2.
In
Som.
Scip.
c.
10.
194
Comment.
Alchem.
Part.
I.
Lib.
II.
in
materia
relinquant,
praeter
quam
quod
igneam
vim
ex
potentia
in
actum
secundum
naturam
rei
pro¬
duxerunt,
si
quidem
opus
est
absolutum:
patet
duas
substantias
&
effectiones
igneas
in
talibus
esse,
do¬
mesticam
vnam,
peregrinam
alteram.
Haec
tollenda
quantum
fieri
potest,
illa
incolumi,
si
quidem
ope¬
ri,
ad
quòd
quaeritur
potentialis
iste
ignis,
sit
incommodarura.
Alias
nihil
refert.
Non
est
autem
intelle¬
ctu
arduum,
non
quemuis
ignem
potentialem,
siue
eum
natura
dederit;
siue
ars
expresserit,
cuilibet
rei¬
aptùm
esse,
intercedereque
inter
res
quasdam
affinitates,
iuxta
quas
non
quouis,
sed
certo
modo
agant
&
patiantur,
sicut
&
in
aliquibus
sunt
talia
dissidia.
Exploratas
ergo
Chymicus
habeat
rerum
naturas,
&
diligenter
videat,
ad
quae
ex
quibus
ignem
potentialem
petere
debeat.
Ita
vero
separat
Empyreuma
alienum,
ne
quid
detrimenti
capiat
substantia
propria.
Hoc
dum
in
stillatitiis
aquis
&
oleis
vulgares
of¬
ficiuae
non
attendunt,
saepe
abluunt
expirareque
sinunt
spiritum
proprium,
in
quo
potissima
vis
medi¬
cinae,
cum
alienò.
Ita
cum
mineralia
combusserunt,
&
sales
aliosque
succos
ex
potentia
produxerunt,
contenti
sunt
cadauere
terreo;
substantiam
negligunt,
belle
sibi
persuadentes,
se
empyreuma
eluisse,
&
certe
eluerunt,
si
quidem
ad
absolutam
calcinationem
separationemque
peruenerunt,
postquam
id¬
quod
restat,
nihil
aliud
est,
quam
terra
mortua
sapiunt,
qui
nonnihil
relinquunt,
vnde
vim
medicam
sibi
proliceri
queant.
Cur
alias
sicci
pulueris
gratia
venas
terrarum
recludimus,
&
non
potius
testas,
os¬
sa,
ligna,
radices,
lapides
vulgares,
&c.
proponimus
&
elaboramus?
Sed
quod
ad
ignem
potentialem
at¬
tinet,
is
quęritur
vel
instrumenti
ad
aliquod
vlterius
opus
causa,
vel
statim
ad
medicinam
internam,
ex¬
ternam.
Vtrobiuis
ratio
habenda
certarum
naturarum,
ne
destruamus
offendamusque
dum
construe¬
re
&
prodesse
volumus.
Conati
sunt
nonnulli
talem
ignem
parare,
qui
vltra
omnem
vim
elementarem
consurgeret,
coelumque
aemularetur
nudum
&
catholicum,
seu
aetherem
genetalem
sine
stellis,
ita
ta¬
men,
vt
aptus
esset
omnibus
suscipiendis.
Hoc
menstruum
coeleste
est
ex
vino
petitum
prae
caeteris:
sed
cum
ita
ex
voto
assequi
sit
difficilimum,
neque
praestet
in
solidioribus
naturis,
quòd
expectatur;
ignes
alii
sunt
excogitati,
iique
varii,
quorum
quidam
liquidi,
quidam
sicci:
aliqui
elaborati
ad
exemplum
sim¬
plicitatis
spiritus
aetherei:
aliqui
citra
relicti,
prout
natura
rerum
&
vsus
dexter
admonuit,
Exempla
siccorum
sunt
in
coloritiis
&
caementis,
tametsi
haec
etiam
mediam
dispositionem
adi¬
piscuntur
admistione
liquidorum.
Liquores
sunt
varii,
vt
acetum
radicatum,
spiritus
chalcanthi,
salis,
aluminis,
mellis
etc.
&
omnino
quas
aquas
soluentes
&
spiritus
acres
seu
acutos
appellant.
Vtiliores
sunt
ex
vino,
vt
quinta
natura
vini,
spiritus
vini,
spiritus
Tartari
alcalisatus
seu
circulatus,
spiritus
vini
alcalisatus
seu
vini
alcool
&
similes.
Eodem
pertinent
&
soluta,
&
diluta,
vt
liquores
calcium
&
salium,
lixiuia
etc.
in
Calcinatione
potentiali
manifesta
aquae
causticae,
&
soluentes
magnam
vim
habent:
in
arcana
praedicatur
acetum
acerrimum
aqua
mercurialis,
vnctuosa
viscositas,
&c.
quanquam
hoc
ace¬
tum
dissimile
sit
caeteris
ignibus
potentialibus,
cum
fiat
pars
substantiae,
atque
ita
duplicem
rationem
sustineat,
instrumenti
&
partis;
agentis
&
patientis.
Hic
ignis
etiam
gradus
admittit.
Initio
enim
est
frigidus
humidus
in
suo
manifesto;
calidus
siccus
in
occulto,
sicut
&
niger
in
putrefactione,
sed
sub
ni¬
gredine
later
albedo
&
citrinitas
cum
rubedine.
Tandem
quòd
occultum
erat,
prodit
in
apricum:
Sed
&
tunc
respectu
ignis
flammei
potentialis
est.
Nam
ipse
sui
respectu
diuersorumque
motuum
&
forma¬
rum
ratione
in
gradus
dirimitur.
Iste
est
mercurius
ex
quadam
compositione
nulli
reuelanda
extractus
&
sublimationibus
philosophicis
exaltatus.
Assumit
autem
&
extrahit
ex
cognatis
corporibus,
nem¬
pe
mercurialibus,
quae
sunt
metallica,
item
ignes,
vt
fiat
ignis
animatus,
coagulatus,
fixus
ex
volati¬
co.
Primum
enim
ei
natura
volatica
est,
sed
ab
igne
corporis
perfecti
alae
ei
comburuntur,
&
cogitur
in
igni
mundano
permanere,
cuius
merito
dicitur
aqua
permanens.
Sed
&
caeteri
ignes
potentiales
gradus
possunt
admittere,
siue
sui
respectu,
siue
rerum,
ad
quas
adhibentur,
&
modorum
vtendi.
Itaque
aqua
fortis
modo
fortior
est
modo
imbecillior
pro
natura
argenti,
auri
&
caeterorum
soluen¬
dorum.
Ita
spiritus
vitrioli,
&
similia
variant:
quanquam
non
semper
gradus
ex
vno
petantur,
sed
ex
diuersis
quoque,
vt
cum
primo
mitior
ignis
est
admotus,
postea
alius
asciscitur
fortior.
Neque
enim
horum
regimen
tam
est
in
manu
artificis,
quam
ignis
mundani.
In
vsu
Medico
similiter
teneris
corporibus
cauteria
potentialia
apponuntur
mitia,
crassis
&
squalidis
fortiora.
Ita
in
vlceribus;
Et
omnino
malo
nodo
durus
quaeritur
cuneus.
Itaque
si
nil
proficit,
essentia
salis
saturnini
&
simi¬
lium,
decurritur
ad
causticum
mercuriale,
ad
aquas
regias,
&
septica
cathaereticaque.
Sed
transea¬
mus
ad
ignem
externum
flammeum,
&
explicemus,
si
quid
praeter
caloris
supra
declarati
rationem
super
est.
CAP.
VIII.
De
Igni
flammeo
elementari,
&
quidem
primo
quo¬
modo
comparetur.
REfert
Plinius,
gentibus
quibusdam
ante
Ptolemaeum
Lathyrum
Aegypti
Regem,
ignotum
fuisse
vsum
ignium
(c.
30.
lib.
6.)
vtpote
nec
rem
agnoscentibus,
licet
ante
oculos
positam,
nec
virtutem
eius,
nisi
forte
splendore
tenus
aut
etiam
comburere
quidem
&
calefacere
scientibus;
sed
qua
arte
ad
opera
efficienda
accommodarent
ignorantibus.
Neque
id
mirum.
Vt
enim
Macrobius
inquit,
multarum
rerum
experientia
ad
aliquas
gentes
recenti
aetate
peruenit;
Et
consentaneum
est
patribus
primis
coe¬
litus
monstratum
fuisse
ad
vsum
sacrificiorum,
vnde
postea
admitatores
Orimasdae
sui
Persae
maxima
veneratione
illum
coluerunt.
Plinius
videtur
&
rei
ignorationem
illis
tribuere,
cum
lib.
4.
c.
12.
de
Dele.
scribat,
ignem
ibi
primum
repertum
fuisse
indeque
dictam
illam
Pyrpiten.
Id
ascribitur
libr.
7.
ca¬
pit.
56.
Pyrodi
Cilicis
filio,
qui
ignem
è
silice
excusserit.
Sed
Plato
in
Politico
vult
munera,
quae
olim
à
diis
tributa
hominibus
memorantur,
necessaria
quadam
disciplina
eruditioneque
tributa
fuisse:
Et
artes
quidem
à
Vulcano
eiusque
consorte,
sed
ignem
à
Prometheo,
quem
in
Protagora
fabulatur
consul¬