3.
De
Gen.
an.
2.
de
lu¬
teo
oui
&
cera.
3.
De
part.
an.
9.
proble.
34.
sect.
2
&
probl.
33.
con¬
coquit
rare¬
facit.
3.
de
vita
longa.
calor
auget
&
concoquit
2.
de
iuu.
&
sen.
190
Comment.
Alchem.
Part.
I.
Lib.
II.
tractat,
&
vel
per
se,
vel
per
aliùd
seu
ex
accidente
exponenda.
Quędam
etiam
ad
species
calorum
certas
pertinent.
In
2.
de
partian.
2.
Calor
habet
vim
liquandi
&
cogendi:
alibi
densa
relaxat,
rarefacit,
indurat,
licet
diuersimode
ad
frigus,
in
5.
de
Gen.
an.
3.
vbi
dicit,
à
calore
per
se
humorem
euaporare,
dum
hic
vna¬
cùm
illo
abstrahitur,
cùm
nullus
humor
sit
sine
calore.
Hoc
quidem
ideo
euenit,
quia
calor
in
materia
est,
indeque
potest
euocari,
licet
nunquam
sine
corpore,
à
quo
est
inseparabills.
Inde
vero
sequitur
exic¬
catio
&
induratio,
sicut
eum
Chymicus
coagulat
resoluta
per
diuaporationem,
destillationem
seu
alem¬
bicationem
&
similia
subiecto
vel
admoto
calore,
qui
quidem
per
se
nec
resoluit,
nec
rarefacit,
verun¬
tamen
id
cùm
talibus
spiritibus
efficere
potest,
de
quibus
ante
dictum
est.
Agit
autem
ibi
Aristoteles
de
pilis
&
caeteris
excrementorum
concretionibus,
vnde
fiunt
lapilli,
vngues,
coria
&c.
calore
nempe
sic¬
co.
Relaxatio
non
est
cuiusuis
caloris,
sed
humidi,
quod
faciunt
etiam
tepores
austrini.
Ita
enim
humi¬
do
sese
insinuante
videmus
fieri
impletionem
&
mollitiem
in
dispositis,
calore
remouente
frigiditatem
concludentem
etc.
Omnino
diuersa
agit
in
diuersa
materia,
applicatione
diuersa,
&
viribus
vel
suis,
vel
sotiis:
Calor
externus
actuat
internum:
sique
praeualet,
etiam
educit
&
frigiditatem
cum
putrefactione
&
corruptione
inuehit
consequenter,
&
ex
accidente.
Itaque
huc
pertinet.
Calor
ambientis,
qui
vincens
internum
putredines
procurat
in
dispositis,
vt
est
in
4.
Meteorologico.
vulgatum
est,
quod
calòr
induret
lu¬
tùm,
resoluat
seu
remittat
ceram,
vnum
per
se,
alterum
ex
accidente
vel
consequente,
quae
comparatè
dicuntur.
Non
calor,
qua
calor,
resoluit,
dissipatque
seu
expirationes
facit
&
extrahit.
Ita
calor
siccus
re¬
soluit
metalla,
lapides
fluxiles,
pinguedines
concretas:
quin
&
resoluta
resoluit
amplius;
donec
omnis
spiritus
volaticus
&
humor
exierint,
quo
facto
caetera
considunt
&
coagulant,
vt
in
liquoribus
&
sali¬
bus
Chymicis.
Resoluit
&
humidus
ea,
quae
salium
habent
naturam.
Quae
item
post
resolutionem
emer¬
serunt,
possunt
excessu
caloris
resolui
&
liquefieri,
vt
calces
metallicae
&
sales.
Diuersi
enim
diuersorum
graduum
sunt
effectus.
Ita
analogus
calor
temporis
concoquit
&
maturat,
sed
minor
non
perficit.
Ita
in
34.
sect.
2
&
animalibus
calor
est
instrumentum
generationis,
nutritionis,
conseruationis,
&
omnino
vitalium
ani¬
ctiones,
sit
ne
idem
calor
febrilis
&
naturalis
substantia,
an
non.
Et
sane
prolificum
Aristoteles
ab
igneo
multis
seiunxit
parasangis,
aliudque
principium
est
cùm
illo,
aliud
cùm
hoc,
vti
&
aliae
facultates,
&
spiri¬
tus.
In
problematis
concoctio
asscribitur
natiuo,
putrefactiò
externo.
Sed
tamen
natiuus
ab
externo
&
concoquit
non
excedente
iuuari
potest,
vt
videmus
in
frugibus.
Hinc
porisma
Chymicum,
tantum
debere
esse
calo¬
rem
externum;
quantus
interno
actuando
est
satis,
ne
si
excedit
illum
eliciat:
dissipetque
eius
instrumen¬
ta
&
rationem,
pereatque
opus.
Et
pro
vt
resistentia
est
rei,
in
qua
calor
est
internus,
ita
graduari
potest
calor
externus.
Vnde
ad
quaedam
validus
requiritur,
ad
alia
vix
sensibilis.
Quod
in
3.
de
Gen
an.
2.
scribit
Philosophus,
concoctionem
esse
calorem
quendam:
id
declarat
exemplis
terrae
&
incubantium
ouis
animalium.
Vt
enim
illa
suo
calore
concoquit,
ita
incubantia,
quasi
velit
dicere,
concoctionem
esse
opus
caloris,
vt
in
5.
de
Gen.
an.
6.
ait,
concoctionem
fieri
calore.
vnde
sequatur
dulcedo.
Insuper
calori
tribui¬
tur
vis
mouendi
2.
Gen.
an.
1.
item
attrahendi,
eleuandique:
quia
sursum
fertur,
estque
causa
leuitatis.
Vnde
dicitur
amarùm
salsumque
relinquere,
dulci
subtracto,
vt
in
mari;
Et
quod
in
externis
fit,
idem
euenire
tra¬
ditur
ab
interno
in
animalibus
&
plantis:
c.
4.
de
sensiu.
Ex
his
Chymicus
arripit
id,
quod
de
concoctione
dicitur,
quanquam
in
plantis
&
animalibus
fiat
pręsidio
facultatis
principalioris,
vt
ventriculi,
epatis,
cor¬
dis
&
analogorum.
Sane
determinato
calore
etiam
panes
suos
coquunt
pistores,
&
cibos
coci,
elixando,
assando.
Artifex
similla
facit
in
maturationibus
succorum
&
digestionibus,
circulationibusque,
vbi
cruda¬
mitéscunt,
&
vertuntur
in
nobiliorem
naturam.
Multus
est
in
concoquendi
artificio
tractatus
magiste¬
rii
arcani,
vbi
pene
nihil
aliud
audias,
quam
COQVE
&c.
&
proponuntur
exempla
vegetalium
&
anima¬
lium,
quibus
declaratur
opus.
Consideret
ergo
diligenter
Chymicus
vim
caloris
in
naturali
coctione,
vt
ad
eius
exemplum
possit
respicere,
&
recte
operari.
Quod
ad
vim
mouendi
attinet,
ea
potissimum
ani¬
mallum
gratia
&
plantarum
producitur,
in
quibus
generatio,
&
augmentatio
caeteraeque
actiones
ope
caloris
perficiuntur:
sed
sunt
facultatis
interioris.
Mouet
&
externus
calor
interiorem
actuando:
Mouet
praesidio
spirituum.
Aqua
quoque
immobilis
est
&
rigescit,
nisi
calorem
habeat.
Neque
tamen
calor
principaliter
mouentis
rationem
habet,
nisi
quis
velit
etiam
graue
deorsum
ferri
caloris
effectu,
&
coe¬
lùm
in
circulum
agitari
facultate
eiusdem.
Chymico
istud
mouendi
subsidium
profuerit
in
arte
descen¬
soria,
fusoria
&
similibus,
vbi
calore
mouenda
substantia
est,
motu
separanda.
Calor
mouet
alterando
calefactiue
per
se,
mouet
&
generando,
corrumpendò,
augendo,
diminuendo
per
accidens.
Motum
lo¬
calem
iuuat
spiritibus,
aut
resolutione
praestita.
Attractionis
exempla
sunt
in
meteoris:
Et
Medici
per
caustica
potentialia
ex
altò
exhauriunt
humores,
nec
minus
actualibus
proliciunt:
Itaque
axioma
est,
vbi
calor,
ibi
attractio
&
confluxus,
vt
in
phlegmonis.
Sed
totum
hoc
ab
accidente
est,
vti
&
in
magnete,
&
succino
calefacto
debite.
Propiorum
enim
facultatum,
quibus
coniunctus
calor
sua
operatur,
praesidio¬
tractiones
fiunt.
Et
est
vbi
vacuitatis
praeuentio
attractionem
molitur;
est
vbi
instaurationis
appetitus.
Ita
enim
exinanita
externa
trahunt
ab
internis.
Et
cum
causticum
sorbuit
humorem
proximum,
partim
implenda
vacuitas
est,
partim
compensandus
defectus.
Natura
enim
studiosa
est
conseruationis
sui.
In
externò
mundo
cum
sol
dicitur
aquas
trahere
emphasis
euenit,
radiis
ita
in
roridò
aëre
vel
pluente
re¬
probl.
33.
con
maliumque
actionum
adiutor
&
director.
Qui
si
igneus
euadit,
destruit:
quanquam
certent
inter
se
fa¬
splendentibus.
Alias
trahere
dicitur,
cum
resoluit
radiis
spirituosis,
aëreísque
(polluuntur
enim
&
assu¬
munt
spiritus
partim,
partim
ipsi
sunt
spirituosi:)
resolutum
quod
est
&
calefactum,
leuitate
sui
sursum
tendit,
&
ampliorem
locùm
mole
corporis
aucta
petit.
Attrahit
ergo
calor
per
accidens;
alias
cum
is
non
in
medio
aëre.
Sed
in
vicinia
terrae
habeat
maiorem
actum,
debebat
ex
alto
in
ima,
non
contra
ex
imo
in¬
altùm
trahere.
Chymicus
comperit
nullo
modo
fieri
attractionem,
si
velit
alembico
addere
calorem,
imo
tunc
potius
fuga
procuratur
opere
descensorio.
Itaque
haec
attractio
ei
est
inutilis.
Quae
vero
prin¬
cipali
virtute
alia,
cum
qua
est
calor,
peragitur,
veluti
cum
iuxta
doctrinam
Hippocratis
plantae
sibi
fa¬
miliatem
succum
ex
terra
trahunt,
&
partes
animalium
ex
corde
vel
epate
similiter
qualem
asscribunt
etiam