregatio,
eam
sequi
&
posteriorem
esse
necesse
sit.
Disputauit
a.
etiam
supra,
quod
non
rarefactio
ex
motu
attritionis
faciat
calorem,
sed
calor
praeexistens
rarefactionem
itidem
contra
sui
Dei
decreta.
Sed
noster
niger
philosophus
experimentis
etiam
popularibus
comprobat,
quod
cum
nondum
est
actu
calor
sed
futurus
est,
eius
non
possint
esse
actus
vlli,
&
sic
nec
effectiones.
Iam
a.
cum
ex
lapide
&
ferro
frigidis
actu
scintillae
excutiuntur,
nondum
est
calor:
Et
tamen
fit
rarefactio.
Quid
apertius
est,
quam
tunc
actu
existente
motu
attritionis
rarefactionem
huius
esse,
&
non
caloris?
Quomodo
ergo
verum
esse
potest,
quod
rarefactio
sit
proprium
caloris
opus?
Rare¬
facit
acetum.
Id
frigidum
esse
volunt,
vti
&
spiritus
Camphorae.
Separata
est
ergo
à
calore
rarefactio
ita,
vt
nec
semper
antecedat,
nec
semper
sequatur,
sitque
necessario
alterius
principii.
Age
n.
cape
aes,
vel
fer¬
rum
vel
stibium
aut
argentum
frigidum
actu.
Affunde
aquam
causticam
item
actu
frigidam.
Tene
manu.
Vi¬
debis
oculis
tuis
motum
attenuationis,
nec
senties
calorem,
nisi
postquam
iam
illa
actio
&
conflictus,
seu
pugna
agentium
&
patientium
aliquandiu
durauit.
Tunc
calor
exurget
in
ferro
tantus,
vt
manum
adurat,
nec
minus
in
aere
&
stibio
similibusque.
Rursus
confunde
spiritum
tartari
vel
liquorem,
cum
oleo
chalcanthi:
vel
acetum
lixiuio:
vel
cretam,
lapides
cancri
&
huiusmodi
iniice
in
acetum
(aliquando
idem
eueniebat
nobis
cum
acriorem
cereuisiam
confunderemus
leniori)
feruorem,
attritionisque
motum
videbis,
&
cum
spu¬
ma
multa
strepitum:
sed
notabilis
calor
tactum
non
offendet:
propterea
quia
spiritus
attritu
concalefacti
mu¬
tuo
ex
materia
ratione
&
imbecilliore
se
subducunt,
ita
vt
tactu
non
possint
admodum
manifeste
depre¬
hendi,
quomodo
in
solidis
lignis,
succino
&
panno,
plumbo
&
ferro
caeterisque
commissis
motu
&
affrictu,
calor
emergit,
qui
moueat
tactum.
sed
non
cum
pluma
plumae,
spongia
spongiae
nisi
compressae
&
solidatae,
confricatur:
Et
tamen
verum
est,
rarefieri
aerem
&
concretos
spiritus,
qui
sunt
in
rebus,
motu,
sique
man¬
serint
etiam
actu
calorem
concipere,
adeo
vt
nonnunquam
inflammentur,
quod
euenit
nonnunquam
etiam
violento
in
aere
solo
motu,
vbi
tamen
neutrum
necesse
est
actu
calidum
esse.
Explodatur
ergo
illa
Zabarellę
subtilitas,
qua
suum
magistrum
vult
corrigere,
sed
non
animaduertit,
se
praeclaras
sententias
de
ortu
caloris
ex
affrictu,
de
affectu
calidi
in
resolutione
misti,
&
aliis
deprauare.
"At",
inquit,
"calor
rarefacit
aquam
inque
aetem
mutat.
Item
quo
pacto
ex
misto
possunt
confluere
homogenea,
nisi
prius
facta
sit
resolutio
per
rarefactionem
vel
attenua¬
tionem?"
Nouerat,
inquimus,
illas
metabolas
&
corruptiones
seu
resolutiones
etiam
Aristoteles,
&
tamen
secus
statuebat.
"Accidit
vna",
inquit,
"separatio,
sed
calor
agit
calefactionis
&
homogeniae
caussa."
Vnde
vero
illa
se¬
gregatio?
Amotu
segregantis
calidi,
quod
non
est
sine
spiritu
tenui,
quo
impetus
fit
in
compagem
concreti
corporis.
Meminisse
debet
Zabarella,
se
aliqua
calori
asscripsisse
per
se,
aliqua
merito
coniuncti
&
vten¬
tis
eo
principii.
Non
si
calida
res,
vt
spiritus
igneus,
attenuat
aquam
transmutatque
in
aerem,
caloris
id
prin¬
cipaliter
est:
sed
spiritus,
cum
quo
est
calor:
Hic
a.
sui
similem
formam
imprimit
materiae,
caloremque
procreat
primum:
Deinde
soluta
compage,
essentias
homogeneas,
prouocat,
&
facit
vt
confluant,
vnianturque
ex
par¬
tibus
dispersis
in
cumulum,
id
quod
non
potest
fieri,
nisi
immistum
impressa
vi
agendi.
In
simplici,
vt
in
aqua,
perit
hoc
caloris
opus,
vti
&
in
aere.
In
his
enim
natura
spiritus
ad
spiritum
contendit
similem
per
motum
in
sub¬
stantia,
vt
leuis
&
spirituosa
natura
existat:
calor
calorem
progenerat.
Non
enim
sunt
elementa
duntaxat
con¬
trarietates,
sed
&
substantię
materiales;
quae
non
primis
tantum
qualitatibs
agunt,
sed
&
secundis,
veluti
cum
acumine
&
subtilitate
spirituali
penetrant,
&
cum
primis
opus
promouent.
Sed
obiicis:
"at
Aristoteli
το
λεπτον
&
per
consequens
effectus
eius
attenuatio
est
in
secundis
qualitatibus,
quae
profluunt
ex
primis.
Itaque
calefactio
prior
est,
&
sic
calor
antecedit
rarefactionem."
Confitemur,
inquimus,
istud:
sed
vna
dicimus,
non
ad
hoc
priorem
esse,
verum
ad
aliud.
Est
n.
non
qouis
cuiuis
prius
aut
posterius
in
ordine
naturę.
Aristoteles
ex
humido
extruit
tenue,
non
ex
calido,
quasi
tenuitas
sit
humiditatis,
crassities
siccitatis:
quia
illa
est
subtilium
partium,
seu
paruarum,
po¬
testque
se
insinuare,
&
penetrare
in
interiora,
sicque
replere,
&
toto
totum
tangere,
vt
videmus
in
aceto
stillatitio,
spiritu